രാജാവ് തന്റെ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട്, വേട്ടയുടെ പേരിൽ ഒറ്റക്കായി കുതിര കയറി കാട്ടിലെ കനിഞ്ഞ വനത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ, മഹാനായ സന്യാസി മേധസിന്റെ ആശ്രമം അവൻ കണ്ടു—ശാന്തവും, ശിഷ്യന്മാരാൽ അലങ്കൃതവും, കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ ഭയമില്ലാതെ സഞ്ചരിക്കുന്നതുമായ അത്ഭുതമായ ഒരു സ്ഥലം. അവിടെ രാജാവ് കുറേ നാളുകൾ താമസിച്ചു; മഹർഷി അവനെ ആദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു. അശ്രമത്തിനകത്ത് രാജാവ് ഇഷ്ടം പോലെ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നതായിരുന്നു. അവിടെയിരുന്നപ്പോൾ, രാജാവിന്റെ മനസ്സ് ബന്ധങ്ങളിൽ ആകർഷിതനായി ചിന്തിച്ചു: "എന്റെ പിതാക്കന്മാർ സംരക്ഷിച്ചിരുന്ന നഗരം, ഞാൻ തന്നെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്ന രാജ്യം, ഇപ്പോൾ നഷ്ടപ്പെട്ടു. എന്റെ സേവകർ, അശുദ്ധമായ പെരുമാറ്റം പുലർത്തുന്നവർ, അതിനെ ധർമ്മപൂർവ്വം സംരക്ഷിക്കുമോ ഇല്ലയോ എന്നറിയില്ല. എപ്പോഴും ധൈര്യശാലിയും യുദ്ധവിദഗ്ധനും ആയിരുന്ന എന്റെ പ്രധാന മന്ത്രിക്ക് ഇപ്പോൾ ശത്രുവിന്റെ അധീനതയിലിരിക്കെ സന്തോഷം ലഭിക്കുമോ എന്നും എനിക്ക് അറിയില്ല. എപ്പോഴും എനിക്ക് സമ്മാനങ്ങൾ, ധനം, ഭക്ഷണം എന്നിവ കൊണ്ടുവന്നിരുന്നവർ ഇന്ന് മറ്റാരെങ്കിലും രാജാക്കന്മാരുടെ സേവകർ ആയിരിക്കുമല്ലോ. അവരുടെ അശ്രദ്ധയും തെറ്റായ ശീലങ്ങളും മൂലം വലിയ പ്രയാസത്തോടെ സമ്പാദിച്ച ഭണ്ഡാരം ഉടൻ തന്നെ തീരുമെന്ന് ഭയമുണ്ട്." ഇങ്ങനെ പല കാര്യങ്ങളും ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണരുടെ ആശ്രമത്തിനടുത്ത് ഒരു വ്യാപാരിയെ രാജാവ് കണ്ടു. രാജാവ് അവനെ ചേർന്ന് ചോദിച്ചു: "ആരാണീ മഹാനുഭാവേ, ഇവിടെ വരാൻ കാരണമെന്ത്? എന്തുകൊണ്ടാണ് നിങ്ങൾക്ക് ഇത്ര ദുഃഖവും മനോവേദനയും?" രാജാവിന്റെ സ്നേഹപൂർവ്വമായ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, വ്യാപാരി വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു മറുപടി പറഞ്ഞു: "ഞാൻ സമാധി എന്ന വ്യാപാരിയാണ്. സമ്പന്നകുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചെങ്കിലും, എന്റെ മക്കളും ഭാര്യയും ധനലോലുപത്വം മൂലം എന്നെ അന്യായമായി പുറത്താക്കി. ഇപ്പോൾ ധനവും ഭാര്യയും മക്കളും നഷ്ടപ്പെട്ട്, ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും ഉപേക്ഷിച്ച്, ദുഃഖിതനായി ഞാൻ ഈ കാട്ടിലേക്ക് വന്നിരിക്കുകയാണ്. ഇവിടെ ഞാൻ അറിയുന്നില്ല, എന്റെ മക്കൾ സുഖമായിരിയ്ക്കുന്നോ ദു:ഖത്തിലാണോ എന്ന്; കുടുംബവും ഭാര്യയും എങ്ങിനെയാണ് എന്നുമറിയില്ല. അവരുടെ വീട്ടിൽ ഇപ്പോൾ സന്തോഷമാണോ ദു:ഖമാണോ എന്നറിയില്ല; മക്കൾ നല്ല പെരുമാറ്റമുള്ളവരാണോ അല്ലയോ എന്നുമറിയില്ല." അപ്പോൾ രാജാവ് വീണ്ടും ചോദിച്ചു: "നിങ്ങളെ ധനത്തിനായി പുറത്താക്കുകയും സ്നേഹബന്ധം ത്യജിക്കുകയും ചെയ്ത മക്കളോടും ഭാര്യയോടും ഇനിയും നിങ്ങളുടെ മനസ്സിന് ആകർഷണമുണ്ടോ?" വ്യാപാരി ഉത്തരം പറഞ്ഞു: "നിങ്ങൾ പറഞ്ഞതുപോലെയാണ് എന്റെ മനസ്സും. പക്ഷേ എന്ത് ചെയ്യാം? ഹൃദയം കഠിനമാവുന്നില്ല. അവർ ധനലോലുപത്വം കൊണ്ട് സ്നേഹബന്ധം ത്യജിച്ചിട്ടും, എന്റെ മനസ്സിന് ഇനിയും ഭാര്യയോടും കുടുംബത്തോടും ബന്ധുക്കളോടും ആകർഷണമുണ്ട്. മഹാത്മാ, ഞാൻ ഇതിന്റെ കാരണം മനസ്സിലാവുന്നില്ല; അറിഞ്ഞിട്ടും, അവരെ അർഹരല്ലെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടും, മനസ്സ് ബന്ധുക്കളോടുള്ള സ്നേഹത്തിൽ നിന്ന് മാറുന്നില്ല. അവരെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചാണ് ഞാൻ ദുഃഖിതനാകുന്നത്; അവർ എനിക്ക് സ്നേഹം കാണിക്കാറില്ലെങ്കിലും, എന്റെ മനസ്സിന് അവരോടുള്ള സ്നേഹം വിട്ടുപോകുന്നില്ല." ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ച ശേഷം, ആ വ്യാപാരി സമാധിയും മഹാരാജാവും ചേർന്ന് മഹർഷി മേധസിനെ സമീപിച്ചു. അവരെ യോജ്യമായ വിധത്തിൽ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത് ഇരുവരും കൂടെ ഇരുന്ന് വിവിധ വിഷയങ്ങളിൽ സംവദിച്ചു. രാജാവ് ചോദിച്ചു: "ഭഗവനേ, ഞാൻ ഒരു കാര്യം ചോദിക്കണമെന്നുണ്ട്: എന്റെ മനസ്സ് എന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ ഇല്ലാതിരിക്കെ എനിക്ക് ദു:ഖത്തിൽ ആകർഷണമുണ്ടാകുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്? എന്റെ രാജ്യം മുഴുവനും നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും, ഞാൻ എല്ലാം അറിയുന്നവനാണെങ്കിലും, 'എന്റെത്' എന്ന ഭാവം എനിക്കെന്തുകൊണ്ട് നിലനിൽക്കുന്നു? ഈ വ്യാപാരിയെ മക്കൾ വഞ്ചിച്ചു, ഭാര്യയും സേവകരും ഉപേക്ഷിച്ചു; എന്നിരുന്നാലും, അവന്റെ ഹൃദയം അവരോടുള്ള സ്നേഹത്തിൽ അകപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. ഞാനും അവനും ഇങ്ങനെ ദു:ഖിതരായിരിക്കുന്നു; ഇവയിൽ ദോഷം കാണുന്നുണ്ടെങ്കിലും, നമ്മുടെ മനസ്സുകൾ ആകർഷണത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോകുന്നില്ല. മഹാഭാഗ്യവതേ, ഈ മോഹം എന്താണ്? എത്രയോ ജ്ഞാനികൾക്കുപോലും ഈ ഭ്രമം എങ്ങിനെയാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്?" "എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും വിശയങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവുണ്ട്; എന്നാൽ, ഓരോരുത്തർക്കും ആ വിശയങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു. ചില ജീവികൾ പകലിൽ കാഴ്ചയില്ല, ചിലർ രാത്രിയിൽ കാഴ്ചയില്ല; ചിലർക്ക് പകലും രാത്രിയും ഒരുപോലെ കാണാൻ കഴിയും. മനുഷ്യർക്ക് അറിവുണ്ട്, പക്ഷേ അതിൽ അവർക്ക് മാത്രം പ്രത്യേകതയില്ല; പശുക്കൾക്കും പക്ഷികൾക്കും കാട്ടുമൃഗങ്ങൾക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും അറിവുണ്ട്. മനുഷ്യർക്കും മൃഗങ്ങൾക്കും പക്ഷികൾക്കും ഉള്ള അറിവിൽ സാമ്യവും വ്യത്യാസവും ഇരുവരിലും കാണാം. അറിവ് ഉണ്ടെങ്കിലും, തീയിൽ ആകർഷിതരായി ചിതലാകുന്ന പുഴുക്കളെ നോക്കൂ; അവർ അജ്ഞതയിൽ തീയുടെ രുചിക്കായി അതിലേക്ക് ഓടുന്നു, വിശപ്പിൽ പീഡിതരായി ചിതലാകുന്നു. മനുഷ്യരും, മൃഗങ്ങളിൽ കടുവപോലെയുള്ളവർ, മക്കളോടുള്ള മോഹത്തിൽ ആകർഷിതരാവുന്നു; ദു:ഖം ഭയന്ന്, പ്രത്യുപകാരത്തിനായി അവർ മോഹത്തിൽ പെടുന്നു. ഇതെല്ലാം കാണുന്നില്ലേ?" "എന്നാൽ, ഈ ബന്ധത്തിന്റെ ചുഴലിയിൽ മായാജാലത്തിന്റെ വലയത്തിൽ അകപ്പെട്ടു, മഹാമായയുടെ ശക്തിയിൽ ലോകം ഇങ്ങനെ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ ഇതിൽ അത്ഭുതം ഒന്നുമില്ല; സർവ്വലോകനാഥന്റെ യോഗനിദ്രയാൽ, ഹരിയുടെ മഹാമായയാൽ ലോകം ഇങ്ങനെ ഭ്രമിതമാകുന്നു. മഹാഭാഗ്യവതിയായ ദേവിയെ, മഹാമായയെ, ജ്ഞാനികൾക്കുപോലും അവളുടെ ശക്തിയാൽ മനസ്സുകൾ ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു; അവൾ മഹാമായ, ലോകത്തെ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു." "അവളാൽ സകല ചരാചരങ്ങളുമുള്ള ഈ ലോകം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു; അവൾ അനുഗ്രഹിച്ചാൽ, അവൾ തന്നെയാണ് മോക്ഷത്തിന് മാർഗ്ഗം നൽകുന്നത്. അവളാണ് പരംജ്ഞാനം, ശാശ്വതം, മോക്ഷത്തിനുള്ള കാരണമെങ്കിലും, ലോകബന്ധത്തിന്റെയും കാരണവും അവളാണ്—സകലാധിപതികളുടെ അധിപതി. മഹാനുഭാവാ, നിങ്ങൾ മഹാമായയെന്നു വിളിക്കുന്ന ആ ദേവി ആരാണ്? അവൾ എങ്ങിനെ ഉദിച്ചുവന്നു? അവളുടെ കഥകളും സ്വഭാവവും ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ദയവായി പറയൂ." "അവൾ ശാശ്വതമായി ഈ വിശ്വത്തിന്റെ രൂപമാണ്; എല്ലാം അവളാൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, അവളുടെ ഉത്ഭവം വിവിധ രീതിയിൽ വിവരിക്കപ്പെടുന്നു—അത് ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയാം, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.