യുധിഷ്ഠിരന് എന്ന രാജാവ് തന്റെ ഗുരുവായ ബ്രാഹ്മണനോട് ആശങ്കയോടെ ചോദിച്ചു: "എന്റെ വീട്ടില് ഇപ്പോൾ സൌഖ്യമായിരിക്കുമോ, 아니ങ്കിൽ ദു:ഖമായിരിക്കുമോ? അവര് എങ്ങനെയിരിക്കുന്നു? എന്റെ മക്കള് നല്ലവരാണോ, 아니ങ്കിൽ ദുഷ്ടരാണോ?" പിന്നെ, "എന്നെ സ്വര്ത്ഥത കൊണ്ടു വീട്ടില് നിന്നു പുറത്താക്കിയത് എന്റെ ഭാര്യയും മക്കളുമാണ്. എങ്കിലും, അവരെക്കുറിച്ച് എന്റെ മനസ്സില് ഇനിയും സ്നേഹം ഉണരുന്നുണ്ടോ?" എന്നും അദ്ദേഹം ചോദിച്ചു. ബ്രാഹ്മണന് പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെ തന്റെ മനസ്സിലും ചിന്തകള് ഉണരുന്നതാണെന്ന് രാജാവ് സമ്മതിച്ചു. "എന്തു ചെയ്യാന് കഴിയും? എന്റെ മനസ്സ് കഠിനമാകുന്നില്ല," അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. "സമ്പത്തിന്റെ മോഹം കൊണ്ടു കുടുംബബന്ധം ഉപേക്ഷിച്ചവരായിട്ടും, എന്റെ ഹൃദയം അവരോടും ഭാര്യയോടും ബന്ധുക്കളോടും ഇനിയും അമിതമായി ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു." "ഏതെങ്കിലും അറിഞ്ഞിട്ടും, മനസ്സു ബന്ധുക്കളോടുള്ള സ്നേഹത്തിലേക്ക് എങ്ങനെ ഇങ്ങനെ ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതെനിക്ക് മനസ്സിലാകുന്നില്ല," രാജാവ് പറഞ്ഞു. "അവരുടെ കാരണത്താല് എനിക്ക് ദു:ഖം വരുന്നു; എങ്കിലും, എന്നെ സ്നേഹിക്കാത്തവരോടും എന്റെ മനസ്സ് കഠിനമാകുന്നില്ല." അങ്ങനെ, ബ്രാഹ്മണനും രാജാവും ചേർന്ന്, സമാധി എന്ന വാണികനും രാജാവും ഒരുമിച്ച് ആ മഹർഷിയെ സമീപിച്ചു. അവരെ യുക്തമായി അഭിവാദ്യം ചെയ്ത ശേഷം, വാണികനും രാജാവും ഇരുന്ന് വിവിധ വിഷയങ്ങളിൽ സംവദിച്ചു. "ഭഗവനേ, ഞാൻ ഒരു കാര്യം ചോദിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നു. ദു:ഖത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകാൻ കഴിയാതിരിക്കുമ്പോഴും എന്റെ മനസ്സ് എങ്ങനെ അതിലേക്ക് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു?" രാജാവ് ചോദിച്ചു. "എന്റെ രാജ്യവും എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും, ഞാൻ സത്യം അറിയുന്നവനാണെങ്കിലും, എനിക്കുള്ള 'എന്റെത്' എന്ന ഭാവം എങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു?" "ഇവന്റെ മക്കളാല് വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടവനും ഭാര്യയാലും സേവകരാലും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടവനുമാണ്. എങ്കിലും, അവരോടുള്ള അവന്റെ ഹൃദയം ഇനിയും ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു," ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു. "അങ്ങനെ തന്നെ ഞാനും ദു:ഖിതനാണ്. ഈ വസ്തുക്കളിൽ ദോഷം കാണുന്നതിനും, നമ്മുടെ മനസ്സുകൾ ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു." "ഭാഗ്യവതിയായവനേ, ഈ മോഹം എന്താണ്? വിവേകമുള്ളവർക്കും എങ്ങനെ ഈ ഭ്രമം ഉണ്ടാകുന്നു?" രാജാവ് ചോദിച്ചു. "എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും വസ്തുക്കളെക്കുറിച്ച് അറിവുണ്ട്, എന്നാൽ ഓരോരുത്തർക്കും അവ വ്യത്യസ്തമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു." "ചില ജീവികൾക്ക് പകലിൽ കാഴ്ചയില്ല, ചിലർക്ക് രാത്രിയിൽ, ചിലർക്ക് ഇരുപക്ഷവും ഒരുപോലെയാണ്," ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു. "മനുഷ്യർക്ക് അറിവുണ്ട്, പക്ഷേ അതിൽ പ്രത്യേകതയില്ല; പശുക്കൾക്കും പക്ഷികൾക്കും വന്യജീവികൾക്കും അറിവുണ്ട്." "മനുഷ്യരുടെയും മൃഗങ്ങളുടെയും അറിവിൽ സാമ്യവും വ്യത്യാസവും കാണാം. അറിവുണ്ടെങ്കിലും, ഈ പുഴുക്കൾ തീയിൽ ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു; വിശപ്പുകൊണ്ട് പീഡിതരായിട്ടും, തീയുടെ രുചിക്ക് വേണ്ടി അവിടെ ചെന്ന് നശിക്കുന്നു." "മനുഷ്യരും, മൃഗങ്ങളിലെ കടുവപോലെ, മക്കളോടുള്ള മോഹത്തിൽ ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു; സ്വാർത്ഥത കൊണ്ടു പ്രതിഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നു." "അവർ ബന്ധത്തിന്റെ ചുഴലിക്കാറ്റിൽ വീണു, മഹാമായയുടെ ശക്തിയിൽ ഭ്രമത്തിൽ വീണിരിക്കുന്നു." "ഇതിൽ അത്ഭുതം ഒന്നുമില്ല; വിഷ്ണുവിന്റെ യോഗനിദ്രയും മഹാമായയും ലോകത്തെ ഇങ്ങനെ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു," ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു. "മഹാമായയുടെ ശക്തിയിൽ പോലും പണ്ഡിതരുടെ മനസ്സു ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു." "അവളാൽ ഈ ചലനചലിതമായ സർവ്വവിശ്വം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു; അവൾ അനുഗ്രഹിച്ചാൽ, മോക്ഷം നൽകുന്നു," ബ്രാഹ്മണൻ വിശദീകരിച്ചു. "അവളാണ് പരംജ്ഞാനം, ശാശ്വതം, മോക്ഷത്തിന്റെ കാരണവും ലോകബന്ധത്തിന്റെ കാരണവുമാണ്." "ഭഗവനേ, നീ മഹാമായയെന്നു വിളിക്കുന്ന ആ ദേവി ആരാണ്? അവളെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വഭാവം, ഉദ്ഭവം, പ്രവർത്തികൾ എന്നിവ എനിക്ക് അറിയാൻ ആഗ്രഹം," രാജാവ് ചോദിച്ചു. "അവളാണ് ഈ സർവ്വവിശ്വത്തിന്റെ ശാശ്വതരൂപം; എല്ലാം അവളാൽ ആവിഷ്കൃതമാണ്. അവളുടെ ഉദ്ഭവം പലവിധമായി വിവരിക്കപ്പെടുന്നു; അതെല്ലാം ഞാൻ പറയാം," ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു. "ദേവതകളുടെ കാര്യങ്ങൾക്കായി ആവശ്യമുണ്ടാകുമ്പോൾ അവൾ അവതരിക്കുന്നു; ശാശ്വതയായിട്ടും, ലോകത്തിൽ ജനനം പ്രാപിക്കുന്നു." "പ്രളയകാലത്ത്, വിഷ്ണു ശേഷനിൽ വിശ്രമിച്ചുകൊണ്ടു യോഗനിദ്രയിൽ ആഴത്തിൽ ആഴ്ത്തിയിരിക്കുമ്പോൾ, വിഷ്ണുവിന്റെ ചെവിക്കരിയിൽ നിന്ന് ജനിച്ച ഭയങ്കരന്മാരായ രണ്ടു അസുരന്മാർ—മധു, കൈടഭൻമാർ—ബ്രഹ്മയെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു." "ബ്രഹ്മാവു, വിഷ്ണുവിന്റെ നാഭികമലത്തിൽ ഇരുന്ന്, ആ ഭയങ്കരന്മാരെയും വിശ്രമിക്കുന്ന വിഷ്ണുവിനെയും കണ്ടു. വിഷ്ണുവിന്റെ കണ്ണുകളിൽ വസിക്കുന്ന ആ യോഗനിദ്രയെ ഉണർത്താൻ, ബ്രഹ്മാവ് ഏകാഗ്രതയോടെ അവളെ സ്തുതിച്ചു." "അവളാണ് ലോകമാതാവും, ലോകത്തെ നിലനിര്ത്തുന്നവളും, സൃഷ്ടിയും ലയവും വരുത്തുന്നവളും, വിഷ്ണുവിന്റെ ദിവ്യമായ നിദ്രയും, അതുല്യമായ ശക്തിയുമാണ്," ബ്രാഹ്മണൻ ഗൗരവത്തോടെ പറഞ്ഞു. "നീ സ്വാഹ, നീ സ്വധ, നീ വഷട്, ശബ്ദത്തിന്റെ സാരവും അമൃതവുമാണ്; മൂന്നു വേദങ്ങളിലുമുള്ള അക്ഷരങ്ങളുടെ രൂപവും ശാശ്വതവും അവ്യക്തവുമായ അർദ്ധമാത്രയും നീയാണു്. നീ സന്ധ്യ, സാവിത്രി, പരമമായ മാതാവാണ്." "നിനക്കാൽ ഈ സർവ്വം നിലനിൽക്കുന്നു; നിനക്കാലാണ് സൃഷ്ടിയും സംരക്ഷണവും ലയവും. സൃഷ്ടിക്കാലത്ത് നീ സൃഷ്ടിരൂപം, സംരക്ഷണത്തിൽ സംരക്ഷണരൂപം, ലയത്തിൽ ലയരൂപം." "നീ മഹാജ്ഞാനം, മഹാമായ, മഹാവിദ്യ, മഹാസ്മൃതി; നീ മഹാമോഹം, മഹാദേവി, പരമേശ്വരി. നീ മൂലപ്രകൃതിയായ് ഗുണത്രയങ്ങളാൽ പ്രകടമാകുന്നു; നീ കാലരാത്രി, മഹാരാത്രി, ഭയങ്കരമായ മോഹരാത്രിയുമാണ്." "നീ ഐശ്വര്യവും, സാമ്രാജ്യവും, ലജ്ജയും, വിവേകബുദ്ധിയും; നീ ലജ്ജ, പൂഷ്ണം, തൃപ്തി, ക്ഷമ, ശാന്തി—ഇവയൊക്കെയുമാണ്," ബ്രാഹ്മണൻ ഉത്സാഹത്തോടെ സ്തുതിച്ചു. ഇങ്ങനെ, ബ്രാഹ്മണൻ മഹാമായയുടെ മഹത്വം രാജാവിനും വാണികനും വിശദീകരിച്ചു, അവളുടെ ദിവ്യമായ സ്വഭാവവും ലോകത്തിൽ അവൾ ചെയ്യുന്ന പ്രവർത്തികളും അവർക്ക് മനസ്സിലാക്കിച്ചു.