ദേവീമാഹാത്മ്യമ്

ഏവമേഷ തഥാഹം ച ദ്വാവപ്യത്യന്തദുഃ ഖിതൌ । ദൃഷ്ടദോഷേ ഽപി വിഷയേ മമത്വാകൃഷ്ടമാനസൌ

ഇങ്ങനെ അവനും ഞാനും ഇരുവരും വളരെ ദുഃഖിതരാണ്. ഇവയില്‍ ദോഷം കാണുന്നുവെങ്കിലും, നമ്മുടെ മനസ്സ് അവയിലേക്കാണ് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നത്.

തത്കിമേതന്മഹാഭാഗ യന്മോഹോ ജ്ഞാനിനോരപി । മമാസ്യ ച ഭവത്യേഷാ വിവേകാന്ധസ്യ മൂഢതാ

മഹാഭാഗ്യവാനേ, ജ്ഞാനികൾക്കു പോലും ഉണ്ടാകുന്ന ഈ മോഹം എന്താണ്? വിവേകമില്ലായ്മ എന്ന ഈ ഭ്രാന്ത് എനിക്കും അവനുമുണ്ടാകുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?

ജ്ഞാനമസ്തി സമസ്തസ്യ ജന്തോര്വിഷയഗോചരേ । വിഷയശ്ച മഹാഭാഗ യാതി ചൈവം പൃഥക് പൃഥക്

സകല ജന്തുക്കളും വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ച് അറിവ് ഉള്ളവരാണ്, മഹാഭാഗ്യവാനേ. എന്നിരുന്നാലും, ആ വിഷയങ്ങൾ ഓരോരുത്തർക്കും വ്യത്യസ്തമായി തോന്നുന്നു.

ദിവാന്ധാഃ പ്രാണിനഃ കേചിദ്രാത്രാവന്ധാസ്തഥാപരേ । കേചിദ് ദിവാ തഥാ രാത്രൌ പ്രാണിനസ്തുല്യദൃഷ്ടയഃ

ചില ജീവികൾക്ക് പകൽ കാഴ്ചയില്ല, മറ്റുചിലർക്കു രാത്രി കാഴ്ചയില്ല. ചിലർക്ക് പകലും രാത്രിയും ഒരുപോലെ കാണാൻ കഴിയും.

ജ്ഞാനിനോ മനുജാഃ സത്യം കിന്തു തേ ന ഹി കേവലമ് । യതോ ഹി ജ്ഞാനിനഃ സര്വേ പശു-പക്ഷി-മൃഗാദയഃ

മനുഷ്യർക്ക് ജ്ഞാനം ഉണ്ട് എന്നത് സത്യമാണു, പക്ഷേ അതിൽ മാത്രം അവർ പ്രത്യേകമല്ല. കാരണം, എല്ലാ ജീവികളും — പശുക്കൾ, പക്ഷികൾ, കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ എന്നിവരും — ജ്ഞാനമുള്ളവരാണ്.

ജ്ഞാനം ച തന്മനുഷ്യാണാം യത്തേഷാം മൃഗൃപക്ഷിണാമ് । മനുഷ്യാണാം ച യത്തേഷാം തുല്യമന്യത്തഥോഭയോഃ

മനുഷ്യർക്കുള്ള അറിവും മൃഗങ്ങൾക്കും പക്ഷികൾക്കും ഉള്ളതും, മനുഷ്യർക്കും അവർക്കും തമ്മിൽ സാമ്യമുള്ളതും വ്യത്യാസമുള്ളതും ഇരുവരിലും കാണാം.

ജ്ഞാനേ ഽപി സതി പശ്യൈതാന് പതങ്ഗാഞ്ഛാവചഞ്ചുഷു । കണമോക്ഷാദൃതാന് മോഹാത്പീഡ്യമാനാനപി ക്ഷുധാ

അറിവ് ഉണ്ടെങ്കിലും, ഈ പുഴുക്കൾ അഗ്നിയിൽ വീഴുന്നതു നോക്കൂ; അഗ്നിയുടെ രുചിക്ക് മോഹം പിടിച്ച്, വിശപ്പാൽ പീഡിക്കപ്പെടുമ്പോഴും അവർ അഗ്നിയിലേയ്ക്ക് ഓടുന്നു.

മാനുഷാ മനുജവ്യാഘ്ര സാഭിലാഷാഃ സുതാന് പ്രതി । ലോഭാത്പ്രത്യുപകാരായ നന്വേതാന് കിം ന പശ്യസി

മനുഷ്യരും മനുഷ്യവ്യാഘ്രന്മാരും പോലെ, മക്കളോടു ആഗ്രഹത്തോടെ ചേർന്നിരിക്കുന്നു; സ്വാർത്ഥത കൊണ്ട് പ്രത്യുപകാരത്തിനായി ശ്രമിക്കുന്നു — നീ ഇതെല്ലാം കാണുന്നില്ലേ?

തഥാപി മമതാവര്തേ മോഹഗര്തേ നിപാതിതാഃ । മഹാമായാപ്രഭാവേണ സംസാരസ്ഥിതികാരിണാ

എങ്കിലും, മമതയുടെ ചുഴലിയിൽ കുടുങ്ങി, മഹാമായയുടെ ശക്തിയാൽ മോഹത്തിന്റെ കുഴിയിലേക്കു തള്ളപ്പെടുന്നു; അതാണ് ലോകം നിലനിൽക്കുന്നത്.

തന്നാത്ര വിസ്മയഃ കാര്യോ യോഗനിദ്രാ ജഗത്പതേഃ । മഹാമായാ ഹരേശ്ചൈതത്തഥാ സംമോഹ്യതേ ജഗത്

അതുകൊണ്ട് ഇതിൽ അത്ഭുതപ്പെടേണ്ടതില്ല; ലോകപാലകന്റെ യോഗനിദ്രയാൽ, ഹരിയുടെ മഹാമായയാൽ ഈ ലോകം ഇങ്ങനെ മോഹം പിടിച്ചിരിക്കുന്നു.

ജ്ഞാനിനാമപി ചേതാംസി ദേവീ ഭഗവതീ ഹി സാ । ബലാദാകൃഷ്യ മോഹായ മഹാമായാ പ്രയച്ഛതി

അറിയുന്നവരുടെ മനസ്സുകളെയും, ഭഗവതിയായ ദേവി ബലമായി ആകർഷിച്ച്, മഹാമായ അവർക്കും മോഹം നൽകുന്നു.

തയാ വിസൃജ്യതേ വിശ്വം ജഗദേതച്ചരാചരമ് । സൈഷാ പ്രസന്നാ വരദാ നൃണാം ഭവതി മുക്തയേ

അവളാണ് ഈ മുഴുവൻ ലോകവും, ചലനമുള്ളതും ചലനമില്ലാത്തതുമായ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. അവൾ ദയയോടെ നോക്കുമ്പോൾ, മനുഷ്യർക്കു വരങ്ങൾ നൽകുകയും മോക്ഷത്തിന് വഴി കാണിക്കുകയുമാണ്.

സാ വിദ്യാ പരമാ മുക്തേര്ഹേതുഭൂതാ സനാതനീ । സംസാരബന്ധഹേതുശ്ച സൈവ സര്വേശ്വരേശ്വരീ

അവളാണ് പരമമായ ജ്ഞാനം, സദാ നിലനിൽക്കുന്ന മോക്ഷത്തിന് കാരണമാകുന്നവൾ. അതുപോലെ, സാംസാരിക ബന്ധത്തിന് കാരണമാകുന്നതും എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും ദേവതയായവളുമാണ്.

ഭഗവന് ! കാ ഹി സാ ദേവീ മഹാമായേതി യാം ഭവാന് । ബ്രവീതി കഥമുത്പന്നാ സാ കര്മാസ്യാശ്ച കിം ദ്വിജ

ഭഗവൻ, മഹാമായ എന്ന് നിങ്ങൾ വിളിക്കുന്ന ആ ദേവി ആരാണ്? അവൾ എങ്ങനെ ഉദിച്ചുവന്നു? അവളുടെ പ്രവർത്തികൾ എന്തൊക്കെയാണ്, ദ്വിജൻ?

യത്സ്വഭാവാ ച സാ ദേവീ യത്സ്വരൂപാ യദുദ്ഭവാ । തത് സര്വം ശ്രോതുമിച്ഛാമി ത്വത്തോ ബ്രഹ്മവിദാം വര

ആ ദേവിയുടെ സ്വഭാവം എന്താണ്, അവളുടെ യഥാർത്ഥ രൂപം എന്താണ്, അവൾ എവിടുനിന്നാണ് ഉദിച്ചത്—ഇവയെല്ലാം ഞാൻ നിങ്ങളിൽ നിന്ന് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.

നിത്യൈവ സാ ജഗന്മൂര്തിസ്തയാ സര്വമിദം തതമ് । തഥാപി തത്സമുത്പത്തിര്ബഹുധാ ശ്രുയതാം മമ

അവളാണ് എപ്പോഴും ലോകത്തിന്റെ രൂപം, അവളാൽ ഈ സകലവും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എങ്കിലും, അവളുടെ ഉദ്ഭവം പലവിധത്തിൽ പറയപ്പെടുന്നു—അതെല്ലാം എന്റെ വായിൽ നിന്ന് കേൾക്കൂ.

ദേവാനാം കാര്യസിദ്ധ്യര്ഥമാവിര്ഭവതി സാ യദാ । ഉത്പന്നേതി തദാ ലോകേ സാ നിത്യാപ്യഭിധീയതേ

ദേവന്മാരുടെ കാര്യങ്ങൾ സാധിപ്പിക്കേണ്ട സമയത്ത് അവൾ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, അവൾ ശാശ്വതയാണെങ്കിലും അത്തരം സമയങ്ങളിൽ ലോകത്ത് ജനിച്ചവളെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

യോഗനിദ്രാം യദാ വിഷ്ണുര്ജഗത്യേകാര്ണവീകൃതേ । ആസ്തീര്യ ശേഷമഭജത് കല്പാന്തേ ഭഗവാന് പ്രഭുഃ

സകല ലോകവും ഒരൊറ്റ സമുദ്രമായി മാറിയ കാലത്ത്, മഹാവിഷ്ണു ശേഷനാഗത്തെ വിരിച്ച്, യോഗനിദ്രയിൽ ആഴമായി മുങ്ങി വിശ്രമിച്ചു കിടന്നിരുന്നു.

തദാ ദ്വാവസുരൌ ഘോരൌ വിഖ്യാതൌ മധുകൈടഭൌ । വിഷ്ണുകര്ണമലോദ്ഭൂതൌ ഹന്തും ബ്രഹ്മാണമുദ്യതൌ

അപ്പോൾ ഭയാനകമായ രണ്ടു അസുരന്മാർ, മധു, കൈടഭൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നവർ, വിഷ്ണുവിന്റെ ചെവിക്കരുവിൽ നിന്നു ജനിച്ച്, ബ്രഹ്മാവിനെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു.

സ നാഭികമലേ വിഷ്ണോഃ സ്ഥിതോ ബ്രഹ്മാ പ്രജാപതിഃ । ദൃഷ്ട്വാ താവസുരൌ ചോഗ്രൌ പ്രസുപ്തം ച ജനാര്ദനമ്

വിഷ്ണുവിന്റെ നാഭികമലത്തിൽ ഇരുന്ന പ്രജാപതി ബ്രഹ്മാവ്, ആ ക്രൂര അസുരന്മാരെയും, ഉറക്കത്തിൽ ആഴമായി മുങ്ങിയിരുന്ന ജനാർദ്ദനനെയും കണ്ടു.

തുഷ്ടാവ യോഗനിദ്രാം താമേകാഗ്രഹൃദയസ്ഥിതഃ । വിബോധനാര്ഥായ ഹരേര്ഹരിനേത്രകൃതാലയാമ്

ഹരിയുടെ കണ്ണുകളിൽ വസിക്കുന്ന ആ യോഗനിദ്രയെ ഉണർത്താൻ, മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി ബ്രഹ്മാവ് സ്തുതിച്ചു.

വിശ്വേശ്വരീം ജഗദ്ധാത്രീം സ്ഥിതി-സംഹാരകാരിണീമ് । നിദ്രാം ഭഗവതീം വിഷ്ണോരതുലാം തേജസഃ പ്രഭുഃ

ലോകത്തിന്റെ ഉടമ, സൃഷ്ടിയും സംഹാരവും നടത്തുന്നവളും, വിഷ്ണുവിന്റെ ദിവ്യമായ നിദ്രയും, ഉപമയില്ലാത്ത ശക്തിയുമായ ഭഗവതിയെ ബ്രഹ്മാവ് സ്തുതിച്ചു.

ത്വം സ്വാഹാ ത്വം സ്വധാ ത്വം ഹി വഷട്കാരഃ സ്വരാത്മികാ । സുധാ ത്വമക്ഷരേ നിത്യേ ത്രിധാ മാത്രാത്മികാ സ്ഥിതാ

നീ സ്വാഹാ, നീ സ്വധാ, നീ വഷട്‌കാരവും, ശബ്ദത്തിന്റെ സ്വരഭാവവും ആണു; നീ അമൃതം, അക്ഷരവും ശാശ്വതവുമായവളും, മൂന്നു മാതൃകളായും നിലകൊള്ളുന്നവളും ആണു.

അര്ധമാത്രാ സ്ഥിതാ നിത്യാ യാനുച്ചാര്യാ വിശേഷതഃ । ത്വമേവ സന്ധ്യാ സാവിത്രീ ത്വം ദേവി ജനനീ പരാ

നിത്യേ, ഉച്ചരിക്കാനാകാത്ത അർദ്ധമാത്രയായി നീ നിലകൊള്ളുന്നു. സംധ്യയും സാവിത്രി സ്തോത്രവും പരമമായ അമ്മയും നീയാണല്ലോ, ദേവി.

ത്വയൈവ ധാര്യതേ സര്വം ത്വയൈതത്സൃജ്യതേ ജഗത് । ത്വയൈതത്പാല്യതേ ദേവി ത്വമത്സ്യന്തേ ച സര്വദാ

സകലവും നിന്നാൽ തന്നെയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്; ഈ ലോകം സൃഷ്ടിക്കുന്നതും, സംരക്ഷിക്കുന്നതും നീയാണല്ലോ, ദേവി. എല്ലായ്പ്പോഴും അതിന്റെ ലയവും നീയാണു വരുത്തുന്നത്.

വിസൃഷ്ടൌ സൃഷ്ടിരൂപാ ത്വം സ്ഥിതിരൂപാ ച പാലനേ । തഥാ സംഹൃതിരൂപാന്തേ ജഗതോ ഽസ്യ ജഗന്മയേ

സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ നീ സൃഷ്ടിയുടെ രൂപമാണ്; സംരക്ഷണത്തിൽ നിലനില്പിന്റെ രൂപവും, ഈ ലോകം അവസാനിക്കുമ്പോൾ ലയത്തിന്റെ രൂപവുമാണ്, ലോകത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരമായ ദേവി.

മഹാവിദ്യാ മഹാമായാ മഹാമേധാ മഹാസ്മൃതിഃ । മഹാമോഹാ ച ഭവതീ മഹാദേവീ മഹേശ്വരീ

നീ മഹത്തായ ജ്ഞാനവും, മഹാമായയും, മഹത്തായ വിവേകവും, മഹത്തായ ഓർമ്മയും; മഹാമോഹവും, മഹാദേവിയും, പരമേശ്വരിയും നീയാണല്ലോ.

പ്രകൃതിസ്ത്വഞ്ച സര്വസ്യ ഗുണത്രയവിഭാവിനീ । കാലരാത്രിര്മഹാരാത്രിര്മോഹരാത്രിശ്ച ദാരുണാ

സകലത്തിന്റെയും മൂലകാരണമായ പ്രകൃതിയും, ഗുണത്രയങ്ങളെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നവളും നീയാണു. കാലരാത്രിയും, മഹാരാത്രിയും, ഭയങ്കരമായ മോഹരാത്രിയും നീയാണല്ലോ.

ത്വം ശ്രീസ്ത്വമീശ്വരീ ത്വം ഹ്രീസ്ത്വം ബുദ്ധിര്ബോധലക്ഷണാ । ലജ്ജാ പുഷ്ടിസ്തഥാ തുഷ്ടിസ്ത്വം ശാന്തിഃ ക്ഷാന്തിരേവ ച

നീ ശ്രീയും, ഈശ്വരിയും, ലജ്ജയും, ബുദ്ധിയും, ലജ്ജയും, പോഷണവും, സന്തോഷവും, ശാന്തിയും, ക്ഷമയും തന്നെയാണ്.