તે ઽપિ દેવ્યા નિરાતઙ્કા સ્વાધિકારાન્ યથા પુરા । યજ્ઞભાગભુજઃ સર્વે ચક્રુર્વિનિહતારયઃ
દેવીના આશીર્વાદથી સુરક્ષિત થયેલા બધા દેવતાઓએ, પોતાના દુશ્મનોનો નાશ થયા પછી, પહેલા જેવાં યજ્ઞના ભાગ મેળવવાનું શરૂ કર્યું.
દૈત્યાશ્ચ દેવ્યા નિહતે શુમ્ભે દેવરિપૌ યુધિ । જગદ્વિધ્વંસકે તસ્મિન્ મહોગ્રે ઽતુલવિક્રમે । નિશુમ્ભે ચ મહાવીર્યે શેષાઃ પાતાલમાયયુઃ
દેવીયે યુદ્ધમાં દેવતાઓના દુશ્મન એવા, ભયાનક અને અસાધારણ શક્તિશાળી, જગતને વિનાશ કરનાર શુંભ અને મહાવીર્યવાન નિશુંભને માર્યા પછી, બાકીના દૈત્યો પાતાળમાં ચાલ્યા ગયા.
એવં ભગવતી દેવી સા નિત્યાપિ પુનઃ પુનઃ । સમ્ભૂય કુરુતે ભૂપ જગતઃ પરિપાલનમ્
હે રાજા, એવી પરમેશ્વરી દેવી, સદા અવિનાશી હોવા છતાં, વારંવાર અવતાર લઈ, જગતની રક્ષા કરે છે.
તયૈતન્મોહ્યતે વિશ્વં સૈવ વિશ્વં પ્રસૂયતે । સા યાચિતા ચ વિજ્ઞાનં તુષ્ટા ઋદ્ધિં પ્રયચ્છતિ
એ દેવી દ્વારા આખું જગત મોહમાં પડી જાય છે; એ જ જગતને જન્મ આપે છે; અને જ્યારે એ પ્રસન્ન થાય છે ત્યારે જ્ઞાન આપે છે, અને ખુશ થાય ત્યારે સમૃદ્ધિ આપે છે.
વ્યાપ્તં તયૈતત્સકલં બ્રહ્માણ્ડં મનુજેશ્વર । મહાકાલ્યા મહાકાલે મહાકારીસ્વરૂપયા
હે મનુષ્યોના રાજા, મહાકાળી સ્વરૂપે, આ આખું બ્રહ્માંડ મહાકાળીની શક્તિથી વ્યાપેલું છે.
સૈવ કાલે મહામારી સૈવ સૃષ્ટિર્ભવત્યજા । સ્થિતિં કરોતિ ભૂતાનાં સૈવ કાલે સનાતની
એ જ દેવી સમય આવે ત્યારે મહામારી બની સર્વનાશ કરે છે; એ જ જન્મરહિત દેવી સર્જનરૂપે પ્રગટે છે; અને એ જ સદાકાળ રહેતી દેવી સર્વ જીવોની રચના અને સ્થિતિનાં કારણ બને છે.
ભવકાલે નૃણાં સૈવ લક્ષ્મીર્વૃદ્ધિપ્રદા ગૃહે । સૈવાભાવે તથાલક્ષ્મીર્વિનાશાયોપજાયતે
જ્યારે મનુષ્યોમાં સુખ-સમૃદ્ધિ હોય ત્યારે એ દેવી ઘરમાં વૃદ્ધિ આપનારી લક્ષ્મી બને છે; અને જ્યારે એ નથી, ત્યારે વિનાશ માટે અલક્ષ્મી રૂપે આવે છે.
સ્તુતા સમ્પૂજિતા પુષ્પૈર્ધૂપગન્ધાદિબિસ્તથા । દદાતિ વિત્તં પુત્રાંશ્ચ મતિં ધર્મે ગતિં શુભામ્
જેને પુષ્પ, ધૂપ, સુગંધ વગેરેથી સ્તુતિ અને પૂજા કરવામાં આવે છે, એ દેવી ધન, સંતાન, ધર્મમાં બુદ્ધિ અને શુભ માર્ગ આપે છે.
એતત્તે કથિતં ભૂપ દેવીમાહાત્મ્યમુત્તમમ્ । એવંપ્રભાવા સા દેવી યયેદં ધાર્યતે જગત્
હે રાજા, તને દેવીનું આ ઉત્તમ મહાત્મ્ય કહેલું છે; એવી શક્તિવાળી એ દેવી છે, જેના દ્વારા આ જગત ટકી રહ્યું છે.
વિદ્યા તથૈવ ક્રિયતે ભગવદ્વિષ્ણુમાયયા । તથા ત્વમેષ વૈશ્યશ્ચ તથૈવાન્યે વિવેકિનઃ । મોહ્યન્તે મોહિતાશ્ચૈવ મોહમેષ્યન્તિ ચાપરે
જેમ વિષ્ણુની માયાથી જ્ઞાન ઉત્પન્ન થાય છે, તેમ તું, આ વણિક અને બીજા વિવેકી લોકો પણ એ માયાથી મોહિત થયા છે, મોહિત થાય છે અને આગળ પણ થાશે.
તામુપૈહિ મહારાજ શરણં પરમેશ્વરીમ્ । આરાધિતા સૈવ નૃણાં ભોગસ્વર્ગાપવર્ગદા
હે મહારાજ, એ પરમેશ્વરીનું આશ્રય લો. જે મનુષ્ય તેની ભક્તિપૂર્વક આરાધના કરે છે, તેને એ સુખ, સ્વર્ગ અને મોક્ષ આપે છે.
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સુરથઃ સ નરાધિપઃ । પ્રણિપત્ય મહાભાગં તમૃષિં શંસિતવ્રતમ્
આવી વાત સાંભળીને, સુરથ રાજાએ વ્રતમાં સ્થિર એવા મહાભાગ્યશાળી ઋષિને વંદન કર્યું.
નિર્વિણ્ણો ઽતિમમત્વેન રાજ્યાપહરણેન ચ । જગમ સદ્યસ્તપસે સ ચ વૈશ્યો મહામુને
રાજ્ય ગુમાવવાનો દુઃખ અને અતિશય મમત્વથી વ્યાકુળ થઈ, એ રાજા અને સાથેનો વૈશ્ય, હે મહામુનિ, તરત જ તપ માટે નીકળી પડ્યા.
સંદર્શનાર્થમમ્બાયા નદીપુલિનસંસ્થિતઃ । સ ચ વૈશ્યસ્તપસ્તેપે દેવીસૂક્તં પરં જપન્
માતા દેવીના દર્શન માટે તેઓ નદીના કિનારે રહી ગયા; અને એ વૈશ્યે દેવીસૂક્તનું જપ કરતાં તપ કર્યું.
તૌ તસ્મિન્ પિલિને દેવ્યાઃ કૃત્વા મૂર્તિ મહીમયીમ્ । અર્હણાં ચક્રતુસ્તસ્યાઃ પુષ્પધૂપાગ્નિતર્પણૈઃ
એ નદીકાંઠે, બંનેએ માટીની દેવીની મૂર્તિ બનાવી અને પુષ્પ, ધૂપ, અગ્નિ અને જળથી તેની પૂજા કરી.
નિરાહારૌ યતાત્માનૌ તન્મનસ્કૌ સમાહિતૌ । દદતુસ્તૌ બલિં ચૈવ નિજગાત્રાસૃગુક્ષિતમ્
બન્ને ઉપવાસ રાખીને, મનને એકાગ્ર કરી, આત્મસંયમથી, પોતાના શરીરના લોહીથી ભિંજવેલી બલિ પણ અર્પણ કરી.
એવં સમારાધયતોસ્ત્રિભિર્વર્ષૈર્યતાત્મનોઃ । પરિતુષ્ટા જગદ્ધાત્રી પ્રત્યક્ષં પ્રાહ ચણ્ડિકા
એ રીતે ત્રણ વર્ષ સુધી આત્મસંયમથી પૂજા કરતાં, આખી સૃષ્ટિની માતા પ્રસન્ન થઈને તેઓ સામે પ્રગટ થઈ અને બોલી.
યત્પ્રાર્થ્યતે ત્વયા ભૂપ ત્વયા ચ કુલનન્દન । મત્તસ્તત્પ્રાપ્યતાં સર્વં પરિતુષ્ટા દદામિ તત્
રાજા, અને કુળને આનંદ આપનાર, તમે જે કંઈ ઈચ્છો છો, તે બધું મને કહો; હું પ્રસન્ન થઈને તમને બધું આપું છું.
તતો વવ્રે નૃપો રાજ્યમવિભ્રંશ્યન્યજન્મનિ । અત્રૈવ ચ નિજં રાજ્યં હતશત્રુબલં બલાત્
પછી રાજાએ ઇચ્છા કરી કે, આ જન્મમાં પોતાનું રાજ્ય દુશ્મનોને હરાવીને પાછું મળે અને બીજા જન્મમાં અખંડ રાજ્ય પ્રાપ્ત થાય.
સો ઽપિ વૈશ્યસ્તતો જ્ઞાનં વવ્રે નિર્વિણ્ણમાનસઃ । મમેત્યહમિતિ પ્રાજ્ઞઃ સઙ્ગવિચ્યુતિકારકમ્
પછી那个 વૈશ્યે, જેનું મન દુઃખી હતું, એણે એવી સમજ માંગીઃ કે 'મારું' અને 'હું' એવી લાગણી દૂર થાય અને બંધન તૂટી જાય.
સ્વલ્પૈરહોભિર્નૃપતે સ્વં રાજ્યં પ્રાપ્સ્યતે ભવાન્ । હત્વા રિપૂનસ્ખલિતં તવ તત્ર ભવિષ્યતિ
રાજા, થોડા જ દિવસોમાં તમે તમારા શત્રુઓને હરાવીને પોતાનું ગુમાવેલું રાજ્ય પાછું મેળવશો.
મૃતશ્ચ ભૂયઃ સમ્પ્રાપ્ય જન્મ દેવાદ્વિવસ્વતઃ । સાવર્ણિકો નામ મનુર્ભવાન્ ભુવિ ભવિષ્યતિ
અને જ્યારે તમારો મૃત્યુ થશે, ત્યારે તમે ફરીથી જન્મ લઈ, વિવસ્વાન દેવના પુત્ર અને સાવર્ણિ નામના મનુ બનીને પૃથ્વી પર જન્મશો.
વૈશ્યવર્ય ત્વયા યશ્ચ વરો ઽસ્મત્તો ઽભિવાઞ્છતઃ । તં પ્રયચ્છામિ સંસિદ્ધ્યૈ તવ જ્ઞાનં ભવિષ્યતિ
હે શ્રેષ્ઠ વૈશ્ય, તું જે આશીર્વાદ મારી પાસે માગ્યો હતો, તે હું તને પૂરું પાડું છું; તારી સિદ્ધિ માટે તને જ્ઞાન પ્રાપ્ત થશે.
ઇતિ દત્ત્વા તયોર્દેવી યથાભિલષિતં વરમ્ । બભૂવાન્તર્હિતા સદ્યો ભક્ત્યા તાભ્યામભિષ્ટુતા
આ રીતે, દેવીએ બંનેને તેમની ઈચ્છા મુજબ આશીર્વાદ આપી, અને તેમની ભક્તિપૂર્વકની સ્તુતિથી પ્રસન્ન થઈને તરત જ અદૃશ્ય થઈ ગઈ.
એવં દેવ્યા વરં લબ્ધ્વા સુરથઃ ક્ષત્રિયર્ષભઃ । સૂર્યાજ્જન્મ સમાસાદ્ય સાવર્ણિર્ભવિતા મનુઃ
આ રીતે દેવી પાસેથી આશીર્વાદ મેળવી, ક્ષત્રિયોમાં શ્રેષ્ઠ સુરથ સૂર્યમાંથી જન્મ લઈને સાવર્ણિ નામે મનુ બનશે.