મધુકૈટભૌ દુરાત્માનાવતિવીર્યપરાક્રમૌ । ક્રોધરક્તેક્ષણાવત્તું બ્રહ્માણં જનિતોદ્યમૌ
મધુ અને કૈટભ, દુષ્ટ મનવાળા અને અત્યંત બળવાન, ક્રોધથી આંખો લાલ કરી, બ્રહ્માને મારવા માટે ઉત્સુક દેખાયા.
સમુત્થાય તતસ્તાભ્યાં યુયુધે ભગવાન્ હરિઃ । પઞ્ચવર્ષસહસ્રાણિ બાહુપ્રહરણો વિભુઃ
પછી ભગવાન હરિ ઊભા થયા અને એ બંને સાથે યુદ્ધ કર્યું; મહાન શક્તિશાળી ભગવાને પોતાના હાથને શસ્ત્ર બનાવી પાંચ હજાર વર્ષ સુધી યુદ્ધ કર્યું.
તાવપ્યતિબલોન્મત્તૌ મહામાયાવિમોહિતૌ । ઉક્તવન્તૌ વરો ઽસ્મત્તો વ્રિયતામિતિ કેશવમ્
એ બંને અત્યંત શક્તિશાળી અને ઘમંડમાં ચુર, મહામાયાના મોહમાં પડેલા, કેશવને કહ્યું: 'અમારી પાસેથી કોઈ વર માંગો.'
ભવનેતામદ્ય મે તુષ્ટૌ મમ વધ્યાવુભાવપિ । કિમન્યેન વરેણાત્ર એતાવદ્ધિ વૃતં મમ
તમે બંને આજે મારો પ્રસન્ન છો; તમે બંને મારા હાથથી મારવામાં આવવાના જ છો, તો પછી બીજું કઈ વરદાનની જરૂર છે? એ જ મારી ઇચ્છા છે.
વઞ્ચિતાભ્યામિતિ તદા સર્વમાપોમયં જગત્ । વિલોક્ય તાભ્યાં ગદિતો ભગવાન્ કમલેક્ષણઃ
પછી, બંનેને સમજાયું કે તેઓ છેતરાયા છે અને આખું જગત જળથી ભરેલું જોઈને, કમળ જેવી આંખો ધરાવનારા ભગવાને એમને કહ્યું:
આવાં જહિ ન યત્રોર્વો સલિલેન પરિપ્લુતા । પ્રીતૌ સ્વસ્તવ યુદ્ધેન શ્લાઘ્યસ્ત્વં મૃત્યુરાવયોઃ
અમને ત્યાં મારજો જ્યાં ધરતી પર પાણી ન હોય; તારા યુદ્ધથી અમે ખુશ છીએ — તારો પરાક્રમ વખાણવા જેવો છે અને અમારો મૃત્યુ તારા હાથથી થાય છે.
તથેત્યુક્ત્વા ભગવતા શઙ્ખ-ચક્ર-ગદાભૃતા । કૃત્વા ચક્રેણ વૈ ચ્છિન્ને જઘને શિરસી તયોઃ
ભગવાને 'તેમ જ થાઓ' કહી, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરીને, પોતાના ચક્રથી બંનેના કમર પાસે માથાં કપાઈ નાખ્યાં.
એવમેષા સમુત્પન્ના બ્રહ્મણા સંસ્તુતા સ્વયમ્ । પ્રભાવમસ્યા દેવ્યાસ્તુ ભૂયઃ શૃણુ વદામિ તે
આ રીતે એ દેવી પ્રગટ થઈ અને બ્રહ્માએ પોતે તેની સ્તુતિ કરી; હવે ફરીથી એ દેવીની મહિમા હું તને કહું છું, સાંભળ.
દેવાસુરમભૂદ્ યુદ્ધં પૂર્ણમબ્દશતં પુરા । મહિષે ઽસુરાણામધિપે દેવાનાં ચ પુરન્દરે
પહેલાં, દેવો અને અસુરો વચ્ચે એક મોટું યુદ્ધ થયું હતું, જે પૂરા સો વર્ષ ચાલ્યું હતું. અસુરોના રાજા મહિષ અને દેવોના રાજા પુરંદર બંને પક્ષના નેતા હતા.
તત્રાસુરૈર્મહાવીર્યૈર્દેવસૈન્યં પરાજિતમ્ । જિત્વા ચ સકલાન્ દેવાનિન્દ્રો ઽબૂન્મહિષાસુરઃ
ત્યાં શક્તિશાળી અસુરોએ દેવોની સેના પરાજિત કરી હતી. બધા દેવોને જીત્યા પછી, મહિષાસુરે ઇન્દ્રનું સ્થાન લઈ લીધું.
તતઃ પરાજિતા દેવાઃ પદ્મયોનિં પ્રજાપતિમ્ । પુરસ્કૃત્ય ગતાસ્તત્ર યત્રેશ-ગરુડધ્વજૌ
પછી, હારેલા બધા દેવોએ કમળમાં જન્મેલા પ્રજાપતિને આગળ રાખીને ત્યાં ગયા, જ્યાં ગરુડધ્વજ સ્વામી હાજર હતા.
યથાવૃત્તં તયોસ્તદ્વન્મહિષાસુરચેષ્ટિતમ્ । ત્રિદશાઃ કથયામાસુર્દેવાભિભવવિસ્તરમ્
દેવોએ બંનેને જે કંઈ બન્યું હતું, મહિષાસુરે જે કૃત્ય કર્યું અને દેવો પર જે પ્રભુત્વ સ્થાપ્યું તેનું બધું વર્ણન કર્યું.
સૂર્યેન્દ્રગ્ન્યનિલેન્દૂનાં યમસ્ય વરુણસ્ય ચ । અન્યેષાં ચાધિકારાન્ સ સ્વયમેવાધિતિષ્ઠિતિ
મહિષાસુરે પોતે જ સૂર્ય, ચંદ્ર, અગ્નિ, પવન, યમ, વરુણ અને બીજા દેવતાઓના અધિકાર પોતાના હાથમાં લઈ લીધા.
સ્વર્ગાન્નિરાકૃતાઃ સર્વે તેન દેવગણા ભુવિ । વિચરન્તિ યથા મર્ત્યા મહિષેણ દુરાત્મના
તે દુષ્ટ મહિષાએ બધા દેવોને સ્વર્ગમાંથી કાઢી મૂક્યા, એટલે બધા દેવો પૃથ્વી પર મનુષ્યની જેમ ભટકી રહ્યા હતા.
એતદ્વઃ કથિતં સર્વમમરારિવિચેષ્ટિતમ્ । શરણં વઃ પ્રપન્નાઃ સ્મો વધસ્તસ્ય વિચિન્ત્યતામ્
દેવતાઓના દુશ્મન દ્વારા જે કંઈ થયું છે, તે બધું અમે તમને કહી દીધું છે. હવે અમે તમારું આશ્રય લીધું છે; કૃપા કરીને તેના વિનાશનો વિચાર કરો.
ઇત્થં નિશમ્ય દેવાનાં વચાંસિ મધુસૂદનઃ । ચકાર કોપં શમ્ભુશ્ચ ભ્રુકુટીકુટિલાનનૌ
દેવતાઓના આ શબ્દો સાંભળી, મધુસૂદન અને શંભુ બંનેને ભારે ગુસ્સો આવ્યો, એમના ચહેરા ભૃકુટિ ચડાવીને ક્રોધથી ભરાઈ ગયા.
તતો ઽતિકોપપૂર્ણસ્ય ચક્રિણો વદનાત્તતઃ । નિશ્ચક્રામ મહત્તેજો બ્રહ્મણઃ શઙ્કરસ્ય ચ
પછી ચક્રધારીના ગુસ્સાથી ભરેલા મુખમાંથી એક મહાન તેજ બહાર પડ્યું, એ જ રીતે બ્રહ્મા અને શંકરાના ચહેરેથી પણ તેજ નીકળ્યું.
અન્યેષાઞ્ચૈવ દેવાનાં શક્રાદીનાં શરીરતઃ । નિર્ગતં સુમહત્તેજસ્તચ્ચૈક્યં સમગચ્છત
બીજા દેવતાઓના, જેમ કે ઇન્દ્ર વગેરેના શરીરમાંથી પણ અત્યંત તેજ બહાર આવ્યું, અને એ બધું તેજ એક થઈ ગયું.
અતીવ તેજસઃ કૂટં જ્વલન્તમિવ પર્વતમ્ । દદૃશુસ્તે સુરાસ્તત્ર જ્વાલાવ્યાપ્તદિગન્તરમ્
ત્યાં દેવોએ એક અતિ તેજસ્વી પ્રકાશપુંજ જોયો, જે જ્વલંત પર્વત જેવો લાગતો હતો અને એની જ્વાળાઓ આખા દિશાઓમાં ફેલાઈ ગઈ હતી.
અતુલં તત્ર તત્તેજઃ સર્વદેવશરીરજમ્ । એકસ્થં તદભૂન્નારી વ્યાપ્તલોકત્રયં ત્વિષા
ત્યાં એ બધી દેવતાઓના શરીરમાંથી નીકળેલું અનન્ય તેજ એક જગ્યાએ એકઠું થઈને એક સ્ત્રીરૂપે પ્રગટ્યું, જેના પ્રકાશે ત્રણેય લોક વ્યાપી લીધા.
યદભૂચ્છામ્ભવં તેજસ્તેનાજાયત તન્મુખમ્ । યામ્યેન ચાભવન્ કેશા બહવો વિષ્ણુતેજસા
શિવજીના તેજથી તેનું મુખ બન્યું, યમરાજના તેજથી તેની ઘણી વાળ રચાઈ, અને વિષ્ણુના તેજથી તેની બાહુઓ ઉત્પન્ન થઈ.
સૌમ્યેન સ્તનયોર્યુગ્મં મધ્યં ચૈન્દ્રેણ ચાભવત્ । વારુણેન ચ જઙ્ઘોરૂ નિતમ્બસ્તેજસા ભુવઃ
ચંદ્રના તેજથી તેના બંને સ્તન અને ઇન્દ્રના તેજથી તેનું મધ્ય ભાગ સર્જાયો. વરુણના તેજથી તેની જાંઘો અને નિતંબ બનેલા.
બ્રહ્મણસ્તેજસા પાદૌ તદઙ્ગુલ્યોર્ઽકતેજસા । વસૂનાઞ્ચ કરાઙ્ગુલ્યઃ કૌબેરેણ ચ નાસિકા
બ્રહ્માના તેજથી તેના પગ બનેલા, સૂર્યના તેજથી તેના પગના આંગળા, વસુઓના તેજથી હાથની આંગળીઓ અને કુબેરના તેજથી તેની નાક સર્જાઈ.
તસ્યાસ્તુ દન્તાઃ સમ્ભૂતાઃ પ્રાજાપત્યેન તેજસા । નયનત્રિતયં જજ્ઞે તથા પાવકતેજસા
પ્રજાપતિના તેજથી તેના દાંત ઉત્પન્ન થયા, અને અગ્નિના તેજથી તેની ત્રણ આંખો જન્મી.
ભ્રુવૌ ચ સન્ધ્યયોસ્તેજઃ શ્રવણાવનિલસ્ય ચ । અન્યેષાં ચૈવ દેવાનાં સમ્ભવસ્તેજસાં શિવા
સંધ્યાના તેજથી તેની ભ્રૂઓ, પવનના તેજથી તેના કાન અને બીજા અનેક દેવતાઓના તેજથી તેના અન્ય શુભ અંગો બનેલા.
તતઃ સમસ્તદેવાનાં તેજોરાશિસમુદ્ભવામ્ । તાં વિલોક્ય મુદં પ્રાપુરમરા મહિષાર્દિતાઃ
પછી, બધા દેવતાઓના એકત્રિત તેજથી ઉત્પન્ન થયેલી તેને જોઈને, મહિષાસુરથી પીડાતા દેવતાઓ આનંદથી ભરાઈ ગયા.
તતો દેવા દદુસ્તસ્યૈ સ્વાનિ સ્વાન્યાયુધાનિ ચ । ઊચુર્જયજયેત્યુચ્ચૈર્જયન્તીં તે જયૈષિણઃ
પછી દેવતાઓએ પોતપોતાં શસ્ત્રો દેવીને અર્પણ કર્યા અને ઉંચે અવાજે 'જય, જય' કહીને, જયની ઇચ્છા રાખનારા બધા દેવોએ જયંતી દેવીનું વિજયથી વધામણું કર્યું.
શૂલં શૂલાદ્વિનિષ્કૃષ્ય દદૌ તસ્યૈ પિનાકધૃક્ । ચક્રં ચ દત્તવાન્ કૃષ્ણઃ સમુત્પાદ્ય સ્વચક્રતઃ
પિનાકધારી શિવજીએ પોતાનું ત્રિશૂલ કાઢીને દેવીને આપ્યું અને કૃષ્ણે પોતાના ચક્રમાંથી ચક્ર ઉત્પન્ન કરીને દેવીને અર્પણ કર્યું.
શઙ્ખઞ્ચ વરુણઃ શક્તિં દદૌ તસ્યૈ હુતાશનઃ । મારુતો દત્તવાંશ્ચાપં બાણપૂર્ણે તથેષુધી
વરુણે દેવીને શંખ આપ્યો, અગ્નિદેવે શક્તિ આપી, અને વાયુદેવે ધનુષ તથા બાણોથી ભરેલી તૂણી દેવીને આપી.
વજ્રમિન્દ્રઃ સમુત્પાદ્ય કુલિશાદમરાધિપઃ । દદૌ તસ્યૈ સહસ્રાક્ષો ઘણ્ટામૈરાવતાદ્ ગજાત્
ઇન્દ્રે પોતાનું વજ્ર ઉત્પન્ન કરીને દેવીને આપ્યું અને સહસ્રનેત્ર ઇન્દ્રે પોતાના એરાવત હાથી પાસેથી ઘંટ પણ દેવીને આપી.