വിദ്യയുണ്ടെങ്കിലും, തീയുടെ രുചിയിലേക്കായി മോഹംകൊണ്ട് ആകർഷിതരാകുന്ന പുഴുക്കൾ തീയിൽ ചാടുന്നു, അവ ശത്രുവായ വിശപ്പിൽ പീഡിതരായിട്ടും അഗ്നിയിൽ നശിക്കുന്നു. അതുപോലെ മനുഷ്യരും, മനുഷ്യരിലാകെ കടുവകളെപോലെ, തങ്ങളുടെ മക്കളോടുള്ള മോഹത്തിൽ അടിയുറച്ചിരിക്കുന്നു; സ്വാർത്ഥതകൊണ്ട് അവർ മറുപടി പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു—ഇത് നീയുമവരിൽ കാണുന്നില്ലേ? മോഹത്തിന്റെ വലിയ ചുഴലിക്കുഴിയിൽ കുടുങ്ങി, ലോകത്തെ നിലനിർത്തുന്ന മഹാമായയുടെ ശക്തിയാൽ അവർക്കു ഭ്രമം വരുന്നു. അതിനാൽ, ഇതിൽ അത്ഭുതപ്പെടേണ്ട കാര്യമില്ല; വിശ്വത്തിന്റെ അധിപനായ ഭഗവാന്റെ യോഗനിദ്രയാൽ, ഹരിയുടെ മഹാമായയാൽ ലോകം ഇങ്ങനെ ഭ്രമിതമാണു്. മഹാമായ ദേവി, മഹത്തായ ഭ്രമം പോലും ജ്ഞാനികൾക്കു നൽകുന്നു; അവളുടെ ശക്തിയിൽ പോലും ജ്ഞാനികളുടെ മനസ്സുകൾ ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു. അവളാൽ ഈ സകല സൃഷ്ടിയും—ചേതന, അചേതന—ഉണ്ടാകുന്നു; അവൾ അനുഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ, അവൾ തന്നെ മോക്ഷത്തിനും കാരണമാകുന്നു. അവൾ പരജ്ഞാനം, ശാശ്വതം, മോക്ഷത്തിന് കാരണമാണു്; ലോകബന്ധത്തിനും അവളാണു് കാരണം, സകലാധിപതിമാരുടെയും അധിപതി. “ആ ദേവി ആരാണു്, നീ മഹാമായ എന്നു വിളിക്കുന്നവൾ? അവൾ എങ്ങനെ ഉദിച്ചുവന്നു, അവളുടെ കർമ്മങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണു്, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ?” “ആ ദേവിയുടെ സ്വഭാവം എന്താണു്, അവളുടെ സാരം എന്താണു്, അവൾ എവിടെ നിന്നാണ് ഉദിച്ചുവന്നത്? ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിൽ നീ മുൻപന്തിയിലാണ്, ഇവയെല്ലാം ഞാൻ നിന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.” അവൾ ശാശ്വതമായി വിശ്വരൂപിണിയാണ്; അവളാൽ ഈ സകലവും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; അവളുടെ ഉത്ഭവം പലവിധത്തിൽ വിവരിക്കപ്പെടുന്നു—അത് ഞാൻ നിനക്കു് പറയാം. ദേവന്മാരുടെ കാര്യം പൂർത്തിയാക്കേണ്ടതായപ്പോൾ, അവൾ ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; ശാശ്വതയായിട്ടും അവൾ ലോകത്തിൽ ജനിച്ചുവെന്നു് പറയുന്നു. പ്രപഞ്ചചക്രത്തിന്റെ അവസാനം, വിഷ്ണു, അനന്തശേഷനിൽ വ്യാപിച്ചു, ഒരേയൊരു സമുദ്രമായ ലോകത്തിൽ യോഗനിദ്രയിൽ വിശ്രമിച്ചിരുന്നതിന്റെ സമയത്താണ്, വിഷ്ണുവിന്റെ കാത് മാലിന്യത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഭയങ്കരമായ രണ്ടു അസുരന്മാർ—മധു, കൈടഭ—ഉദിച്ചുവരികയും, ബ്രഹ്മാവിനെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തു. ലോകസ്രഷ്ടാവായ ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണുവിന്റെ നാഭിയിൽ നിന്നു ഉദിച്ച താമരയിൽ ഇരുന്നു, ആ ഭയങ്കരമായ അസുരന്മാരെയും, താൻ തന്നെ ഉറങ്ങുന്ന വിഷ്ണുവിനെയും കണ്ടു. ബ്രഹ്മാവ് മനസ്സിൽ ഏകാഗ്രതയോടെ, ഹരിയുടെ കണ്ണുകളിൽ വസിക്കുന്ന യോഗനിദ്രയെ ഉണർത്താൻ അവളെ സ്തുതിച്ചു. അവൻ ലോകമാതാവായ ദേവിയെ, ലോകത്തെ നിലനിർത്തുന്നവളെ, സൃഷ്ടിയും സംഹാരവും വരുത്തുന്നവളെ, വിഷ്ണുവിന്റെ ദിവ്യനിദ്രയെ, സമാനതയില്ലാത്ത ഭഗവതീശക്തിയെ സ്തുതിച്ചു. “നീ സ്വാഹയാണു്, നീ സ്വധയാണു്, വഷട്‌സ്വരൂപയാണു്, ശബ്ദത്തിന്റെ സാരമായ അമൃതവുമാണു്, ശാശ്വതവും, അക്ഷരവുമാണ്, വാകിന്റെ ത്രയീമയമായ പദവുമാണു്. നീ ശാശ്വതമായ, ഉച്ചരിക്കപ്പെടാത്ത അർദ്ധമാത്രയാണു്, വാച്യാതീതമായതും; നീ സന്ധ്യ, സാവിത്രി, പരമേശ്വരിയായ മാതാവുമാണു്. നിനക്കാലാണ് ഈ സകലവും നിലനിൽക്കുന്നത്; നിനക്കാലാണ് ഈ സൃഷ്ടി സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നത്; നിനക്കാലാണ് ഈ ലോകം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത്, നീ എപ്പോഴും അതിന്റെ സംഹാരവും വരുത്തുന്നു. സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ നീ സൃഷ്ടിയുടെ രൂപമാണു്, സംരക്ഷിക്കുമ്പോൾ സംരക്ഷണത്തിന്റെ രൂപം; സംഹാരസമയത്ത് നീ സംഹാരത്തിന്റെ രൂപമാണ്, വിശ്വരൂപിണിയായ ദേവിയേ. നീ മഹാജ്ഞാനവും, മഹാമായയും, മഹാവിദ്യയും, മഹാസ്മൃതിയും; നീ മഹാമോഹവും, മഹാദേവിയും, പരമേശ്വരിയുമാണ്. നീ പ്രപഞ്ചത്തിലെ ആദിപ്രകൃതിയാണ്, ത്രിഗുണങ്ങൾ പ്രകടമാക്കുന്നവളാണ്; നീ കാലരാത്രി, മഹാരാത്രി, ഭയങ്കരമായ ഭ്രമരാത്രിയുമാണ്. നീ ഐശ്വര്യവും, സാമ്രാജ്യവും, ലജ്ജയും, വിവേകചിഹ്നമായ ബുദ്ധിയും; നീ ലജ്ജ, പോഷണം, തൃപ്തി, ശാന്തി, ക്ഷമയുമാണ്. വാൾ, കുന്തം, ഗദ, ചക്രം, ശംഖം, ധനം, ബാണം, സ്ലിംഗും, ഇരുമ്പുകൊലും കൈവശമുള്ള ഭയങ്കരിയായ ദേവിയാണു് നീ. ഏറ്റവും സൗമ്യമായവയെക്കാൾ സൗമ്യയും, അത്യന്തം സുന്ദരിയുമാണ് നീ; ഉയർന്നതിലും താഴ്ന്നതിലും പരമമായവളാണ് നീ, പരമേശ്വരിയേ. എവിടെയായാലും സത്യമോ അസത്യമോ ആയ ഏതൊരു വസ്തുവിൽ ഉള്ള ശക്തിയും നീയാണു്; അതിനാൽ, നിന്നെ എങ്ങനെ സ്തുതിക്കാനാകും? സൃഷ്ടാവിനെയും, സംരക്ഷകനെയും, സംഹാരകനെയും പോലും നീ ഉറക്കത്തിലാക്കുന്നു; പിന്നെ, ആരാണ് നിന്നെ സ്തുതിക്കാൻ കഴിയുക? വ്യക്തരൂപമായ വിഷ്ണുവിനെയും, മഹേശ്വരനായ ഈശാനനെയും നീ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നു; അതിനാൽ, ആരാണ് നിന്നെ യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്തുതിക്കാൻ കഴിയുക? ഇങ്ങനെ, ദേവതകളുടെ സ്വന്തം മഹാശക്തികളാൽ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ദേവിയേ, ജയിക്കാനാകാത്ത മധു, കൈടഭ എന്നീ രണ്ട് അസുരന്മാരെ ഭ്രമിപ്പിക്കണമേ. വിശ്വാധിപനായ അച്യുതൻ ഉടൻ ഉണരട്ടെ, അവൻ ഈ രണ്ടു മഹാസുരന്മാരെ സംഹരിക്കട്ടെ. ബ്രഹ്മാവിന്റെ സ്തുതികൾ കേട്ടു, താമസികശക്തിയായ ദേവി അവിടെ പ്രത്യക്ഷമായി, വിഷ്ണുവിനെ ഉണർത്താനും, മധുവിനെയും കൈടഭനെയും നശിപ്പിക്കാനുമായി. അവൾ, അദൃശ്യജനനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ കണ്ണുകളിൽ, വായിൽ, മൂക്കിൽ, ഭുജങ്ങളിൽ, ഹൃദയത്തിൽ, വക്ഷസ്സിൽ നിന്നു പുറത്ത് വന്നു, ദൃശ്യമായി നിലകൊണ്ടു. അവളാൽ മോചിതനായി, ജനാർദ്ദനൻ, വിശ്വാധിപൻ, അനന്തശേഷനിൽ നിന്ന് ഒരേയൊരു സമുദ്രത്തിൽ നിന്നു എഴുന്നേറ്റു, ആ രണ്ടു അസുരന്മാരെ കണ്ടു. മധുവും കൈടഭനും, ദുഷ്ടബുദ്ധികളും, അത്യന്തം ശക്തിയും വീര്യവുമുള്ളവരും, കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച് ബ്രഹ്മാവിനെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു. അതിനുശേഷം, ഭാഗ്യവാൻ ഹരി എഴുന്നേറ്റ്, ആ ഇരുവരെയും ആയുധങ്ങളാൽ ആയിരം വർഷം പോരാടിച്ചു. അത്യന്തം ശക്തിയുള്ള ആ ഇരുവരും, മഹാമായയാൽ ഭ്രമിതരായി, കേശവനോട് പറഞ്ഞു: “നീയെന്ത് വരം വേണമെന്നു ചോദിക്കൂ.” “നിങ്ങൾ ഇരുവരും എന്നിൽ സംതൃപ്തരാണു്; എങ്കിൽ, നിങ്ങളെ ഞാൻ വധിക്കേണ്ടത് മാത്രമേ വേറെ വേണമെന്നു് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.” എന്നതായിരുന്നു വിഷ്ണുവിന്റെ മറുപടി. അവർ തങ്ങൾ വഞ്ചിതരായതായി മനസ്സിലാക്കി, ലോകം മുഴുവനും ജലമായിരിക്കുന്നതും കണ്ടു, കമലനയനായ വിഷ്ണു അവരോട് പറഞ്ഞു: “നമ്മളെ ഭൂമി ജലത്തിൽ മൂടാത്തിടത്ത് കൊല്ലണം; നിന്റെ വീര്യം പ്രശംസനീയമാണ്, മരണത്തിന് നാം തയ്യാറാണ്.” “അങ്ങനെയാകട്ടെ,” എന്ന് പറഞ്ഞ്, ശംഖചക്രഗദാധാരിയായ ഭഗവാൻ, തന്റെ ചക്രം കൊണ്ട് അവരുടെ തലകൾ അരക്കൽ വെട്ടി വീഴ്ത്തി.