ನಾನು ಸಮಾಧಿ ಎಂಬ ವ್ಯಾಪಾರಿ, ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ನನ್ನ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಂದ, ಅವರ ಧನದಾಸೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಧನ, ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡು, ಬಂಧುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರಿಂದ ದೂರವಿಟ್ಟು, ದುಃಖಿತನಾಗಿ, ಈ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಏನು ಆಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ; ನನ್ನ ಪತ್ನಿ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬದ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ತಿಳಿಯದು. ಅವರ ಮನೆಗೆ ಸುಖವಿದೆಯೋ ದುಃಖವಿದೆಯೋ ತಿಳಿಯದು; ಅವರು ಹೇಗಿದ್ದಾರೆ? ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ಸತ್ಸ್ವಭಾವದವರೋ ದುಷ್ಟವೋ ಎಂದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಅವರು—allರು, ನನ್ನ ಪತ್ನಿ, ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಇತರರು—ಧನದಾಸೆಯಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರೂ, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಅವರ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೂ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲೇ ಇರುತ್ತದೆನೋ? ಹೌದು, ನೀನು ಹೇಳಿದ್ದೆಲ್ಲಾ ನಾನೂ ಹಾಗೆ ಅನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ; ಆದರೆ ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ? ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಕಠಿಣವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆ ಧನದಾಸೆಗಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ಪತ್ನಿ, ಮಕ್ಕಳು, ಬಂಧುಗಳ ಮೇಲೂ ನನ್ನ ಹೃದಯ ಇನ್ನೂ ಆಪ್ತವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗಲೂ, ಜ್ಞಾನವಿದ್ದರೂ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಯಾಕೆ ಈ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲೇ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅವರಿಂದಾಗಿ ನಾನು ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತೇನೆ, ದುಃಖಪಡುತ್ತೇನೆ; ನನಗೆ ಏನು ಮಾಡಬಹುದು? ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ನನಗೆ ಪ್ರೀತಿ ತೋರಿಸದವರ ಮೇಲೂ ಕಠಿಣವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆಮೇಲೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಸಮಾಧಿ ಎಂಬ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮತ್ತು ರಾಜ—ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಸೇರಿ ಆ ಮಹರ್ಷಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಕುಳಿತು, ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. "ಪ್ರಭು, ನಾನು ನಿಮ್ಮೊಡನೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ: ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ನನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಯಾಕೆ ಅದು ದುಃಖದ ಕಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ? ನಾನು ನನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು, ಅದರ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ನಾನು ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ನನ್ನಲ್ಲಿ 'ನನ್ನದು' ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಯಾಕೆ ಉಳಿದಿದೆ?" "ಇವನನ್ನು ಅವನ ಮಕ್ಕಳು ಮೋಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೇವಕರಿಂದ ತಿರಸ್ಕೃತನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಬಂಧುಗಳೂ ಬಿಟ್ಟುಹೋದರು; ಆದರೂ ಅವನ ಹೃದಯ ಅವರ ಮೇಲೆಯೇ ಆಪ್ತವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆಯೇ, ನಾನು ಮತ್ತು ಅವನು ಇಬ್ಬರೂ ಗಾಢ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತೇವೆ; ಈ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳ ದೋಷವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಇದ್ದರೂ, ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಆ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಸೆಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮಹಾಭಾಗ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೂ ಈ ರೀತಿಯ ಮೋಹ ಯಾಕೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ? ಈ ವಿವೇಕದ ಭ್ರಮೆ, ಈ ಮೂಢತೆ ನನಗೂ ಅವನಿಗೂ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗಿದೆ?" "ಮಹಾಭಾಗ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಆ ವಸ್ತುಗಳು ಪ್ರತಿ ಜೀವಿಗೂ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಕೆಲವರು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಕುರುಡು, ಕೆಲವರು ರಾತ್ರಿ ಕುರುಡು; ಕೆಲವರು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಮಾನವರು ಜ್ಞಾನಿಗಳೇ ಆಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅವರು ಮಾತ್ರ ವಿಶಿಷ್ಟರಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ, ಹಸು, ಹಕ್ಕಿ, ಕಾಡುಮೃಗಗಳು, ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಜ್ಞಾನವಿದೆ. ಮಾನವನ ಜ್ಞಾನ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಾಗೂ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಜ್ಞಾನ—ಒಂದೇ ರೀತಿಯದು, ಬೇರೆ ರೀತಿಯದು—ಇವು ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ." "ಜ್ಞಾನ ಇದ್ದರೂ ಕೂಡ, ನೋಡಿ, ಹುಳುಗಳು ಬೆಂಕಿಗೆ ಸೆಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟು, ಅದರ ರುಚಿಗೆ ಮೋಹಿತರಾಗಿ, ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾ, ಕೊನೆಗೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಮಾನವರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ, ಬಯಕೆಯಿಂದ, ಪ್ರತಿಫಲಕ್ಕಾಗಿ ಬಂಧಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ನೀನು ಇದನ್ನು ನೋಡದೆ ಇರುವೆಯೆ? ಆದರೆ, ಈ ಬಂಧನದ ಭವಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ಮಹಾಮಾಯೆಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮೋಹದ ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ." "ಹೀಗಾಗಿ, ಇದರಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯವಿಲ್ಲ; ಯೋಗನಿದ್ರೆಯ ಮೂಲಕ, ವಿಶ್ವನಾಥನ ಮಹಾಮಾಯೆಯಿಂದ, ಈ ಲೋಕವೇ ಮೋಹಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಹಾದೇವಿಯ ಮಹಾಮಾಯೆ ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ; ಅವರು ಮೋಹಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ದೇವಿಯ ಮೂಲಕ ಈ ಜಗತ್ತು—ಚರಾಚರಗಳೂ—ಉಂಟಾಗಿವೆ; ಅವಳು ಕೃಪೆ ಮಾಡಿದಾಗ, ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾಳೆ, ಜನರಿಗೆ ಮೋಕ್ಷದ ಮಾರ್ಗವಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಪರಮಜ್ಞಾನ, ಶಾಶ್ವತ, ಮುಕ್ತಿಯ ಕಾರಣ; ಅವಳೇ ಸಂಸಾರದ ಬಂಧನಕ್ಕೂ ಕಾರಣ, ಎಲ್ಲಾ ದೇವಿಯರ ದೇವಿ." "ಪ್ರಭು, ನೀನು ಹೇಳುವ ಆ ಮಹಾಮಾಯೆ ಯಾರು? ಅವಳು ಹೇಗೆ ಉದ್ಭವಿಸಿದಳು? ಅವಳ ಕಾರ್ಯಗಳು ಯಾವುವು, ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನೇ? ಆ ದೇವಿಯ ಸ್ವಭಾವವೇನು, ಅವಳ ತತ್ವವೇನು, ಅವಳು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಳು? ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ, ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ನೀನಿಂದ." "ಅವಳು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ವಿಶ್ವರೂಪಿಣಿ; ಅವಳಿಂದಲೇ ಈ ಎಲ್ಲವೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಅವಳ ಉದ್ಭವವನ್ನು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ—ನೀನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು. ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅವಳು ಅವಶ್ಯಕವಾದಾಗ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತಾಳೆ; ಶಾಶ್ವತಳಾದರೂ, ಅವಳು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವತಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ." "ಯಾವಾಗ ಮಹಾಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು, ಶೇಷನಾಗವನ್ನು ಹಾಸಾಗಿ, ಯೋಗನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವವೆಲ್ಲಾ ಒಂದೇ ಸಮುದ್ರವಾಗಿ ಇರುವಾಗ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೋ, ಆಗ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಕಿವಿಯೊಳಗಿನ ಮಲೆಯಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಭಯಾನಕ ಮಾಧು ಮತ್ತು ಕೈಟಭ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ದೈತ್ಯರು, ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಹೊರಟರು." "ಬ್ರಹ್ಮ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಾಭಿಕಮಲದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಆ ಭೀಕರ ದೈತ್ಯರನ್ನು ನೋಡಿದನು, ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆಳನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಆಗ ಅವನು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಹರಿಯ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಯೋಗನಿದ್ರೆಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಲು ಸ್ತುತಿಸಿದನು." "ಅವನು ವಿಶ್ವದಾಯಿನಿಯನ್ನು, ಜಗದ್ಧಾರಿಣಿಯನ್ನು, ಸೃಷ್ಟಿ-ಲಯಕಾರಿಣಿಯನ್ನು, ವಿಷ್ಣುವಿನ ದಿವ್ಯನಿದ್ರೆಯನ್ನು, ಅಪರೂಪದ ಪರಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು: ನೀನೇ ಸ್ವಾಹಾ, ನೀನೇ ಸ್ವಧಾ, ನೀನೇ ವಷಟ್ಕಾರ, ಶಬ್ದರೂಪಿಣಿ; ನೀನೇ ಅಮೃತ, ಅವಿನಾಶಿಯಾಗಿರುವ, ಶಾಶ್ವತವಾದ, ವಾಕಿನ ತ್ರಿವಿಧರೂಪವಾಗಿರುವವಳು." "ನೀನೇ ಶಾಶ್ವತ, ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗದ ಅರ್ಧಾಕ್ಷರ, ಎಲ್ಲ ಶಬ್ದಗಳ ಪಾರವಾಗಿರುವವಳು; ನೀನೇ ಸಂಧ್ಯಾ, ಸಾವಿತ್ರೀ, ಪರಮಜಗದಂಬೆ. ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ; ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಜಗತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ನೀನೇ ಜಗತ್ತನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವವಳು, ನೀನೇ ಸರ್ವದಾ ಲಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವವಳು." "ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೀನು ಸೃಷ್ಟಿರೂಪಿಣಿ, ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೀನು ಪೋಷಕಿಯಾಗಿ, ಲಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಲಯರೂಪಿಣಿಯಾಗಿರುವೆ, ಜಗದಾತ್ಮಿಕೆ.