ज्ञान असले तरी, जसे पतंग अग्नीच्या आकर्षणामुळे त्याच्या चवीसाठी त्या ज्वालाकडे धाव घेतात, आणि उपासाने त्रस्त होऊन शेवटी त्यात नष्ट होतात, तसाच प्रकार माणसांमध्येही दिसतो. माणसं, जणू मानवांमध्ये वाघासारखी, आपल्या मुलांवर आसक्तीने प्रेम करतात; लोभामुळे त्यांना परत प्रेम मिळावे अशी अपेक्षा करतात—हे तू पाहिलं नाहीस का? मात्र, ही माणसं आसक्तीच्या भोवऱ्यात अडकून, महा मायाच्या शक्तीने भ्रमाच्या खड्ड्यात फेकली जातात; हीच महा माया जगाला टिकवते. म्हणून इथे काही आश्चर्य वाटण्यासारखे नाही; विश्वाच्या प्रभूच्या योगनिद्रेमुळे, हरिच्या महा मायेमुळे, हे जग भ्रमित झाले आहे. हे देवी, अगदी ज्ञानी लोकांचे मनही त्या धन्य देवीने आकर्षित केले जाते; महा माया त्यांना भ्रम देते. तिच्यामुळे हे सर्व चराचर विश्व निर्माण होते; ती प्रसन्न झाली तर वर देते आणि लोकांना मुक्तीचा मार्ग देते. तीच सर्वोच्च ज्ञान, शाश्वत, मुक्तीचा कारण, आणि तीच संसारात बंधनाचे कारण—सर्व राजांची राणी. हे पूज्ये! ती देवी कोण आहे, जिला तू महा माया म्हणतोस? ती कशी प्रकट झाली, तिचे कार्य काय, हे द्विजा, मला सांग. त्या देवीचे स्वरूप, तिची मूळतत्त्व, आणि तिचा उद्गम कुठून झाला, हे मला ऐकायचं आहे, ब्रह्मज्ञात्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या तुझ्याकडून. ती देवी नेहमीच विश्वाचा मूर्त स्वरूप आहे, आणि तिच्यामुळे हे सर्व व्यापलेले आहे; तरी तिच्या उत्पत्तीचे अनेक प्रकार सांगितले गेले आहेत—हे मी तुला सांगतो. देवांच्या कार्यसिद्धीसाठी जेव्हा आवश्यक असते, तेव्हा ती प्रकट होते; जरी शाश्वत असली, तरी अशा वेळी जगात तिचे जन्म सांगितले जातात. एकदा, विश्वाच्या कल्पांत, भगवान विष्णुने शेष नागावर विश्राम घेतला, आणि संपूर्ण जग एकच समुद्र बनले होते. तेव्हा, विष्णुच्या कानातील मेलातून जन्मलेले दोन भयानक राक्षस, मधु आणि कैटभ, ब्रह्माला मारण्याच्या उद्देशाने उठले. ब्रह्मा, जीवांचा स्वामी, विष्णुच्या नाभीतून उत्पन्न झालेल्या कमळावर बसला होता; त्याने त्या भयंकर राक्षसांना आणि विष्णुला गाढ झोपेत पाहिले. मग, ब्रह्माने मन एकाग्र करून, हरिच्या डोळ्यात वसणाऱ्या योगनिद्रेला जागवण्यासाठी स्तुती केली. त्याने विश्वाची स्वामिनी, जगाची पोषक, सृष्टी आणि संहार करणारी, विष्णुची दिव्य निद्रा, प्रभूची अद्वितीय शक्ती अशी देवीची स्तुती केली. "तू स्वाहा आहेस, तू स्वधा आहेस, तूच वषट आहेस, ध्वनीचा सार आहेस; तू अमृत आहेस, अविनाशी आणि शाश्वत, वाणीच्या त्रिविध स्वरूपात स्थित आहेस. तू शाश्वत, अव्यक्त अर्धाक्षर आहेस, उच्चारापलीकडे विशेष; तूच संध्या, तूच सावित्री, आणि तूच सर्वोच्च माता. तुझ्यामुळे हे सर्व टिकते; तुझ्यामुळे हे विश्व निर्माण होते; तूच हे रक्षण करतेस, आणि तूच नेहमी त्याचा संहार करतेस. सृष्टीच्या वेळी तू सृष्टीचे रूप आहेस, पालनाच्या वेळी पालनाचे रूप, आणि संहाराच्या वेळी संहाराचे रूप, हे विश्वरूपे. तू महान ज्ञान, महान माया, महान बुद्धी, महान स्मृती; तू महान भ्रम, महान देवी, सर्वोच्च स्वामिनी. तू सर्वांची आद्य प्रकृती, त्रीगुणी स्वरूप प्रकट करणारी; तू काळरात्र, महा रात्र, आणि भयानक भ्रमरात्र. तू ऐश्वर्य, तू प्रभुत्व, तू लज्जा, तू तर्कयुक्त बुद्धी; तू संकोच, पोषण, समाधान, शांती, आणि सहनशीलता. तू तलवार आणि भाला धारण करणारी, भयानक, गदा आणि चक्र घेणारी, शंखधारी, धनुर्धारी, बाण, गोफ आणि लोखंडी गदा घेणारी. तू अत्यंत सौम्य, सर्व सौम्यांपेक्षा सौम्य, अतिशय सुंदर; तूच सर्व उच्च आणि नीचांमध्ये सर्वोच्च, हे परमेश्वरी. कुठेही जे काही आहे, वास्तव किंवा अवास्तव, सर्वाचा सार, त्याची शक्ती—तूच आहेस; मग तुला कसे स्तुती करावी? तुझ्यामुळे सृष्टीचा निर्माता, रक्षक, आणि संहारकर्ता झोपेत पडतो; मग तुला येथे स्तुती कोण करू शकतो? विष्णु, जो रूप घेतो, आणि महान ईशान, हे तुझ्यामुळे कार्यरत आहेत; म्हणून तुला स्तुती करण्यास कोण समर्थ आहे? हे देवी, तुझ्या स्वतःच्या दिव्य शक्तींनी, मधु आणि कैटभ या दोन अजिंक्य राक्षसांना भ्रमित कर. विश्वाचा प्रभू अच्युत लवकर जागा होऊ दे, आणि त्याला जागरूकता मिळू दे, जेणेकरून तो हे दोन महान राक्षस मारू शकेल." अशी स्तुती ब्रह्माने केली, आणि तामस देवी तिथे, विष्णुला जागवण्यासाठी, मधु आणि कैटभच्या संहारासाठी प्रकट झाली. ब्रह्माच्या डोळे, तोंड, नाक, हात, हृदय आणि छाती यातून ती देवी प्रकट झाली, आणि ती दृश्यमान झाली. तिच्यामुळे, जनार्दन, विश्वाचा प्रभू, शेष नागावरून समुद्रात उठला, आणि त्याने त्या दोघांना पाहिले. मधु आणि कैटभ, दुष्ट मनाचे, अपार शक्ती आणि शौर्य असलेले, रागाने लाल डोळे, ब्रह्माला मारण्याच्या उद्देशाने उभे होते. मग, धन्य हरिने त्या दोघांशी, पाच हजार वर्षे, आपल्या हातांना शस्त्रासारखे वापरत, युद्ध केले. मधु आणि कैटभ, अत्यंत बलवान आणि मदाने मत्त, महा मायेमुळे भ्रमित, केशवाला म्हणाले, "आमच्याकडून एक वर माग." तुम्ही दोघे आता माझ्यावर प्रसन्न आहात; तुम्ही दोघे माझ्या हातून मारले जाणार, दुसरा वर काय हवा? हेच माझी इच्छा आहे. मग, त्यांनी जाणले की ते फसले आहेत, आणि संपूर्ण जग जलमय आहे हे पाहून, कमळनयन प्रभूने त्यांना सांगितले, "आम्हाला त्या ठिकाणी मार, जिथे पृथ्वी जलाने व्यापलेली नाही; आम्ही तुझ्या युद्धावर प्रसन्न आहोत—तुझ्या शौर्याचे कौतुक आहे, आणि आमचा मृत्यू तुझ्या हातूनच येतो." "तथास्तु," असे म्हणत, शंख, चक्र, आणि गदा धारण करणाऱ्या प्रभूने, आपल्या चक्राने त्यांच्या कंबरेवर त्यांच्या शिरांचा छेद केला.