കിം നു തേഷാം ഗൃഹേ ക്ഷേമമക്ഷേമം കിം നു സാമ്പ്രതമ് । കഥം തേ കിം നു സദ്വൃത്താഃ ദുര്വൃത്താഃ കിം നു മേ സുതാഃ
ഇപ്പോൾ അവരുടെ വീട്ടിൽ സുഖമാണോ ദുർഭാഗ്യമാണോ? അവർ എങ്ങിനെയാണ്? എന്റെ മക്കൾ നല്ല പെരുമാറ്റമുള്ളവരാണോ, മോശംപേരുള്ളവരാണോ?
യൈര്നിരസ്തോ ഭവാംല്ലുബ്ധൈഃ പുത്രദാരാദിഭിര്ധനൈഃ । തേഷു കിം ഭവതഃ സ്നേഹമനുബധ്നാതി മാനസമ്
സമ്പത്തിനായി നിന്നെ പുറത്താക്കിയ എന്റെ മക്കളും ഭാര്യയും മറ്റുള്ളവരും—all ആ സ്വാർത്ഥരോടും നിനക്ക് ഇപ്പോഴും മനസ്സിൽ സ്നേഹമുണ്ടോ?
ഏവമേതദ്യഥാ പ്രാഹ ഭവാനസ്മദ്ഗതം വചഃ । കിം കരോമി ന ബധ്നാതി മമ നിഷ്ഠുരതാം മനഃ
നീ പറഞ്ഞത് ശരിയാണു്, അതെന്റെ മനസ്സിലുള്ളതും അതുതന്നെ. എങ്കിലും ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും? എന്റെ മനസ്സ് കഠിനമാകുന്നില്ല.
യൈഃ സന്ത്യജ്യ പിതൃസ്നേഹം ധനലുബ്ധൈര്നിരാകൃതഃ । പതിസ്വജനഹാര്ദം ച ഹാര്ദി തേഷ്വേവ മേ മനഃ
സമ്പത്തിനായി പിതൃസ്നേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് എന്നെ തള്ളിയവരായ ഭാര്യയോടും കുടുംബത്തോടും ബന്ധുക്കളോടുമാണ് എന്റെ ഹൃദയം ഇപ്പോഴും ചേർന്നിരിക്കുന്നത്.
കിമേതന്നാഭിജാനാമി ജാനന്നപി മഹാമതേ । യത്പ്രേമപ്രവണം ചിത്തം വിഗുണേഷ്വപി ബന്ധുഷു
മഹാമതിയുള്ളവനേ, എനിക്കിതിന്റെ കാരണം മനസ്സിലാകുന്നില്ല. അറിയുന്നവനാണെങ്കിലും, അർഹതയില്ലാത്ത ബന്ധുക്കളോടും മനസ്സ് എങ്ങനെ ഇങ്ങനെ സ്നേഹത്തോടെ ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന് എനിക്കു ബോധ്യമില്ല.
തേഷാം കൃതേ മേ നിഃ ശ്വാസോ ദൌര്മനസ്യം ച ജായതേ । കരോമി കിം യന്ന മനസ്തേഷ്വപ്രീതിഷു നിഷ്ഠുരമ്
അവരുടെ കാരണത്താൽ എനിക്ക് ദുഃഖവും നിരാശയും വരുന്നു; എനിക്ക് എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നു? എനിക്കു മനസ്സ് അവരോടു കഠിനമാകുന്നില്ല, അവരിൽ സ്നേഹം കാണിക്കാത്തവരോടും.
തതസ്തൌ സഹിതൌ വിപ്ര തം മുനിം സമുപസ്ഥിതൌ । സമാധിര്നാമ വൈശ്യോ ഽസൌ സ ച പാര്ഥിവസത്തമഃ
ബ്രാഹ്മണനേ, പിന്നെ ആ രണ്ടു പേർ ചേർന്ന് ആ മുനിയോടു സമീപിച്ചു. ഒരാൾ സമാധി എന്ന പേരുള്ള ഒരു വാണികനും, മറ്റാൾ ഉത്തമനായ രാജാവുമായിരുന്നു.
കൃത്വാ തു തൌ യഥാന്യായം യഥാര്ഹം തേന സംവിദമ് । ഉപവിഷ്ടൌ കഥാഃ കാശ്ചിച്ചക്രതുര്വൈശ്യ-പാര്ഥിവൌ
അവർ ആ മുനിയെ യോജിച്ച രീതിയിൽ ആദരപൂർവ്വം അഭിവാദ്യം ചെയ്തു. ശേഷം വാണികനും രാജാവും ഇരുന്ന് പല വിഷയങ്ങൾക്കുറിച്ച് സംസാരിച്ചു.
ഭഗവംസ്ത്വാമഹം പ്രഷ്ടുമിച്ചാമ്യേകം വദസ്വ തത് । ദുഃ ഖായ യന്മേ മനസഃ സ്വചിത്തായത്തതാം വിനാ
ഭഗവനേ, ഞാൻ ഒരു സംശയം ചോദിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നു. ദയവായി അതിന് ഉത്തരം പറയൂ. എന്റെ മനസ്സ് എന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ ഇല്ലെങ്കിലും, എങ്ങനെ ദുഃഖത്തിൽ ഇങ്ങനെ പറ്റിയിരിക്കുന്നു?
മമത്വം ഗതരാജ്യസ്യ രാജ്യാങ്ഗേഷ്വഖിലേഷ്വപി । ജാനതോ ഽപി യഥാജ്ഞസ്യ കിമേതന്മുനിസത്തമ
മുനിസത്തമനേ, രാജ്യം മുഴുവനും നഷ്ടമായിട്ടും, എനിക്കറിയാമെങ്കിലും, അജ്ഞാനിയായവനുപോലെ എനിക്കിപ്പോഴും 'എന്റെത്' എന്ന ഭാവം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു?
അയം ച നികൃതഃ പുത്രൈര്ദാരൈര്ഭൃത്യൈസ്തഥോജ്ഝിതഃ । സ്വജനേന ച സന്ത്യക്തസ്തേഷു ഹാര്ദേ തഥാപ്യതി
ഈ മനുഷ്യന് തന്റെ മക്കളാല് വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടു, ഭാര്യയും സേവകരും അവനെ ഉപേക്ഷിച്ചു, സ്വന്തം കുടുംബവും അവനെ വിട്ടുപോയി. എന്നിരുന്നാലും, അവന്റെ മനസ്സ് അവരോടുള്ള ബന്ധം വിട്ടുവിടുന്നില്ല.
ഏവമേഷ തഥാഹം ച ദ്വാവപ്യത്യന്തദുഃ ഖിതൌ । ദൃഷ്ടദോഷേ ഽപി വിഷയേ മമത്വാകൃഷ്ടമാനസൌ
ഇങ്ങനെ അവനും ഞാനും ഇരുവരും വളരെ ദുഃഖിതരാണ്. ഇവയില് ദോഷം കാണുന്നുവെങ്കിലും, നമ്മുടെ മനസ്സ് അവയിലേക്കാണ് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നത്.
തത്കിമേതന്മഹാഭാഗ യന്മോഹോ ജ്ഞാനിനോരപി । മമാസ്യ ച ഭവത്യേഷാ വിവേകാന്ധസ്യ മൂഢതാ
മഹാഭാഗ്യവാനേ, ജ്ഞാനികൾക്കു പോലും ഉണ്ടാകുന്ന ഈ മോഹം എന്താണ്? വിവേകമില്ലായ്മ എന്ന ഈ ഭ്രാന്ത് എനിക്കും അവനുമുണ്ടാകുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?
ജ്ഞാനമസ്തി സമസ്തസ്യ ജന്തോര്വിഷയഗോചരേ । വിഷയശ്ച മഹാഭാഗ യാതി ചൈവം പൃഥക് പൃഥക്
സകല ജന്തുക്കളും വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ച് അറിവ് ഉള്ളവരാണ്, മഹാഭാഗ്യവാനേ. എന്നിരുന്നാലും, ആ വിഷയങ്ങൾ ഓരോരുത്തർക്കും വ്യത്യസ്തമായി തോന്നുന്നു.
ദിവാന്ധാഃ പ്രാണിനഃ കേചിദ്രാത്രാവന്ധാസ്തഥാപരേ । കേചിദ് ദിവാ തഥാ രാത്രൌ പ്രാണിനസ്തുല്യദൃഷ്ടയഃ
ചില ജീവികൾക്ക് പകൽ കാഴ്ചയില്ല, മറ്റുചിലർക്കു രാത്രി കാഴ്ചയില്ല. ചിലർക്ക് പകലും രാത്രിയും ഒരുപോലെ കാണാൻ കഴിയും.
ജ്ഞാനിനോ മനുജാഃ സത്യം കിന്തു തേ ന ഹി കേവലമ് । യതോ ഹി ജ്ഞാനിനഃ സര്വേ പശു-പക്ഷി-മൃഗാദയഃ
മനുഷ്യർക്ക് ജ്ഞാനം ഉണ്ട് എന്നത് സത്യമാണു, പക്ഷേ അതിൽ മാത്രം അവർ പ്രത്യേകമല്ല. കാരണം, എല്ലാ ജീവികളും — പശുക്കൾ, പക്ഷികൾ, കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ എന്നിവരും — ജ്ഞാനമുള്ളവരാണ്.
ജ്ഞാനം ച തന്മനുഷ്യാണാം യത്തേഷാം മൃഗൃപക്ഷിണാമ് । മനുഷ്യാണാം ച യത്തേഷാം തുല്യമന്യത്തഥോഭയോഃ
മനുഷ്യർക്കുള്ള അറിവും മൃഗങ്ങൾക്കും പക്ഷികൾക്കും ഉള്ളതും, മനുഷ്യർക്കും അവർക്കും തമ്മിൽ സാമ്യമുള്ളതും വ്യത്യാസമുള്ളതും ഇരുവരിലും കാണാം.
ജ്ഞാനേ ഽപി സതി പശ്യൈതാന് പതങ്ഗാഞ്ഛാവചഞ്ചുഷു । കണമോക്ഷാദൃതാന് മോഹാത്പീഡ്യമാനാനപി ക്ഷുധാ
അറിവ് ഉണ്ടെങ്കിലും, ഈ പുഴുക്കൾ അഗ്നിയിൽ വീഴുന്നതു നോക്കൂ; അഗ്നിയുടെ രുചിക്ക് മോഹം പിടിച്ച്, വിശപ്പാൽ പീഡിക്കപ്പെടുമ്പോഴും അവർ അഗ്നിയിലേയ്ക്ക് ഓടുന്നു.
മാനുഷാ മനുജവ്യാഘ്ര സാഭിലാഷാഃ സുതാന് പ്രതി । ലോഭാത്പ്രത്യുപകാരായ നന്വേതാന് കിം ന പശ്യസി
മനുഷ്യരും മനുഷ്യവ്യാഘ്രന്മാരും പോലെ, മക്കളോടു ആഗ്രഹത്തോടെ ചേർന്നിരിക്കുന്നു; സ്വാർത്ഥത കൊണ്ട് പ്രത്യുപകാരത്തിനായി ശ്രമിക്കുന്നു — നീ ഇതെല്ലാം കാണുന്നില്ലേ?
തഥാപി മമതാവര്തേ മോഹഗര്തേ നിപാതിതാഃ । മഹാമായാപ്രഭാവേണ സംസാരസ്ഥിതികാരിണാ
എങ്കിലും, മമതയുടെ ചുഴലിയിൽ കുടുങ്ങി, മഹാമായയുടെ ശക്തിയാൽ മോഹത്തിന്റെ കുഴിയിലേക്കു തള്ളപ്പെടുന്നു; അതാണ് ലോകം നിലനിൽക്കുന്നത്.
തന്നാത്ര വിസ്മയഃ കാര്യോ യോഗനിദ്രാ ജഗത്പതേഃ । മഹാമായാ ഹരേശ്ചൈതത്തഥാ സംമോഹ്യതേ ജഗത്
അതുകൊണ്ട് ഇതിൽ അത്ഭുതപ്പെടേണ്ടതില്ല; ലോകപാലകന്റെ യോഗനിദ്രയാൽ, ഹരിയുടെ മഹാമായയാൽ ഈ ലോകം ഇങ്ങനെ മോഹം പിടിച്ചിരിക്കുന്നു.
ജ്ഞാനിനാമപി ചേതാംസി ദേവീ ഭഗവതീ ഹി സാ । ബലാദാകൃഷ്യ മോഹായ മഹാമായാ പ്രയച്ഛതി
അറിയുന്നവരുടെ മനസ്സുകളെയും, ഭഗവതിയായ ദേവി ബലമായി ആകർഷിച്ച്, മഹാമായ അവർക്കും മോഹം നൽകുന്നു.
തയാ വിസൃജ്യതേ വിശ്വം ജഗദേതച്ചരാചരമ് । സൈഷാ പ്രസന്നാ വരദാ നൃണാം ഭവതി മുക്തയേ
അവളാണ് ഈ മുഴുവൻ ലോകവും, ചലനമുള്ളതും ചലനമില്ലാത്തതുമായ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. അവൾ ദയയോടെ നോക്കുമ്പോൾ, മനുഷ്യർക്കു വരങ്ങൾ നൽകുകയും മോക്ഷത്തിന് വഴി കാണിക്കുകയുമാണ്.
സാ വിദ്യാ പരമാ മുക്തേര്ഹേതുഭൂതാ സനാതനീ । സംസാരബന്ധഹേതുശ്ച സൈവ സര്വേശ്വരേശ്വരീ
അവളാണ് പരമമായ ജ്ഞാനം, സദാ നിലനിൽക്കുന്ന മോക്ഷത്തിന് കാരണമാകുന്നവൾ. അതുപോലെ, സാംസാരിക ബന്ധത്തിന് കാരണമാകുന്നതും എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും ദേവതയായവളുമാണ്.
ഭഗവന് ! കാ ഹി സാ ദേവീ മഹാമായേതി യാം ഭവാന് । ബ്രവീതി കഥമുത്പന്നാ സാ കര്മാസ്യാശ്ച കിം ദ്വിജ
ഭഗവൻ, മഹാമായ എന്ന് നിങ്ങൾ വിളിക്കുന്ന ആ ദേവി ആരാണ്? അവൾ എങ്ങനെ ഉദിച്ചുവന്നു? അവളുടെ പ്രവർത്തികൾ എന്തൊക്കെയാണ്, ദ്വിജൻ?
യത്സ്വഭാവാ ച സാ ദേവീ യത്സ്വരൂപാ യദുദ്ഭവാ । തത് സര്വം ശ്രോതുമിച്ഛാമി ത്വത്തോ ബ്രഹ്മവിദാം വര
ആ ദേവിയുടെ സ്വഭാവം എന്താണ്, അവളുടെ യഥാർത്ഥ രൂപം എന്താണ്, അവൾ എവിടുനിന്നാണ് ഉദിച്ചത്—ഇവയെല്ലാം ഞാൻ നിങ്ങളിൽ നിന്ന് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
നിത്യൈവ സാ ജഗന്മൂര്തിസ്തയാ സര്വമിദം തതമ് । തഥാപി തത്സമുത്പത്തിര്ബഹുധാ ശ്രുയതാം മമ
അവളാണ് എപ്പോഴും ലോകത്തിന്റെ രൂപം, അവളാൽ ഈ സകലവും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എങ്കിലും, അവളുടെ ഉദ്ഭവം പലവിധത്തിൽ പറയപ്പെടുന്നു—അതെല്ലാം എന്റെ വായിൽ നിന്ന് കേൾക്കൂ.
ദേവാനാം കാര്യസിദ്ധ്യര്ഥമാവിര്ഭവതി സാ യദാ । ഉത്പന്നേതി തദാ ലോകേ സാ നിത്യാപ്യഭിധീയതേ
ദേവന്മാരുടെ കാര്യങ്ങൾ സാധിപ്പിക്കേണ്ട സമയത്ത് അവൾ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, അവൾ ശാശ്വതയാണെങ്കിലും അത്തരം സമയങ്ങളിൽ ലോകത്ത് ജനിച്ചവളെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.
യോഗനിദ്രാം യദാ വിഷ്ണുര്ജഗത്യേകാര്ണവീകൃതേ । ആസ്തീര്യ ശേഷമഭജത് കല്പാന്തേ ഭഗവാന് പ്രഭുഃ
സകല ലോകവും ഒരൊറ്റ സമുദ്രമായി മാറിയ കാലത്ത്, മഹാവിഷ്ണു ശേഷനാഗത്തെ വിരിച്ച്, യോഗനിദ്രയിൽ ആഴമായി മുങ്ങി വിശ്രമിച്ചു കിടന്നിരുന്നു.
തദാ ദ്വാവസുരൌ ഘോരൌ വിഖ്യാതൌ മധുകൈടഭൌ । വിഷ്ണുകര്ണമലോദ്ഭൂതൌ ഹന്തും ബ്രഹ്മാണമുദ്യതൌ
അപ്പോൾ ഭയാനകമായ രണ്ടു അസുരന്മാർ, മധു, കൈടഭൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നവർ, വിഷ്ണുവിന്റെ ചെവിക്കരുവിൽ നിന്നു ജനിച്ച്, ബ്രഹ്മാവിനെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു.