ખડિગની શૂલિની ઘોરા ગદિની ચક્રિણી તથા । શઙ્ખિની ચાપિની બાણ-ભુશુણ્ડી પરિઘાયુધા
તમે તલવાર અને ભાલા ધારણ કરનાર, ભયંકર, ગદા અને ચક્ર ધરાવનાર, શંખ પકડનાર, ધનુષધારી, બાણો અને ભુશુંડી તથા લોખંડના દંડથી સજ્જ છો.
સૌમ્યા સૌમ્યતરાશેષ-સૌમ્યેભ્યસ્ત્વતિસુન્દરી । પરાપરાણાં પરમા ત્વમેવ પરમેશ્વરી
તમે સૌમ્ય છો, બધા સૌમ્યમાંથી પણ વધુ સૌમ્ય અને અતિ સુંદર છો; સર્વ ઊંચા-નીચામાંથી સર્વોચ્ચ, હે પરમેશ્વરી, તમે જ છો.
યચ્ચ કિઞ્ચિત્ ક્વચિદ્વસ્તુ સદસદ્વાખિલાત્મિકે । તસ્ય સર્વસ્ય યા શિક્તિઃ સા ત્વં કિં સ્તૂયતે તદા
ક્યાંય પણ જે કંઈ છે, સાચું કે ખોટું, હે સર્વનું સ્વરૂપ, એ બધાની શક્તિ તમે જ છો; તો પછી તમને કેવી રીતે વખાણવામાં આવે?
યયા ત્વયા જગત્સ્ત્રષ્ટા જગત્પાત્યત્તિ યો જગત્ । સો ઽપિ નિદ્રાવશં નીતઃ કસ્ત્વાં સ્તોતુમિહેશ્વરઃ
તમારા દ્વારા જ જગતના સર્જનહાર, પાલક અને સંહારક પણ ઊંઘના વશમાં થઈ જાય છે; તો પછી, હે ઈશ્વરી, અહીં તમને કોણ વખાણી શકે?
વિષ્ણુઃ શરીરગ્રહણમહામીશાન એવ ચ । કારિતાસ્તે યતો ઽતસ્ત્વાં કઃ સ્તોતું શક્તિમાન્ ભવેત્
વિષ્ણુ, જે રૂપ ધારણ કરે છે, અને મહાન ઈશાન પણ, તમારાથી જ કાર્યરત થાય છે; તેથી, તમને કોણ યોગ્ય રીતે વખાણી શકે?
સા ત્વમિત્થં પ્રભાવૈઃ સ્વૈરુદારૈર્દેવિ સંસ્તુતા । મોહયૈતૌ દુરાધર્ષાવસુરો મધુકૈટભૌ
હે દેવી, તમારી મહાન શક્તિઓથી જેમ તમે વખાણવામાં આવી છો, તેમ તમે આ બે અપરાજિત અસુરો, મધુ અને કૈટભને મોહિત કરો.
પ્રબોધઞ્ચ જગત્સ્વામી નીયતામચ્યુતો લઘુ । બોધશ્ચ ક્રિયતામસ્ય હન્તુમેતૌ મહાસુરૌ
હવે જગતના સ્વામી અચ્યૂતને જલ્દી જાગૃત કરો અને તેમને જ્ઞાન આપો, જેથી તેઓ આ બે મહાન અસુરોને સંહાર કરી શકે.
એવં સ્તુતા તદા દેવી તામસી તત્ર વેધસા । વિષ્ણોઃ પ્રબોધનાર્થાય નિહન્તું મધુકૈટભૌ
એ રીતે બ્રહ્માજીએ સ્તુતિ કરતા, ત્યાં તામસી દેવી વિષ્ણુને જાગૃત કરવા માટે અને મધુ-કૈટભનો નાશ કરવા હાજર હતી.
નેત્રાસ્યનાસિકા-બાહુ-હૃદયેભ્યસ્તથોરસઃ । નિર્ગમ્ય દર્શને તસ્થૌ બ્રહ્મણો ઽવ્યક્તજન્મનઃ
અપ્રગટ જન્મ ધરાવતા બ્રહ્માના આંખ, મોઢું, નાક, બાહુ, હૃદય અને છાતીમાંથી નીકળી, તે દેવી દેખાવામાં આવી અને સામે ઊભી રહી.
ઉત્તસ્થૌ ચ જગન્નાથસ્તયા મુક્તો જનાર્દનઃ । એકાર્ણવે ઽહિશયનાત્તતઃ સ દદૃશે ચ તૌ
તે દેવીના પ્રસાદથી જનાર્દન, જગન્નાથ, એકમાત્ર સમુદ્રમાં શેષનાગ પર સૂતા હતા, ત્યાંથી મુક્ત થઈ ઊભા થયા અને પછી તેમણે એ બંને અસુરોને જોયા.
મધુકૈટભૌ દુરાત્માનાવતિવીર્યપરાક્રમૌ । ક્રોધરક્તેક્ષણાવત્તું બ્રહ્માણં જનિતોદ્યમૌ
મધુ અને કૈટભ, દુષ્ટ મનવાળા અને અત્યંત બળવાન, ક્રોધથી આંખો લાલ કરી, બ્રહ્માને મારવા માટે ઉત્સુક દેખાયા.
સમુત્થાય તતસ્તાભ્યાં યુયુધે ભગવાન્ હરિઃ । પઞ્ચવર્ષસહસ્રાણિ બાહુપ્રહરણો વિભુઃ
પછી ભગવાન હરિ ઊભા થયા અને એ બંને સાથે યુદ્ધ કર્યું; મહાન શક્તિશાળી ભગવાને પોતાના હાથને શસ્ત્ર બનાવી પાંચ હજાર વર્ષ સુધી યુદ્ધ કર્યું.
તાવપ્યતિબલોન્મત્તૌ મહામાયાવિમોહિતૌ । ઉક્તવન્તૌ વરો ઽસ્મત્તો વ્રિયતામિતિ કેશવમ્
એ બંને અત્યંત શક્તિશાળી અને ઘમંડમાં ચુર, મહામાયાના મોહમાં પડેલા, કેશવને કહ્યું: 'અમારી પાસેથી કોઈ વર માંગો.'
ભવનેતામદ્ય મે તુષ્ટૌ મમ વધ્યાવુભાવપિ । કિમન્યેન વરેણાત્ર એતાવદ્ધિ વૃતં મમ
તમે બંને આજે મારો પ્રસન્ન છો; તમે બંને મારા હાથથી મારવામાં આવવાના જ છો, તો પછી બીજું કઈ વરદાનની જરૂર છે? એ જ મારી ઇચ્છા છે.
વઞ્ચિતાભ્યામિતિ તદા સર્વમાપોમયં જગત્ । વિલોક્ય તાભ્યાં ગદિતો ભગવાન્ કમલેક્ષણઃ
પછી, બંનેને સમજાયું કે તેઓ છેતરાયા છે અને આખું જગત જળથી ભરેલું જોઈને, કમળ જેવી આંખો ધરાવનારા ભગવાને એમને કહ્યું:
આવાં જહિ ન યત્રોર્વો સલિલેન પરિપ્લુતા । પ્રીતૌ સ્વસ્તવ યુદ્ધેન શ્લાઘ્યસ્ત્વં મૃત્યુરાવયોઃ
અમને ત્યાં મારજો જ્યાં ધરતી પર પાણી ન હોય; તારા યુદ્ધથી અમે ખુશ છીએ — તારો પરાક્રમ વખાણવા જેવો છે અને અમારો મૃત્યુ તારા હાથથી થાય છે.
તથેત્યુક્ત્વા ભગવતા શઙ્ખ-ચક્ર-ગદાભૃતા । કૃત્વા ચક્રેણ વૈ ચ્છિન્ને જઘને શિરસી તયોઃ
ભગવાને 'તેમ જ થાઓ' કહી, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરીને, પોતાના ચક્રથી બંનેના કમર પાસે માથાં કપાઈ નાખ્યાં.
એવમેષા સમુત્પન્ના બ્રહ્મણા સંસ્તુતા સ્વયમ્ । પ્રભાવમસ્યા દેવ્યાસ્તુ ભૂયઃ શૃણુ વદામિ તે
આ રીતે એ દેવી પ્રગટ થઈ અને બ્રહ્માએ પોતે તેની સ્તુતિ કરી; હવે ફરીથી એ દેવીની મહિમા હું તને કહું છું, સાંભળ.
દેવાસુરમભૂદ્ યુદ્ધં પૂર્ણમબ્દશતં પુરા । મહિષે ઽસુરાણામધિપે દેવાનાં ચ પુરન્દરે
પહેલાં, દેવો અને અસુરો વચ્ચે એક મોટું યુદ્ધ થયું હતું, જે પૂરા સો વર્ષ ચાલ્યું હતું. અસુરોના રાજા મહિષ અને દેવોના રાજા પુરંદર બંને પક્ષના નેતા હતા.
તત્રાસુરૈર્મહાવીર્યૈર્દેવસૈન્યં પરાજિતમ્ । જિત્વા ચ સકલાન્ દેવાનિન્દ્રો ઽબૂન્મહિષાસુરઃ
ત્યાં શક્તિશાળી અસુરોએ દેવોની સેના પરાજિત કરી હતી. બધા દેવોને જીત્યા પછી, મહિષાસુરે ઇન્દ્રનું સ્થાન લઈ લીધું.
તતઃ પરાજિતા દેવાઃ પદ્મયોનિં પ્રજાપતિમ્ । પુરસ્કૃત્ય ગતાસ્તત્ર યત્રેશ-ગરુડધ્વજૌ
પછી, હારેલા બધા દેવોએ કમળમાં જન્મેલા પ્રજાપતિને આગળ રાખીને ત્યાં ગયા, જ્યાં ગરુડધ્વજ સ્વામી હાજર હતા.
યથાવૃત્તં તયોસ્તદ્વન્મહિષાસુરચેષ્ટિતમ્ । ત્રિદશાઃ કથયામાસુર્દેવાભિભવવિસ્તરમ્
દેવોએ બંનેને જે કંઈ બન્યું હતું, મહિષાસુરે જે કૃત્ય કર્યું અને દેવો પર જે પ્રભુત્વ સ્થાપ્યું તેનું બધું વર્ણન કર્યું.
સૂર્યેન્દ્રગ્ન્યનિલેન્દૂનાં યમસ્ય વરુણસ્ય ચ । અન્યેષાં ચાધિકારાન્ સ સ્વયમેવાધિતિષ્ઠિતિ
મહિષાસુરે પોતે જ સૂર્ય, ચંદ્ર, અગ્નિ, પવન, યમ, વરુણ અને બીજા દેવતાઓના અધિકાર પોતાના હાથમાં લઈ લીધા.
સ્વર્ગાન્નિરાકૃતાઃ સર્વે તેન દેવગણા ભુવિ । વિચરન્તિ યથા મર્ત્યા મહિષેણ દુરાત્મના
તે દુષ્ટ મહિષાએ બધા દેવોને સ્વર્ગમાંથી કાઢી મૂક્યા, એટલે બધા દેવો પૃથ્વી પર મનુષ્યની જેમ ભટકી રહ્યા હતા.
એતદ્વઃ કથિતં સર્વમમરારિવિચેષ્ટિતમ્ । શરણં વઃ પ્રપન્નાઃ સ્મો વધસ્તસ્ય વિચિન્ત્યતામ્
દેવતાઓના દુશ્મન દ્વારા જે કંઈ થયું છે, તે બધું અમે તમને કહી દીધું છે. હવે અમે તમારું આશ્રય લીધું છે; કૃપા કરીને તેના વિનાશનો વિચાર કરો.
ઇત્થં નિશમ્ય દેવાનાં વચાંસિ મધુસૂદનઃ । ચકાર કોપં શમ્ભુશ્ચ ભ્રુકુટીકુટિલાનનૌ
દેવતાઓના આ શબ્દો સાંભળી, મધુસૂદન અને શંભુ બંનેને ભારે ગુસ્સો આવ્યો, એમના ચહેરા ભૃકુટિ ચડાવીને ક્રોધથી ભરાઈ ગયા.
તતો ઽતિકોપપૂર્ણસ્ય ચક્રિણો વદનાત્તતઃ । નિશ્ચક્રામ મહત્તેજો બ્રહ્મણઃ શઙ્કરસ્ય ચ
પછી ચક્રધારીના ગુસ્સાથી ભરેલા મુખમાંથી એક મહાન તેજ બહાર પડ્યું, એ જ રીતે બ્રહ્મા અને શંકરાના ચહેરેથી પણ તેજ નીકળ્યું.
અન્યેષાઞ્ચૈવ દેવાનાં શક્રાદીનાં શરીરતઃ । નિર્ગતં સુમહત્તેજસ્તચ્ચૈક્યં સમગચ્છત
બીજા દેવતાઓના, જેમ કે ઇન્દ્ર વગેરેના શરીરમાંથી પણ અત્યંત તેજ બહાર આવ્યું, અને એ બધું તેજ એક થઈ ગયું.
અતીવ તેજસઃ કૂટં જ્વલન્તમિવ પર્વતમ્ । દદૃશુસ્તે સુરાસ્તત્ર જ્વાલાવ્યાપ્તદિગન્તરમ્
ત્યાં દેવોએ એક અતિ તેજસ્વી પ્રકાશપુંજ જોયો, જે જ્વલંત પર્વત જેવો લાગતો હતો અને એની જ્વાળાઓ આખા દિશાઓમાં ફેલાઈ ગઈ હતી.
અતુલં તત્ર તત્તેજઃ સર્વદેવશરીરજમ્ । એકસ્થં તદભૂન્નારી વ્યાપ્તલોકત્રયં ત્વિષા
ત્યાં એ બધી દેવતાઓના શરીરમાંથી નીકળેલું અનન્ય તેજ એક જગ્યાએ એકઠું થઈને એક સ્ત્રીરૂપે પ્રગટ્યું, જેના પ્રકાશે ત્રણેય લોક વ્યાપી લીધા.