ദേവീമാഹാത്മ്യമ്

महामायानुभावेन यथा मन्वन्तराधिपः । स बभूव महाभागः सावर्णिस्तनयो रवेः

മഹാമായയുടെ ശക്തിയാൽ, സൂര്യപുത്രനായ മഹാഭാഗ്യശാലിയായ സാവർണി മന്വന്തരാധിപതിയായി.

स्वारोचिषे ऽन्तरे पूर्वं चैत्रवंशसमुद्भवः । सुरथो नाम राजाभूत् समस्ते क्षितिमण्डले

മുൻ സ്വാരോചിഷമന്വന്തരത്തിൽ, ചൈത്രവംശത്തിൽ ജനിച്ച സുരഥൻ എന്ന രാജാവ് ഭൂമിയിലെല്ലാം ഭരിച്ചിരുന്നതായിരുന്നു.

तस्य पालयतः सम्यक् प्रजाः पुत्रानिवौरसान् । बभूवुः शत्रवो भूपाः कोलाविध्वंसिनस्तथा

അവൻ തന്റെ പ്രജകളെ സ്വന്തം മക്കളെപ്പോലെ സംരക്ഷിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, രാജ്യം നശിപ്പിക്കാൻ ശത്രുക്കളായ മറ്റു രാജാക്കന്മാർ ഉദിച്ചുവന്നു.

तस्य तैरभवद् युद्धमतिप्रबलदण्डिनः । न्यूनैरपि स तैर्युद्धे कोलाविध्वंसिभिर्जितः

വലിയ ശക്തിയുള്ള സുരഥനും രാജ്യം നശിപ്പിച്ച ആ കുറച്ച് ശത്രുക്കളും തമ്മിൽ യുദ്ധം നടന്നു. ആ യുദ്ധത്തിൽ അവൻ അവരാൽ തോറ്റുപോയി.

ततः स्वपुरमायातो निजदेशाधिपो ऽभवत् । आक्रान्तः स महाभागस्तैस्तदा प्रबलारिभिः

അതിനുശേഷം അവൻ സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി, സ്വന്തം ദേശത്തിന്റെ അധിപനായി. എന്നാൽ അവിടെകൂടി ആ മഹാഭാഗ്യശാലി ശക്തരായ ശത്രുക്കളാൽ ഉപദ്രവിക്കപ്പെട്ടു.

अमात्यैर्बलिभिर्दुष्टैर्दुर्बलस्य दुरात्मभिः । कोषो बलञ्चापहृतं तत्रापि स्वपुरे ततः

ദുഷ്ടമായ മന്ത്രിമാരും ശക്തരായ മറ്റു ചിലരുമായി ചേർന്ന്, ആ ദുർബലനായ രാജാവിന്റെ ധനവും സൈന്യവും അവന്റെ സ്വന്തം നഗരത്തിനകത്തുതന്നെ കവർന്നെടുത്തു.

ततो मृगयाव्याजेन हृतस्वाम्यः स भुपतिः । एकाकी हयमारुह्य जगाम गहनं वनम्

അതിനുശേഷം, വേട്ടയാടാൻ പോകുന്നുവെന്ന വ്യാജേന, രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട ആ രാജാവ് ഒറ്റക്കേകാളി കയറി കാട്ടിലെ കനിഞ്ഞുള്ള വനത്തിലേക്ക് പോയി.

स तत्राश्रममद्राक्षीद् द्विजवर्यस्य मेधसः । प्रशान्तश्वापदाकीर्णं मुनिश्ष्योपशोभितम्

അവിടെ, മഹാനായ മേധസെന്ന ഋഷിയുടെ ആശ്രമം അവൻ കണ്ടു. ഭയമില്ലാതെ മൃഗങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുന്നതും, ശിഷ്യന്മാരാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായ ആ സ്ഥലം വളരെ സമാധാനകരമായിരുന്നു.

तस्थौ कञ्चित् स कालञ्च मुनिना तेन सत्कृतः । इतश्चैतश्च विचरंस्तस्मिन् मुनिवराश्रमे

അവിടെ, ആ മഹർഷി അവനെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു. കുറേ ദിവസങ്ങൾ അവൻ ആ ആശ്രമത്തിൽ കഴിഞ്ഞു, ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക് ഇവിടെ അവിടെ സഞ്ചരിച്ചു.

सो ऽचिन्तयत् तदा तत्र ममत्वाकृष्टचेतनः । मत्पूर्वैः पालितं पूर्वं मया हीनं पुरं हि तत् । मद्भृत्यैस्तैरसद्वृत्तैर्धर्मतः पाल्यते न वा

അവിടെ, മമതയിൽ ആകർഷിതനായ മനസ്സോടെ അവൻ ചിന്തിച്ചു: 'എന്റെ പൂർവ്വികർ സംരക്ഷിച്ചിരുന്ന നഗരമാണ്, ഞാൻ പോലും ഒരിക്കൽ ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഇപ്പോൾ അത് നഷ്ടമായി. എന്റെ ഭൃത്യന്മാർ, ദുഷ്പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ടവർ, നീതിപൂർവ്വം സംരക്ഷിക്കുമോ എന്നറിയില്ല.'

न जाने स प्रधानो मे शूरहस्ती सदामदः । मम वैरिवशं यातः कान् भोगानुपलप्स्यते

'എന്റെ പ്രധാനമന്ത്രി, എപ്പോഴും ധൈര്യവും അഭിമാനവും നിറഞ്ഞവൻ, ഇപ്പോൾ എന്റെ ശത്രുവിന്റെ അധികാരത്തിൽ ആകുമ്പോൾ, അവൻ എങ്ങനെയെങ്കിലും ആനന്ദങ്ങൾ അനുഭവിക്കുമോ എന്നെനിക്ക് അറിയില്ല.'

ये ममानुगता नित्यं प्रसादधनभोजनैः । अनुवृत्तिं ध्रुवं ते ऽद्य कुर्वन्त्यन्यमहीभृताम्

എന്നെ എപ്പോഴും ആദരവോടെ, സമ്മാനങ്ങളും ധനവും ഭക്ഷണവുമൊക്കെയും അർപ്പിച്ചവരാണവർ. ഇന്നിവർ ഉറപ്പായും മറ്റു രാജാക്കന്മാരുടെ കാര്യങ്ങൾക്കാണ് സേവനം ചെയ്യുന്നത്.

असम्यग्व्ययशीलैस्तैः कुर्वद्भिः सततं व्ययम् । संचितः सो ऽतिदुः खेन क्षयं कोशो गमिष्यति

അവർ എല്ലായ്പ്പോഴും ആസൂത്രണമില്ലാതെ പണം ചെലവഴിക്കുകയും, തെറ്റായ രീതികളിൽ പെരുമാറുകയും ചെയ്തതുകൊണ്ട്, വലിയ കഷ്ടപ്പാടോടെ സമ്പാദിച്ച ധനശേഖരം ഉടൻ തന്നെ തീർന്നുപോകും.

एतच्चान्यच्च सततं चिन्तयामास पार्थिवः । तत्र विप्राश्रमाभ्यासे वैश्यमेकं ददर्श सः

ഇതും മറ്റു കാര്യങ്ങളും രാജാവ് വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ചു. അപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണരുടെ ആശ്രമത്തിനടുത്ത് ഒരു വ്യാപാരിയെ അവൻ കണ്ടു.

स पृष्टस्तेन कस्त्वं भोः हेतुश्चागमने ऽत्र कः । सशोक इव कस्मात्त्वं दुर्मना इव लक्ष्यसे

അവനെ രാജാവ് ചോദിച്ചു: 'നീ ആരാണ്? ഇവിടെ വരാൻ എന്താണ് കാരണം? എന്തുകൊണ്ടാണ് നീ ഇത്ര ദുഃഖിതനും വിഷമിതനും പോലെ തോന്നുന്നത്?'

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य भूपतेः प्रणयोदितम् । प्रत्युवाच स तं वैश्यः प्रश्रयावनतो नृपम्

രാജാവിന്റെ സ്നേഹപൂർവ്വമായ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ആ വ്യാപാരി വിനയത്തോടെ തലകുനിഞ്ഞ് രാജാവിനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

समाधिर्नाम वैश्यो ऽहमुत्पन्नो धनिनां कुले । पुत्रदारैर्निरस्तश्च धनलोभादसाधुभिः

എന്റെ പേര് സമാധി, ഞാൻ ഒരു സമ്പന്നനായ വ്യാപാര കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചു. പക്ഷേ, എന്റെ മക്കളും ഭാര്യയും ധനലോഭം കൊണ്ടു എന്നെ അകറ്റി, ദുഷ്ടമായി പെരുമാറി.

विहीनश्च धनैर्दारैः पुत्रैरादाय मे धनम् । वनमभ्यागतो दुः खी निरस्तश्चाप्तबन्धुभैः

എന്റെ സമ്പത്തും ഭാര്യയും മക്കളും എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ട്, ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചതിനാൽ ദുഃഖത്തോടെ ഞാൻ കാടിലേക്ക് വന്നിരിക്കുകയാണ്.

सो ऽहं न वेद्मि पुत्राणां कुशलाकुशलात्मिकाम् । प्रवृत्तिं स्वजनानाञ्च दाराणाञ्चात्र संस्थितः

ഇവിടെ ഞാൻ എന്റെ മക്കൾക്ക് നല്ലതോ മോശമോ സംഭവിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നോ, കുടുംബത്തിനും ഭാര്യയ്ക്കും എന്താണ് അവസ്ഥയെന്നോ അറിയുന്നില്ല.

किं नु तेषां गृहे क्षेममक्षेमं किं नु साम्प्रतम् । कथं ते किं नु सद्वृत्ताः दुर्वृत्ताः किं नु मे सुताः

ഇപ്പോൾ അവരുടെ വീട്ടിൽ സുഖമാണോ ദുർഭാഗ്യമാണോ? അവർ എങ്ങിനെയാണ്? എന്റെ മക്കൾ നല്ല പെരുമാറ്റമുള്ളവരാണോ, മോശംപേരുള്ളവരാണോ?

यैर्निरस्तो भवांल्लुब्धैः पुत्रदारादिभिर्धनैः । तेषु किं भवतः स्नेहमनुबध्नाति मानसम्

സമ്പത്തിനായി നിന്നെ പുറത്താക്കിയ എന്റെ മക്കളും ഭാര്യയും മറ്റുള്ളവരും—all ആ സ്വാർത്ഥരോടും നിനക്ക് ഇപ്പോഴും മനസ്സിൽ സ്നേഹമുണ്ടോ?

एवमेतद्यथा प्राह भवानस्मद्गतं वचः । किं करोमि न बध्नाति मम निष्ठुरतां मनः

നീ പറഞ്ഞത് ശരിയാണു്, അതെന്റെ മനസ്സിലുള്ളതും അതുതന്നെ. എങ്കിലും ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും? എന്റെ മനസ്സ് കഠിനമാകുന്നില്ല.

यैः सन्त्यज्य पितृस्नेहं धनलुब्धैर्निराकृतः । पतिस्वजनहार्दं च हार्दि तेष्वेव मे मनः

സമ്പത്തിനായി പിതൃസ്നേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് എന്നെ തള്ളിയവരായ ഭാര്യയോടും കുടുംബത്തോടും ബന്ധുക്കളോടുമാണ് എന്റെ ഹൃദയം ഇപ്പോഴും ചേർന്നിരിക്കുന്നത്.

किमेतन्नाभिजानामि जानन्नपि महामते । यत्प्रेमप्रवणं चित्तं विगुणेष्वपि बन्धुषु

മഹാമതിയുള്ളവനേ, എനിക്കിതിന്റെ കാരണം മനസ്സിലാകുന്നില്ല. അറിയുന്നവനാണെങ്കിലും, അർഹതയില്ലാത്ത ബന്ധുക്കളോടും മനസ്സ് എങ്ങനെ ഇങ്ങനെ സ്നേഹത്തോടെ ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന് എനിക്കു ബോധ്യമില്ല.

तेषां कृते मे निः श्वासो दौर्मनस्यं च जायते । करोमि किं यन्न मनस्तेष्वप्रीतिषु निष्ठुरम्

അവരുടെ കാരണത്താൽ എനിക്ക് ദുഃഖവും നിരാശയും വരുന്നു; എനിക്ക് എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നു? എനിക്കു മനസ്സ് അവരോടു കഠിനമാകുന്നില്ല, അവരിൽ സ്നേഹം കാണിക്കാത്തവരോടും.

ततस्तौ सहितौ विप्र तं मुनिं समुपस्थितौ । समाधिर्नाम वैश्यो ऽसौ स च पार्थिवसत्तमः

ബ്രാഹ്മണനേ, പിന്നെ ആ രണ്ടു പേർ ചേർന്ന് ആ മുനിയോടു സമീപിച്ചു. ഒരാൾ സമാധി എന്ന പേരുള്ള ഒരു വാണികനും, മറ്റാൾ ഉത്തമനായ രാജാവുമായിരുന്നു.

कृत्वा तु तौ यथान्यायं यथार्हं तेन संविदम् । उपविष्टौ कथाः काश्चिच्चक्रतुर्वैश्य-पार्थिवौ

അവർ ആ മുനിയെ യോജിച്ച രീതിയിൽ ആദരപൂർവ്വം അഭിവാദ്യം ചെയ്തു. ശേഷം വാണികനും രാജാവും ഇരുന്ന് പല വിഷയങ്ങൾക്കുറിച്ച് സംസാരിച്ചു.

भगवंस्त्वामहं प्रष्टुमिच्चाम्येकं वदस्व तत् । दुः खाय यन्मे मनसः स्वचित्तायत्ततां विना

ഭഗവനേ, ഞാൻ ഒരു സംശയം ചോദിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നു. ദയവായി അതിന് ഉത്തരം പറയൂ. എന്റെ മനസ്സ് എന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ ഇല്ലെങ്കിലും, എങ്ങനെ ദുഃഖത്തിൽ ഇങ്ങനെ പറ്റിയിരിക്കുന്നു?

ममत्वं गतराज्यस्य राज्याङ्गेष्वखिलेष्वपि । जानतो ऽपि यथाज्ञस्य किमेतन्मुनिसत्तम

മുനിസത്തമനേ, രാജ്യം മുഴുവനും നഷ്ടമായിട്ടും, എനിക്കറിയാമെങ്കിലും, അജ്ഞാനിയായവനുപോലെ എനിക്കിപ്പോഴും 'എന്റെത്' എന്ന ഭാവം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു?