મમ ત્રૈલોક્યમખિલં મમ દેવા વશાનુગાઃ । યજ્ઞભાગાનહં સર્વાનુપાશ્નામિ પૃથક્ પૃથક્
આ આખા ત્રણેય લોક મારા છે, બધા દેવતાઓ મારી આજ્ઞામાં છે. સર્વ યજ્ઞોમાંના ભાગ હું જ અલગ અલગ સ્વીકારું છું.
ત્રૈલોક્યે વરરત્નાનિ મમ વશ્યાન્યશેષતઃ । તથૈવ ગજરત્નં ચ હૃત્વા દેવેન્દ્રવાહનમ્
ત્રણેય લોકનાં શ્રેષ્ઠ રત્નો પણ સંપૂર્ણપણે મારા વશમાં છે. એ જ રીતે, દેવરાજનું વાહન ગજરત્ન પણ મેં જ લઈ લીધું છે.
ક્ષીરોદમથનોદ્ભૂતમશ્વરત્નં મમામરૈઃ । ઉચ્ચૈઃ શ્રવસસંજ્ઞં તત્પ્રણિપત્ય સમર્પિતમ્
ક્ષીરસાગર મથનથી જે અશ્વરત્ન ઉદ્ભવ્યું, જેને ઉચ્છૈ:શ્રવસ કહે છે, તે અમરોએ મને વંદન કરીને અર્પણ કર્યું હતું.
યાનિ ચાન્યાનિ દેવેષુ ગન્ધર્વેષૂરગેષુ ચ । રત્નભૂતાનિ ભૂતાનિ તાનિ મય્યેવ શોભને
દેવતાઓ, ગંધર્વો અને સર્પોમાં જે બીજા રત્નરૂપ ભવ્યો છે, એ બધા પણ, હે સુંદરે, માત્ર મારા જ પાસે છે.
સ્ત્રીરત્નભૂતાં ત્વાં દેવિ લોકે મન્યામહે વયમ્ । સા ત્વમસ્માનુપાગચ્છ યતો રત્નભુજો વયમ્
હે દેવી, અમે તમને દુનિયાની શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી માનીએ છીએ. તેથી, તમે અમારી પાસે આવો, કારણ કે અમારે પાસે અનેક રત્નો છે.
માં વા મમાનુજં વાપિ નિશુમ્ભમુરુવિક્રમમ્ । ભજ ત્વં ચઞ્ચલાપાઙ્ગિ રત્નભૂતાસિ વૈ યતઃ
હે ચંચળ નજરવાળી, તમે તો સાચે જ રત્ન સમાન છો. તમે ઇચ્છો તો મને કે મારા નાના ભાઈ નિશુમ્ભને પસંદ કરો, બંનેમાં જે તમને ગમતો હોય.
પરમૈશ્વર્યમતુલં પ્રાપ્સ્યસે મત્પરિગ્રહાત્ । એતદ્ બુદ્ધ્યા સમાલોચ્ય મત્પરિગ્રહતાં વ્રજ
મને સ્વીકારશો તો તમને અપ્રતિમ અને સર્વોચ્ચ સામ્રાજ્ય મળશે. આ વાતને સારી રીતે વિચારો અને પછી મને સ્વીકારો.
ઇત્યુક્તા સા તદા દેવી ગમ્ભીરાન્તઃ સ્મિતા જગૌ । દુર્ગા ભગવતી ભદ્રા યયેદં ધાર્યતે જગત્
આ રીતે કહેવામાં આવતા, જગતને ધારણ કરતી, ભદ્રા, દુર્ગા દેવી અંતરમાં સ્મિત કરીને બોલી.
સત્યમુક્તત્વયા નાત્ર મિથ્યા કિઞ્ચિત્ત્વયોદિતમ્ । ત્રૈલોક્યાધિપતિઃ સુમ્ભો નિશુમ્ભશ્ચાપિ તાદૃશઃ
તમે જે કહ્યું તે સાચું છે, તેમાં કંઈ પણ ખોટું નથી. સુંભ પણ ત્રિલોકનો અધિપતિ છે અને નિશુમ્ભ પણ એવો જ છે.
કિં ત્વત્ર યત્પ્રતિજ્ઞાતં મિથ્યા તત્ક્રિયતે કથમ્ । શ્રૂયતામલ્પબુદ્ધિત્વાત્ પ્રતિજ્ઞા યા કૃતા પુરા
પણ અહીં જે વચન આપ્યું છે, તે ખોટું કેવી રીતે થઈ શકે? હવે, તમે ઓછી સમજ ધરાવો છો, તો પહેલાં જે વચન આપ્યું હતું, તે સાંભળો.
યો માં જયતિ સંગ્રામે યો મે દર્પં વ્યપોહતિ । યો મે પ્રતિબલો લોકે સ મે ભર્તા ભવિષ્યતિ
જે મને યુદ્ધમાં હરાવે, જે મારા અહંકારને તોડી નાખે, અને જે દુનિયામાં મારા બરાબર ઊભો રહી શકે—એજ મારો પતિ બનશે.
તદાગચ્છતુ શુમ્ભો ઽત્ર નિશુમ્ભો વા મહાસુરઃ । માં જિત્વા કિં ચિરેણાત્ર પાણિ ગૃહ્ણાતુ મે લઘુ
હવે શુંબ કે નિશુંબ, એ મહાદૈત્ય અહીં આવે; જો મને જીતી લે તો પછી શા માટે વિલંબ? તરત જ મારા હાથ પકડી લે.
અવલિપ્તાસિ મૈવં ત્વં દેવિ બ્રૂહિ મમાગ્રતઃ । ત્રૈલોક્યે કઃ પુમાંસ્તિષ્ઠેદગ્રે શુમ્ભનિશુમ્ભયોઃ
દેવી, તું બહુ ઘમંડથી બોલે છે; મારા સામે જ કહો—ત્રણે લોકમાં શુંબ અને નિશુંબ સામે કોણ ઊભો રહી શકે?
અન્યેષામપિ દૈત્યાનાં સર્વે દેવા ન વૈ યુધિ । તિષ્ઠન્તિ સંમુખે દેવિ કિં પુનઃ સ્ત્રી ત્વમેકિકા
દેવી, બીજા દૈત્યો અને બધા દેવતાઓ પણ યુદ્ધમાં એમના સામે ઊભા રહી શક્યા નથી; તો પછી તું એકલી સ્ત્રી કેવી રીતે ઊભી રહીશ?
ઇન્દ્રાદ્યાઃ સકલા દેવાસ્તસ્થુર્યેષાં ન સંયુગે । શુમ્ભાદીનાં કથં તેષાં સ્ત્રી પ્રયાસ્યસિ સંમુખમ્
ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓએ તો શુંબ અને તેના સાથીઓ સામે યુદ્ધમાં પીઠ ફેરવી દીધી છે; તો તું એકલી સ્ત્રી એમના સામે કેવી રીતે જઈશ?
સા ત્વં ગચ્છ મયૈવોક્તા પાર્શ્વં શુમ્ભનિશુમ્ભયોઃ । કેશાકર્ષણનિર્ધૂતગૌરવા મા ગમિષ્યસિ
હવે, મેં જે કહ્યું એ પ્રમાણે, તું શુંબ અને નિશુંબની પાસે જા; પણ તારા વાળ ખેંચી તારો માન તૂટે પછી તું એમની પાસે નહિ જઈ શકી.
એવમેતદ્ બલી શુમ્ભો નિશુમ્ભશ્ચાતિવીર્યવાન્ । કિં કરોમિ પ્રતિજ્ઞા મે યદનાલોચિતા પુરા
હા, એવું જ છે—શુંભ બહુ જ બળવાન છે અને નિશુંભ તો અતિશય શક્તિશાળી છે. હવે હું શું કરું? મેં તો વિચાર્યા વિના વચન આપી દીધું હતું.
સ ત્વં ગચ્છ મયોક્તં તે યદેતત્સર્વમાદૃતઃ । તદાચક્ષ્વાસુરેન્દ્રાય સ ચ યુક્તં કરોતુ તત્
તુ હવે જે કહેલું છે એ બધું આદરપૂર્વક અસુરોના રાજાને કહી દેજે. પછી તે યોગ્ય સમજશે અને જે યોગ્ય હોય તે કરશે.
ઇત્યાકર્ણ્ય વચો દેવ્યાઃ સ દૂતો ઽમર્ષપૂરિતઃ । સમાચષ્ટ સમાગમ્ય દૈત્યરાજાય વિસ્તરાત્
દેવીના આ વચન સાંભળી, દૂત ગુસ્સાથી ભરાઈને દૈત્યરાજ પાસે ગયો અને બધું વિગતે કહી સંભળાવ્યું.
તસ્ય દૂતસ્ય તદ્વાક્યમાકર્ણ્યાસુરરાટ્ તતઃ । સક્રોધઃ પ્રાહ દૈત્યાનામધિપં ધૂમ્રલોચનમ્
દૂતના આ વચન સાંભળીને અસુરરાજ ગુસ્સે થઈને દૈત્યોના મુખ્ય ધૂમ્રલોચનને કહ્યું.
હે ધૂમ્રલોચનાશુ ત્વં સ્વસૈન્યપરિવારિતઃ । તામાનય બલાદ્ દુષ્ટાં કેશાકર્ષણવિહ્વલામ્
એ ધૂમ્રલોચન, તું તરત જ તારા સૈન્ય સાથે જઈને એ દુષ્ટ સ્ત્રીને બળજબરીથી અહીં લાવજે—even જો એ વિરોધ કરે તો એને વાળ ખેંચી ખેંચી લાવજે.
તત્પરિત્રાણદઃ કશ્ચિદ્યદિ વોત્તિષ્ઠતે ઽપરઃ । સ હન્તવ્યો ઽમરો વાપિ યક્ષો ગન્ધર્વ એવ વા
જો એને બચાવવા માટે બીજું કોઈ ઊભું થાય—એ અમર હોય કે યક્ષ કે ગંધર્વ—તો એને પણ મારી નાખજે.
તેનાજ્ઞપ્તસ્તતઃ શીઘ્રં સ દૈત્યો ધૂમ્રલોચનઃ । વૃતઃ પષ્ટ્યા સહસ્રાણામસુરાણાં દ્રુતં યયો
પછી તેના આદેશથી ધૂમ્રલોચન નામનો દૈત્ય હજારો અસુરો સાથે ઝડપથી આગળ વધ્યો.
ન ચેત્પ્રીત્યાદ્ય ભવતી મદ્ભર્તારમુપૈષ્યતિ । તતો બલાન્નયામ્યેષ કેશાકર્ષણવિહ્વલામ્
જો આજે તું પ્રેમથી મારા સ્વામી પાસે નહિ જાય, તો હું તને જોરથી વાળ પકડીને ખેંચી લઈ જઈશ.
દૈત્યેશ્વરેણ પ્રહિતો બલવાન્ બલસંવૃતઃ । બલાન્નયસિ મામેવં તતઃ કિં તે કરોમ્યહમ્
દૈત્યોના સ્વામીના આદેશે અને પોતાની શક્તિ સાથે, જો તું મને બળજબરીથી લઈ જશ, તો હું તારા સામે શું કરી શકું?
ઇત્યુક્તઃ સો ઽભ્યધાવત્તામસુરો ધૂમ્રલોચનઃ । હુઙ્કારેણૈવ તં ભસ્મ સા ચકારામ્બિકા તતઃ
આ રીતે કહેતાં જ ધૂમ્રલોચન દૈત્ય તેના પર દોડી આવ્યો; પણ અંબિકાએ માત્ર એક ગર્જના કરતાં જ તેને રાખ કરી નાખ્યો.
અથ ક્રુદ્ધં મહાસૈન્યમસુરાણાં તથામ્બિકા । વવર્ષ સાયકૈસ્તીક્ષ્ણૈસ્તથા શક્તિપરશ્વધૈઃ
પછી ગુસ્સે ભરેલી અસુરોની મોટી સેના પર અંબિકાએ તીક્ષ્ણ તીરો, ભાલા અને કટારીઓનું વરસાદ વરસાવ્યું.
તતો ધુતસટઃ કોપાત્ કૃત્વા નાદં સુભૈરવમ્ । પપાતાસુરસેનાયાં સિંહો દેવ્યાઃ સ્વવાહનઃ
પછી દેવીના સિંહે ગુસ્સામાં પોતાની જટાઓ હલાવી ભયાનક ગર્જના કરી અને અસુરોની સેના પર ઝંપલાવ્યું.
કાંશ્ચિત્ કરપ્રહારેણ દૈત્યાનાસ્યેન ચાપરાન્ । આક્રમ્ય ચાધરેણાન્યાન્ સ જઘાન મહાસુરાન્
કેટલાંક મહાદૈત્યોને સિંહે પોતાના પાંજરથી માર્યા, કેટલાકને મોઢાથી દબોચી લીધા અને બીજા કેટલાકને નીચેના જડબાથી પકડીને મારી નાંખ્યા.
કેષાઞ્ચિત્ પાટયામાસ નખૈઃ કોષ્ઠાનિ કેસરી । તથા તલપ્રિહારેણ શિરાંસિ કૃતવાન્ પૃથક્
સિંહે કેટલાક દૈત્યોના પેટ પોતાના નખોથી ફાડી નાખ્યા અને કેટલાકના માથાં પોતાના પગથી માર મારી અલગ કરી નાખ્યા.