സമാധി എന്നൊരു വ്യാപാരി, സമ്പന്നമായ കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചവനായിരുന്നു. എന്നാൽ, തന്റെ ഭാര്യയും പുത്രന്മാരും സ്വാർത്ഥതയും ധനലോഭവുമാൽ അവനെ അകറ്റി, അന്യായമായി അവന്റെ സമ്പത്തും കൈവശപ്പെടുത്തി. അതിനാൽ സമാധി, ധനവും ഭാര്യയും മക്കളും എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ട്, ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും ഉപേക്ഷിച്ചവനായി, ദുഃഖത്തോടെയും നിരാശയോടെയും കാട്ടിലേക്ക് ഒറ്റയ്ക്കായി എത്തി. അവിടെ, തന്റെ മക്കൾക്ക് എങ്ങനെ ഇരിക്കുന്നു എന്നതോ, കുടുംബത്തിനും ഭാര്യയ്ക്കും എന്ത് സംഭവിച്ചു എന്നതോ, അവനക്ക് അറിവില്ലായിരുന്നു. വീട്ടിൽ ഇപ്പോൾ സൗഭാഗ്യമോ ദുർഭാഗ്യമോ ഉണ്ടോ എന്ന് പോലും അവൻ അറിയുന്നില്ല; മക്കൾ നല്ലവരാണോ കெട്ടവരാണോ എന്നും അവൻ സംശയിച്ചുപോന്നു. അവനെ അകറ്റിയ ഭാര്യയും പുത്രന്മാരും മറ്റും, ധനത്തിനായി ദയയില്ലാതെ പെരുമാറിയവരാണെങ്കിലും, അവരെപ്പറ്റി സമാധിയുടെ മനസ്സ് ഇനിയും സ്നേഹത്തോടെ കെട്ടിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് മറ്റൊരാൾ ചോദിച്ചു. അതിന് സമാധി സമ്മതിച്ച് പറഞ്ഞു: "നിങ്ങൾ പറഞ്ഞത് ശരിയാണു, അതുവേണേ എന്റെ മനസ്സിലുള്ളതും തന്നെയാണ്; എങ്കിലും ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും? എന്റെ മനസ്സ് കഠിനമാകുന്നില്ല." അവനെ ഉപേക്ഷിച്ചവരെപ്പറ്റി അവന്റെ ഹൃദയം ഇനിയും ആസക്തിയോടെ കെട്ടിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. "ആ ബന്ധുക്കളോടുള്ള ആകർഷണം അർഹതയില്ലാതെയും മനസ്സിൽ നിലനിൽക്കുന്നത് എങ്ങനെ?" എന്ന് സമാധി ആശ്ചര്യപെട്ടു. "അവരെപ്പറ്റി ദുഃഖിച്ചും ഉച്ചിരിച്ചും ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും? അവർ എനിക്ക് സ്നേഹം കാണിക്കാതിരുന്നാലും എന്റെ മനസ്സ് അവരോടു കഠിനമാവുന്നില്ല." ഈ സമയത്ത്, സമാധി എന്ന വ്യാപാരിയും, മറ്റൊരു മഹാരാജാവും ചേർന്ന്, ഒരു മഹർഷിയുടെ സന്നിധിയിൽ എത്തി. ആചാരാനുസൃതമായി മഹർഷിയെ വന്ദിച്ച് ഇരുവരും ഇരുന്ന് വിവിധ വിഷയങ്ങളിൽ സംസാരിച്ചു. സമാധി മഹർഷിയോട് ചോദിച്ചു: "ഭവാനേ, എന്റെ മനസ്സ് എങ്ങനെ എന്റെ നിയന്ത്രണത്തിന് പുറത്തായി ദുഃഖത്തിൽ ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു? ഞാൻ സത്യം അറിയുമ്പോഴും, എന്റെ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും, 'എന്റെത്' എന്ന ഭാവം എങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു?" രാജാവിനെയും സമാധിയെയും അവരുടെ ബന്ധുക്കളും ബന്ധങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചു; എന്നിരുന്നിട്ടും അവരുടെ മനസ്സുകൾ അവരോടുള്ള ആകർഷണത്തിൽ കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു. "ഇങ്ങനെ ഞാനും ഇദ്ദേഹവും ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നു; ഈ വസ്തുക്കളിലെ ദോഷങ്ങൾ കാണുമ്പോഴും, മനസ്സ് അവയിലേക്കാണ് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നത്. മഹാഭാഗ്യവതേ, ഈ ഭ്രമം എങ്ങനെയാണ് ജ്ഞാനികൾക്കു പോലും ഉണ്ടാകുന്നത്? വിവേകഭ്രമം എനിക്കും ഇദ്ദേഹത്തിനും എങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നു?" അവർ ചോദിച്ചു. "എല്ലാ ജീവികളും വസ്തുക്കളെ കുറിച്ച് ജ്ഞാനം കൈവശംവെക്കുന്നു; എന്നാൽ, ആ വസ്തുക്കൾ ഓരോരുത്തർക്കും വ്യത്യസ്തമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു. ചിലർ പകലിൽ കുരുടരാണ്, ചിലർ രാത്രിയിൽ, ചിലർ ഇരുപക്ഷത്തും ഒരുപോലെയാണ്. മനുഷ്യർക്ക് ജ്ഞാനം ഉണ്ടെന്നത് ശരിയാണ്, പക്ഷേ അതിൽ പ്രത്യേകതയില്ല; പശുക്കൾക്കും പക്ഷികൾക്കും കാട്ടുമൃഗങ്ങൾക്കും മറ്റും ജ്ഞാനം ഉണ്ടല്ലോ. മനുഷ്യരും അവരും തമ്മിൽ സാമ്യവും വ്യത്യാസവും ഉണ്ട്. ജ്ഞാനമുണ്ടായിട്ടും, തീയുടെ രുചിക്കായി അതിലേക്കു ചാടുന്ന, വിശപ്പാൽ പീഡിക്കപ്പെട്ട് നശിക്കുന്ന ഈ പാമ്പുകളെ നോക്കൂ." "മനുഷ്യരും തങ്ങളുടെ മക്കളോടു മോഹത്താൽ ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു; സ്വാർത്ഥതയാൽ അവർ പ്രതിഫലനം തേടുന്നു. ആകർഷണത്തിന്റെ ചുഴലിക്കുള്ളിൽ, മഹാമായയുടെ ശക്തിയാൽ, അവർ ഭ്രമത്തിന്റെ കുഴിയിലായിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഇതിൽ അത്ഭുതം ഒന്നുമില്ല; സർവ്വലോകനാഥന്റെ യോഗനിദ്രയാൽ, ഹരിയുടെ മഹാമായയാൽ ലോകം ഇങ്ങനെ ഭ്രമിച്ചിരിക്കുന്നു. മഹാദേവി ജ്ഞാനികൾക്കു പോലും ഭ്രമം നൽകുന്നു; അവളുടെ മഹാമായയാൽ ജ്ഞാനികൾ പോലും ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു." "അവളാൽ ഈ സർവ്വജഗത് ചലിച്ചിരിക്കുന്നു; അവളുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു; അവളാണ് പരമജ്ഞാനം, നിത്യ, മോക്ഷകാരണം; ലോകബന്ധത്തിനും അവളാണ് കാരണമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു." രാജാവും വ്യാപാരിയും ചോദിച്ചു: "ആ മഹാമായാ ആരാണ്? അവൾ എങ്ങനെ ഉദിച്ചുവന്നു? അവളുടെ സ്വഭാവം എന്താണ്? അവളുടെ പ്രവർത്തികൾ എന്താണ്?" മഹർഷി പറഞ്ഞു: "അവൾ സർവ്വലോകത്തിന്റെ ദേഹമാണ്, എല്ലാം അവളാൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; അവളുടെ ഉദ്ഭവം വിവിധ രീതിയിൽ വിവരിക്കപ്പെടുന്നു; അതെല്ലാം ഞാൻ പറയാം." "ദേവന്മാരുടെ ആവശ്യങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കേണ്ട സമയത്ത് അവൾ അവതരിക്കുന്നു; നിത്യയായ അവൾ, ലോകത്തിൽ ജനിച്ചുവെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. കല്പാന്തത്തിൽ, വിഷ്ണു ശേഷനാഗനെ വിരിച്ചു, ഏകസമുദ്രത്തിൽ യോഗനിദ്രയിൽ വിശ്രമിക്കുമ്പോൾ, വിഷ്ണുവിന്റെ ചെവിക്കരിയിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഭയങ്കരരായ മധു-കൈടഭന്മാർ ബ്രഹ്മാവിനെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു. വിഷ്ണുവിന്റെ നാഭിപദ്മത്തിൽ ഇരുന്ന ബ്രഹ്മാവ്, ആ ഭയങ്കരന്മാരെയും, വിശ്രമത്തിൽ ആഴത്തിൽ മുങ്ങിയ വിഷ്ണുവിനെയും കണ്ടു. ഹരിയുടെ കണ്ണുകളിൽ വസിക്കുന്ന ആ യോഗനിദ്രയെ ഉണർത്താൻ, ബ്രഹ്മാവ് ഏകാഗ്രതയോടെ അവളെ സ്തുതിച്ചു." "ലോകമാതാവിനെയും, ലോകത്തെ നിലനിർത്തുന്നവളെയും, സൃഷ്ടി-ലയങ്ങൾ നല്കുന്ന ദേവീയെ, വിഷ്ണുവിന്റെ ദിവ്യനിദ്രയെ, ഉപമയില്ലാത്ത ദൈവശക്തിയെ ബ്രഹ്മാവ് സ്തുതിച്ചു: 'നീ സ്വാഹാ, സ്വധാ, വഷട്, ശബ്ദത്തിന്റെ സാരവും, അമൃതവും, നിത്യവും, അക്ഷരവുമാണ്; നീ തന്നെ അർദ്ധമാത്ര, വ്യാഖ്യാനാതീതമായത്; നീ സന്ധ്യ, സാവിത്രി, പരമമായ മാതാവാണ്. നിന്നാൽ ഈ ലോകം നിലനിൽക്കുന്നു; നിന്നാൽ സൃഷ്ടി, സംരക്ഷണം, ലയം എല്ലാം നടക്കുന്നു. സൃഷ്ടിക്കാലത്ത് സൃഷ്ടിരൂപിണിയായ്, സംരക്ഷണത്തിൽ സംരക്ഷണരൂപിണിയായ്, ലയകാലത്ത് ലയരൂപിണിയായ്, നീ ലോകത്തിന്റെ ദേഹമാണ്.'" ഇങ്ങനെ, മഹർഷി മഹാമായയുടെ മഹത്വം, അവളുടെ ഉദ്ഭവം, ലോകത്തിൽ അവൾ നിർവഹിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രവർത്തികൾ എല്ലാം വിശദമായി വിവരിച്ചു.