ವಣಕ್ಕುಗಳೊಂದಿಗೆ, ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮತ್ತು ರಾಜನು ಮಹರ್ಷಿಯವರನ್ನು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು. ನಂತರ ಇಬ್ಬರೂ ಕುಳಿತು ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಭಾಷಣೆ ನಡೆಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆಗ ರಾಜನು ಮಹರ್ಷಿಯನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಕೇಳಿದನು: “ಪ್ರಭೋ, ನನಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಿಸಿ: ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ನನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಯೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ದುಃಖಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ? “ನಾನು ನನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ಅದರ ಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ನನಗೆ ಸತ್ಯ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ಈ 'ನನ್ನದು' ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇನ್ನು ಹೇಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ? ನಾನು ಅಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದಂತೆ ಏಕೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ? “ಅವನನ್ನು (ವ್ಯಾಪಾರಿಯನ್ನು) ನೋಡಿರಿ—ಅವನ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಮೋಸಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ, ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೇವಕರಿಂದ ತೊರೆದಿಡಲ್ಪಟ್ಟನು, ತನ್ನ ಜನರಿಂದಲೂ ದೂರವಾಯಿತು. ಆದರೂ ಅವನ ಹೃದಯವು ಅವರತ್ತಲೇ ಆಕರ್ಷಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. “ಈ ರೀತಿ ಅವನಿಗೂ ನನಗೂ ಆಪ್ತವಾದ ದುಃಖವಿದೆ; ನಾವು ಈ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿನ ದೋಷಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಇದ್ದರೂ, ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಅಂಟಿಕೊಂಡೇ ಇರುತ್ತದೆ. “ಮಹಾಭಾಗನೆ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೂ ಈ ರೀತಿ ಮೋಹ ಏಕೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ? ವಿವೇಕಭ್ರಮೆ—ಈ ಅಜ್ಞಾನ—ನನಗೂ ಅವನಿಗೂ ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ? “ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರಾಣಿಗೂ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜ್ಞಾನವಿದೆ, ಮಹಾಭಾಗನೆ; ಆದರೆ, ಆ ವಿಷಯಗಳು ಪ್ರತಿ ಜೀವಿಗೂ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. “ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಗಲುಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುರುಡರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ; ಹಾಗೆಯೇ, ಕೆಲವರು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಎರಡೂ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ. “ಮಾನವರು ಜ್ಞಾನಿಗಳೆಂಬುದು ನಿಜ, ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಅನನ್ಯರಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ, ಜ್ಞಾನವು ಹಸುಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ. “ಮಾನವರಿಗೆ ಇರುವ ಜ್ಞಾನ, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಜ್ಞಾನ—ಯಾವುದು ಸಮಾನವಾಗಿದೆಯೋ, ಯಾವುದು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆಯೋ, ಅದನ್ನೆಲ್ಲವೂ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಬಹುದು. “ಜ್ಞಾನ ಇದ್ದರೂ ನೋಡಿ, ಜ್ವಾಲೆಯತ್ತ ಆಕರ್ಷಿತರಾದ ಪಟಂಗಿಗಳು, ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ಬೆಂಕಿಗೆ ಧಾವಿಸಿ, ಹಸಿವಿನಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿದ್ದರೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ. “ಮಾನವರು ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿಬದ್ಧರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ; ಲೋಭದಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ—ಇದನ್ನೂ ನೀವು ನೋಡುತ್ತೀರಲ್ಲವೇ? “ಆದರೆ, ಮಹಾಮಾಯೆಯ ಮಹಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ಬಂಧನದ ಭ್ರಮೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಿಲುಕಿಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಭವಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಹೋಗುತ್ತಾರೆ. “ಹೀಗಾಗಿ, ಇದರಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯವಿಲ್ಲ; ಯೋಗನಿದ್ರೆಯ ಮೂಲಕ, ಜಗತ್ಪತಿಯ ಮಹಾಮಾಯೆಯಿಂದ, ಜಗತ್ತು ಈ ರೀತಿ ಮೋಹಗೊಂಡಿದೆ. “ಮಹಾದೇವಿಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಮನಸ್ಸೂ ಕೂಡ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಆ ಮಹಾಮಾಯೆ ಅವರಿಗೆ ಮೋಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. “ಆಕೆ, ಚರಾಚರ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾಳೆ; ಅವಳು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದಾಗ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾಳೆ, ಜನರಿಗೆ ಮುಕ್ತಿಗೆ ದಾರಿ ಆಗುತ್ತಾಳೆ. “ಅವಳು ಪರಾ ವಿದ್ಯೆ, ಶಾಶ್ವತ, ಮುಕ್ತಿಯ ಕಾರಣ; ಅವಳೇ ಬಂಧನಕ್ಕೂ ಕಾರಣ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುವವಳು. “ಆ ಮಹಾಮಾಯೆ ಯಾರು? ಅವಳ ಉದ್ಭವ ಹೇಗೆ? ಅವಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಯಾವುವು, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ? ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸಿ. “ಆ ದೇವಿಯ ಸ್ವರೂಪವೇನು? ಅವಳ ತತ್ವವೇನು? ಅವಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಎಲ್ಲಿಂದ? ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಕೇಳಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ, ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ. ಮಹರ್ಷಿಯವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: “ಆಕೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ರೂಪವಾಗಿ ಇದ್ದಾಳೆ. ಅವಳಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಅವಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ—ನಾನು ಹೇಳುವನ್ನೂ ಕೇಳು. “ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅವಳು ಅವಶ್ಯಕವಾಗುವಾಗ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಅವತಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ; ಶಾಶ್ವತಳಾದರೂ, ಅವಳ ಜನನ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. “ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವವು ಒಂದು ಮಹಾಸಾಗರವಾಗಿದ್ದಾಗ, ವಿಷ್ಣುವು ಶೇಷನಾಗದ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, “ಆಗ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಕಿವಿಯ ಮಾಲೆಯಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಭಯಾನಕ ದೈತ್ಯರಾದ ಮಧು ಮತ್ತು ಕೈಟಭರು, ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದರು. “ಬ್ರಹ್ಮನು, ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಾಭಿಕಮಲದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಆ ಭಯಾನಕ ದೈತ್ಯರನ್ನು ನೋಡಿದನು, ವಿಷ್ಣುವೂ ಯೋಗನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದನು. “ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮನು, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಕಣ್ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಯೋಗನಿದ್ರೆಯನ್ನು ಜಾಗೃತಿಗೊಳಿಸಲು, ಏಕಾಗ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು. “ಅವನು ಜಗದಾತ್ಮಕಿಯಾದ ದೇವಿಯನ್ನು, ಜಗತ್ತನ್ನು ಪೋಷಿಸುವವಳನ್ನು, ಸೃಷ್ಟಿ-ಲಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವಳನ್ನು, ವಿಷ್ಣುವಿನ ದಿವ್ಯ ನಿದ್ರೆಯನ್ನೂ, ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ಪರಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು. ‘ನೀನು ಸ್ವಾಹಾ, ಸ್ವಧಾ, ವಷಟ್ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಸ್ವರೂಪ, ಶಬ್ದಸ್ವರೂಪ, ಅಮೃತಸ್ವರೂಪ, ಅವಿನಾಶಿನಿ, ಶಾಶ್ವತಳಾಗಿ ಮೂರು ವಿಧದ ವೇದಮಾತ್ರೆಯಾದವಳು. ‘ನೀನು ಶಾಶ್ವತವಾದ, ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗದ ಅರ್ಧಾಕ್ಷರ, ಎಲ್ಲ ಶಬ್ದಗಳಿಗೂ ಅತೀತಳಾದವಳು; ನೀನು ಸಂಧ್ಯಾ, ಸಾವಿತ್ರೀ, ಪರಮೇಶ್ವರಿ. ‘ನೀನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪೋಷಿಸುವವಳು; ನೀನು ಈ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವವಳು; ನೀನು ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವವಳು, ಲಯಕ್ಕೂ ಕಾರಣ. ‘ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೀನು ಸೃಷ್ಟಿರೂಪಿಣಿ, ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪೋಷಣಾರೂಪಿಣಿ; ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಲಯರೂಪಿಣಿ. ‘ನೀನು ಮಹಾಜ್ಞಾನ, ಮಹಾಮಾಯೆ, ಮಹಾಬುದ್ಧಿ, ಮಹಾಸ್ಮೃತಿ; ನೀನು ಮಹಾಮೋಹ, ಮಹಾದೇವಿ, ಪರಮೇಶ್ವರಿ. ‘ನೀನು ಎಲ್ಲರ ಮೂಲಪ್ರಕೃತಿ, ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಧರಿಸಿರುವವಳು; ನೀನು ಕಾಲರಾತ್ರಿ, ಮಹಾರಾತ್ರಿ, ಭಯಂಕರ ಮೋಹರಾತ್ರಿ. ‘ನೀನು ಶ್ರೀ, ಕೀರ್ತಿ, ಲಜ್ಜೆ, ವಿವೇಕ, ವಿನಯ, ಪೋಷಣೆ, ಸಂತೋಷ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷಮೆ. ‘ಖಡ್ಗ, ಶೂಲ, ಗದಾ, ಚಕ್ರ, ಶಂಖ, ಧನುಸ್ಸು, ಬಾಣ, ಪರಶು, ಮುಂತಾದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದೆ. ‘ನೀನು ಮೃದುಗಿಂತ ಮೃದು, ಸುಂದರಗಿಂತ ಸುಂದರಿ; ಉನ್ನತಗಿಂತ ಉನ್ನತ, ಅಧಮಗಿಂತ ಅಧಮ, ಪರಮೇಶ್ವರಿ. ‘ಯಾವುದೇ ವಸ್ತು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದ್ದರೂ, ಸತ್ಯವಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಅಸತ್ಯವಾಗಿರಲಿ, ಅವುಗಳ ಶಕ್ತಿ ನೀನೇ; ಹಾಗಿರುವಾಗ, ನಿನ್ನನ್ನು ಹೇಗೆ ಸ್ತುತಿಸಬಹುದು? ‘ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ರಕ್ಷಕ, ಸಂಹಾರಕನಿಗೂ ನಿದ್ರೆ ಬರುತ್ತದೆ; ಹಾಗಿದ್ದರೆ, ಯಾರು ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಬಲ್ಲರು? ‘ವಿಷ್ಣು, ಅವತಾರಧಾರಿ, ಮಹೇಶ್ವರನೂ ಕೂಡ ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗಿದ್ದಾಗ, ಯಾರು ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಬಲ್ಲರು? ‘ಹೀಗಾಗಿ, ದೇವಿ, ನಿನ್ನ ಸ್ವಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಆ ಜಯಶಾಲಿಗಳಾದ ಮಧು ಮತ್ತು ಕೈಟಭರನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸು. ‘ಜಗತ್ಪತಿಯಾದ ಅಚ್ಯುತನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಜಾಗೃತನಾಗಲಿ, ಅವನಿಗೆ ಜ್ಞಾನ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡು, ಅವನು ಆ ಎರಡು ಭಯಾನಕ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲಿ’ ಎಂದು ಬ್ರಹ್ಮನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು. ಇಂತಾ ಮಹರ್ಷಿಯವರು ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು, ದೇವಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಮೋಹದ ಮೂಲವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು.