ದೇವೀಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಮ್

महामायानुभावेन यथा मन्वन्तराधिपः । स बभूव महाभागः सावर्णिस्तनयो रवेः

ಮಹಾಮಾಯೆಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ರವಿಪುತ್ರನಾದ ಆ ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ ಸಾವರ್ಣಿ ಮನ್ವಂತರದ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.

स्वारोचिषे ऽन्तरे पूर्वं चैत्रवंशसमुद्भवः । सुरथो नाम राजाभूत् समस्ते क्षितिमण्डले

ಹಿಂದಿನ ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ, ಚೈತ್ರ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಸುರಥ ಎಂಬ ರಾಜನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು.

तस्य पालयतः सम्यक् प्रजाः पुत्रानिवौरसान् । बभूवुः शत्रवो भूपाः कोलाविध्वंसिनस्तथा

ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಸ್ವಂತ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಶತ್ರು ರಾಜರು ಅವನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಎದುರಾಗಿ ಬಂದರು.

तस्य तैरभवद् युद्धमतिप्रबलदण्डिनः । न्यूनैरपि स तैर्युद्धे कोलाविध्वंसिभिर्जितः

ಅತಿ ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಅವನಿಗೆ ಆ ರಾಜ್ಯವನ್ನಾಶ ಮಾಡುವ ಶತ್ರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧವು ಸಂಭವಿಸಿತು. ಶತ್ರುಗಳು ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯವರಾದರೂ, ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನು ಅವರಿಂದ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.

ततः स्वपुरमायातो निजदेशाधिपो ऽभवत् । आक्रान्तः स महाभागस्तैस्तदा प्रबलारिभिः

ನಂತರ ಅವನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ತನ್ನ ದೇಶದ ಒಡೆಯನಾದನು. ಆದರೆ ಆ ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಯೂ ಕೂಡ ಆ ಬಲಿಷ್ಠ ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಅಲಕ್ಷ್ಯಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.

अमात्यैर्बलिभिर्दुष्टैर्दुर्बलस्य दुरात्मभिः । कोषो बलञ्चापहृतं तत्रापि स्वपुरे ततः

ದುಷ್ಟವಾದ ಅಮಾತ್ಯರು ಮತ್ತು ಬಲಶಾಲಿಗಳಿಂದ, ದುರ್ಬಲ ರಾಜನ ಧನವೂ ಸೇನೆಯೂ, ಅವನ ಸ್ವಂತ ಊರಲ್ಲಿಯೇ, ಕೆಟ್ಟ ಮನಸ್ಸಿನವರಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟವು.

ततो मृगयाव्याजेन हृतस्वाम्यः स भुपतिः । एकाकी हयमारुह्य जगाम गहनं वनम्

ಆಮೇಲೆ, ವೇಟೆಗೆ ಹೋಗುವ ನೆಪದಲ್ಲಿ, ಆ ರಾಜನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವನು, ಒಬ್ಬನೇ ಕುದುರೆ ಏರಿ, ದಟ್ಟವಾದ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

स तत्राश्रममद्राक्षीद् द्विजवर्यस्य मेधसः । प्रशान्तश्वापदाकीर्णं मुनिश्ष्योपशोभितम्

ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಮಹರ್ಷಿ ಮೇಧಸನ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ನೋಡಿದನು; ಆ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಶಿಷ್ಯರಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.

तस्थौ कञ्चित् स कालञ्च मुनिना तेन सत्कृतः । इतश्चैतश्च विचरंस्तस्मिन् मुनिवराश्रमे

ಆ ರಾಜನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕೆಲವು ದಿನಗಳು ಮಹರ್ಷಿಯಿಂದ ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು, ಆ ಮಹರ್ಷಿಯ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದನು.

सो ऽचिन्तयत् तदा तत्र ममत्वाकृष्टचेतनः । मत्पूर्वैः पालितं पूर्वं मया हीनं पुरं हि तत् । मद्भृत्यैस्तैरसद्वृत्तैर्धर्मतः पाल्यते न वा

ಅಲ್ಲಿ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಮಾಯೆಯ ಬಂಧನದಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತವಾಗಿ, ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿದನು: 'ನನ್ನ ಪೂರ್ವಜರು ಮತ್ತು ನಾನು ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದ ನಗರ, ಈಗ ನನ್ನಿಂದ ದೂರವಾಗಿದೆ. ನನ್ನ ಸೇವಕರು ಕೆಟ್ಟ ನಡೆ ಹೊಂದಿರುವವರು, ಧರ್ಮದಂತೆ ಆ ಊರನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ ಇಲ್ಲವೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ.'

न जाने स प्रधानो मे शूरहस्ती सदामदः । मम वैरिवशं यातः कान् भोगानुपलप्स्यते

ನನ್ನ ಮುಖ್ಯ ಅಮಾತ್ಯನು, ಯಾವಾಗಲೂ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯೂ, ಹೆಮ್ಮೆಯೂಳ್ಳವನೂ, ಈಗ ನನ್ನ ಶತ್ರುವಿನ ವಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ; ಅವನು ಯಾವ ಸುಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೋ ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ.

ये ममानुगता नित्यं प्रसादधनभोजनैः । अनुवृत्तिं ध्रुवं ते ऽद्य कुर्वन्त्यन्यमहीभृताम्

ಯಾರು ನನ್ನನ್ನು ಸದಾ ಗೌರವದಿಂದ, ಧನದಿಂದ, ಆಹಾರದಿಂದ ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಅವರು ಇಂದು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಬೇರೆ ರಾಜರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

असम्यग्व्ययशीलैस्तैः कुर्वद्भिः सततं व्ययम् । संचितः सो ऽतिदुः खेन क्षयं कोशो गमिष्यति

ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಅಸಮಂಜಸವಾದ ಖರ್ಚುಮಾಡುವ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ, ಅಸಾಧುವಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ವ್ಯಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಬಹಳ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಧನವಸ್ತು ಶೀಘ್ರವೇ ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

एतच्चान्यच्च सततं चिन्तयामास पार्थिवः । तत्र विप्राश्रमाभ्यासे वैश्यमेकं ददर्श सः

ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇವುಗಳೂ ಮತ್ತಿತರ ವಿಚಾರಗಳೂ ಸದಾ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಆಶ್ರಮದ ಹತ್ತಿರ ಅವನು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಾಪಾರಿಯನ್ನು ನೋಡಿದನು.

स पृष्टस्तेन कस्त्वं भोः हेतुश्चागमने ऽत्र कः । सशोक इव कस्मात्त्वं दुर्मना इव लक्ष्यसे

ಅವನು ಆ ವ್ಯಾಪಾರಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು: 'ನೀನು ಯಾರು? ಇಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕಾರಣವೇನು? ನಿನಗೆ ಏನು ದುಃಖವಾಗಿದೆ? ಏಕೆ ಮನಸ್ಸು ಕಳವಳಗೊಂಡಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ?'

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य भूपतेः प्रणयोदितम् । प्रत्युवाच स तं वैश्यः प्रश्रयावनतो नृपम्

ರಾಜನು ಹಿತವಾಗಿ ಕೇಳಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕೇಳಿ, ಗೌರವದಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿದವನು ಅವನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

समाधिर्नाम वैश्यो ऽहमुत्पन्नो धनिनां कुले । पुत्रदारैर्निरस्तश्च धनलोभादसाधुभिः

ನಾನು ಸಮಾಧಿ ಎಂಬ ವ್ಯಾಪಾರಿ, ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳೂ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಧನದ ಲೋಭದಿಂದ, ದುಷ್ಟತನದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಮನೆಬಿಟ್ಟು ಓಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

विहीनश्च धनैर्दारैः पुत्रैरादाय मे धनम् । वनमभ्यागतो दुः खी निरस्तश्चाप्तबन्धुभैः

ಹಣ, ಹೆಂಡತಿ, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ನನ್ನ ಸೊತ್ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು. ಬಂಧುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರು ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರು. ದುಃಖದಿಂದ ನಾನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.

सो ऽहं न वेद्मि पुत्राणां कुशलाकुशलात्मिकाम् । प्रवृत्तिं स्वजनानाञ्च दाराणाञ्चात्र संस्थितः

ಇಲ್ಲಿ ಇದ್ದು, ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಏನು ಆಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದಾರೋ, ಕೆಟ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೋ, ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಮನೆಯವರ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು.

किं नु तेषां गृहे क्षेममक्षेमं किं नु साम्प्रतम् । कथं ते किं नु सद्वृत्ताः दुर्वृत्ताः किं नु मे सुताः

ಈಗ ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಖವಿದೆಯೋ, ದುಃಖವಿದೆಯೋ ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಅವರು ಹೇಗಿದ್ದಾರೆ? ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ಒಳ್ಳೆಯವರಾಗಿದ್ದಾರೋ, ಕೆಟ್ಟವರಾಗಿದ್ದಾರೋ ಎಂಬುದೂ ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು.

यैर्निरस्तो भवांल्लुब्धैः पुत्रदारादिभिर्धनैः । तेषु किं भवतः स्नेहमनुबध्नाति मानसम्

ಹಣದ ಆಸೆಗೆ ನನ್ನನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ ಆ ಲೋಭಿ ಮಕ್ಕಳು, ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಇತರರ ಬಗ್ಗೆ ನಿನಗೆ ಇನ್ನೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ ಉಳಿದಿದೆಯೆ?

एवमेतद्यथा प्राह भवानस्मद्गतं वचः । किं करोमि न बध्नाति मम निष्ठुरतां मनः

ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ಸತ್ಯ. ನಿನ್ನ ಮಾತುಗಳು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವುದನ್ನೇ ಹೇಳಿವೆ. ಆದರೆ ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ? ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಕಠಿಣವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.

यैः सन्त्यज्य पितृस्नेहं धनलुब्धैर्निराकृतः । पतिस्वजनहार्दं च हार्दि तेष्वेव मे मनः

ಹಣದ ಆಸೆಗೆ ತಂದೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನನ್ನನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರೂ, ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿ, ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಪ್ರೀತಿ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಇದೆ.

किमेतन्नाभिजानामि जानन्नपि महामते । यत्प्रेमप्रवणं चित्तं विगुणेष्वपि बन्धुषु

ಓ ಮಹಾಮತಿವಂತನೆ, ನನಗೆ ಇದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಸಂಬಂಧಿಕರು ಯೋಗ್ಯರಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಮನಸ್ಸು ಅವರತ್ತ ಪ್ರೀತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವುದೇಕೆ ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.

तेषां कृते मे निः श्वासो दौर्मनस्यं च जायते । करोमि किं यन्न मनस्तेष्वप्रीतिषु निष्ठुरम्

ಅವರಿಗಾಗಿ ನನಗೆ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬರುತ್ತದೆ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ದುಃಖವೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ತೋರಿಸದಿದ್ದರೂ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಅವರತ್ತ ಕಠಿಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ?

ततस्तौ सहितौ विप्र तं मुनिं समुपस्थितौ । समाधिर्नाम वैश्यो ऽसौ स च पार्थिवसत्तमः

ಆಮೇಲೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆ, ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಆ ಮುನಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ಸಮಾಧಿ ಎಂಬ ವೈಶ್ಯನಾಗಿದ್ದನು, ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜನು.

कृत्वा तु तौ यथान्यायं यथार्हं तेन संविदम् । उपविष्टौ कथाः काश्चिच्चक्रतुर्वैश्य-पार्थिवौ

ಅವರು ಆ ಮುನಿಯನ್ನು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಿ, ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ವೈಶ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜನು ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.

भगवंस्त्वामहं प्रष्टुमिच्चाम्येकं वदस्व तत् । दुः खाय यन्मे मनसः स्वचित्तायत्ततां विना

ಭಗವಂತನೆ, ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳಿ: ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ನನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅದು ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸದಾ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ?

ममत्वं गतराज्यस्य राज्याङ्गेष्वखिलेष्वपि । जानतो ऽपि यथाज्ञस्य किमेतन्मुनिसत्तम

ನಾನು ನನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ಅದರ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ನನಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ನನ್ನದೇ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಯಾಕೆ ಉಳಿದಿದೆ? ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ಅಜ್ಞಾನಿಯಂತೆ ಏಕೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಮಹಾಮುನಿಯೇ?