નિપાત્ય પ્રમથાનીકમભ્યધાવત સો ઽસુરઃ । સિંહં હન્તું મહાદેવ્યાઃ કોપં ચક્રે તતો ઽમ્બિકા
પ્રમથગણોને પછાડીને એ અસુર મહાદેવીના સિંહને મારવા દોડી આવ્યો; ત્યારે અંબિકા ક્રોધિત થઈ.
સો ઽપિ કોપાન્મહાવીર્યઃ ખુરક્ષુણ્ણમહીતલઃ । શૃઙ્ગાભ્યાં પર્વતાનુચ્ચૈશ્ચિક્ષેપ ચ નનાદ ચ
એ મહાવીર અસુર પણ ગુસ્સામાં જમીનને ખુરથી પછાડી, શિંગાથી ઊંચા પર્વતો ઉછાળી અને જોરથી ગર્જના કરી.
વેગભ્રમણવિક્ષુણ્ણા મહી તસ્ય વ્યશીર્યત । લાઙ્ગૂલેનાહતશ્ચાબ્ધિઃ પ્લાવયામાસ સર્વતઃ
તેના જોરદાર ઘુમાવ અને ઝડપથી ધરતી તૂટી પડી; અને પૂંછડીના પ્રહારે દરિયો ચારે બાજુ વહેવા લાગ્યો.
ધુતશૃઙ્ગવિભિન્નાશ્ચ ખણ્ડં ખણ્ડં યયુર્ઘના । શ્વાસાનિલાસ્તાઃ શતશો નિપેતુર્નભસો ઽચલાઃ
તેના હલાવેલા શિંગાથી વાદળો ફાટી ટુકડાઓમાં વિખૂટી ગયા અને તેના શ્વાસના ઝોકથી સૈંકડો પર્વતો આકાશમાંથી નીચે પડી ગયા.
ઇતિ ક્રોધસમાધ્માતમાપતાન્તં મહાસુરમ્ । દૃષ્ટ્વા સા ચણ્ડિકા કોપં તદ્વધાય તદાકરોત્
એ રાક્ષસ ક્રોધથી ફૂલીને તોફાનની જેમ દોડી આવ્યો તે જોઈને ચંડિકા પણ તેને મારી નાખવા માટે ગુસ્સે થઈ.
સા ક્ષિપ્ત્વા તસ્ય વૈ પાશં તં બબન્ધ મહાસુરમ્ । તત્યાજ માહિષં રૂપં સો ઽપિ બદ્ધો મહામૃધે
તેણે પોતાનો ફાંસ ફેંકીને એ મહારાક્ષસને બાંધી નાખ્યો. એ મહાસંગ્રામમાં બંધાઈ જતાં તેણે મહિષનું રૂપ છોડી દીધું.
તતઃ સિંહો ઽભવત્ સદ્યો યાવત્તસ્યામ્બિકા શિરઃ । છિનત્તિ તાવત્પુરુષઃ ખડ્ગપાણિરદૃશ્યત
પછી તરત જ એ સિંહ બની ગયો; પણ અંબિકા તેનું માથું કાપે એ પહેલા ત્યાં હાથમાં તલવાર ધરાવતો માણસ દેખાયો.
તત એવાશુ પુરુષં દેવી ચિચ્છેદ સાયકૈઃ । તં ખડ્ગચર્મણા સાર્ધં તતઃ સો ઽભૂન્મહાગજઃ
પછી દેવી એ માણસને પોતાના બાણોથી કાપી નાખ્યો; તેની તલવાર અને ઢાલ સાથે જ એ પછી મોટો હાથી બની ગયો.
કરેણ ચ મહાસિંહં તં ચકર્ષ જગર્જ ચ । કર્ષતસ્તુ કરં દેવી ખડ્ગેન નિરકૃન્તત
એ હાથીએ પોતાની સુંડથી મહાસિંહને ખેંચ્યો અને ગર્જના કરી; પણ ખેંચતો હતો ત્યારે દેવી એ પોતાની તલવારથી તેની સુંડ કાપી નાખી.
તતો મહાસુરો ભૂયો માહિષં વપુરાસ્થિતઃ । તથૈવ ક્ષોભયામાસ ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્
પછી એ મહારાક્ષસ ફરીથી મહિષનું રૂપ ધારણ કરી બેઠો અને એ જ રીતે ચાલતા અને અચળ એવા ત્રણેય લોકને હલાવી નાખ્યો.
તતઃ ક્રુદ્ધા જગન્માતા ચણ્ડિકા પાનમુત્તમમ્ । પપૌ પુનઃ પુનશ્ચૈવ જહાસારુણલોચના
પછી જગતની માતા ચંડિકા ગુસ્સે ભરાઈ, ફરી ફરી શ્રેષ્ઠ મદિરા પીવા લાગી અને તેની આંખો લાલ થઈ હસવા લાગી.
નનર્દ ચાસુરઃ સો ઽપિ બલવીર્યમદોદ્ધતઃ । વિષાણાબ્યાઞ્ચ ચિક્ષેપ ચણ્ડિકાં પ્રતિ ભૂધરાન્
એ અસુર પણ પોતાની તાકાત અને શક્તિથી ઘમંડિત થઈ ગર્જના કરવા લાગ્યો અને પોતાના શિંગડા વડે ચંડિકા તરફ પર્વતો ફેંકવા લાગ્યો.
સા ચ તાન્ પ્રહિતાંસ્તેન ચૂર્ણયન્તી શરોત્કરૈઃ । ઉવાચ તં મદોદ્ધૂતમુખરાગાકુલાક્ષરમ્
તે દેવી એ અસુરે ફેંકેલા પર્વતોને તીક્ષ્ણ બાણોથી ચૂરચૂર કરી નાખ્યા અને મદિરાથી ઉન્મત્ત થઈ, થોડી ગૂંચવાયેલી બોલી સાથે તેને કહ્યું.
ગર્જ ગર્જ ક્ષણં મૂઢ મધુ યાવત્પિબામ્યહમ્ । મયા ત્વયિ હતે ઽત્રૈવ ગર્જિષ્યન્ત્યાશુ દેવતાઃ
હવે થોડી વાર ગર્જના કર, મૂર્ખ, જ્યા સુધી હું મદિરા પી રહી છું; અહીં હું તને માર્યા પછી દેવતાઓ જ જોરથી ગર્જના કરશે.
એવમુક્ત્વા સમુત્પત્ય સારૂઢા તં મહાસુરમ્ । પાદેનાક્રમ્ય કણ્ઠે ચ શૂલેનૈનમતાડયત્
આવી રીતે કહી, દેવી એ મહાસુર પર ઊંચકી ચડી ગઈ, પગથી તેની ગરદન દબાવી અને શૂળ વડે તેને ઘા માર્યો.
તતઃ સો ઽપિ પદાક્રાન્તસ્તયા નિજમુખાત્તતઃ । અર્ધનિષ્ક્રાન્ત એવાસીદ્ દેવ્યા વીર્યેણ સંવૃતઃ
પછી, જ્યારે દેવી એ પગથી દબાવ્યો, ત્યારે એ અસુર પોતાના મોઢામાંથી બહાર આવવા લાગ્યો, પણ દેવીની શક્તિએ તેને અટકાવી લીધો.
અર્ધનિષ્ક્રાન્ત એવાસૌ યુધ્યમાનો મહાસુરઃ । તયા મહાસિના દેવ્યા શિરશ્છિત્ત્વા નિપાતિતઃ
એ મહાન અસુર અડધો બહાર આવ્યો હતો અને લડી રહ્યો હતો ત્યારે, દેવીએ પોતાની ભયાનક તલવારથી તેનો માથું કાપી નાખ્યું અને તેને જમીન પર પાડી દીધો.
એવં સ મહિષો નામ સસૈન્યઃ સસુહૃદ્ગણઃ । ત્રૈલોક્યં મોહયિત્વા તુ તયા દેવ્યા વિનાશિતઃ
આ રીતે મહિષ નામનો અસુર, તેની સેનાના અને મિત્રવૃત્તના સાથે, ત્રણેય લોકને ભ્રમિત કરીને, દેવી દ્વારા નાશ પામ્યો.
ત્રૈલોક્યસ્થૈસ્તદા ભૂતૈર્મહિષે વિનિપાતિતે । જયેત્યુક્તં તતઃ સર્વૈઃ સદેવાસુરમાનવૈઃ
જ્યારે ત્રણેય લોકના જીવંત પ્રાણીઓએ મહિષને માર્યો હતો, ત્યારે બધા દેવો, અસુરો અને મનુષ્યો એકસાથે 'જય' કહીને ઉલ્લાસ કર્યો.
તતો હાહાકૃતં સર્વં દૈત્યસૈન્યં નનાશ તત્ । પ્રહર્ષઞ્ચ પરં જગ્મુઃ સકલા દેવતાગણાઃ
પછી આખું દૈત્યસેનાનું દુઃખ અને હાહાકાર થયો અને તે બધું નાશ પામ્યું, જ્યારે બધા દેવતાઓ અત્યંત આનંદમાં આવી ગયા.
તુષ્ટુવુસ્તાં સુરા દેવીં સહ દિવ્યૈર્મહર્ષિભિઃ । જગુર્ગન્ધર્વપતયો નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ
દેવતાઓએ દિવ્ય ઋષિઓ સાથે મળીને દેવીની સ્તુતિ કરી; ગંધર્વોના પ્રમુખોએ ગીત ગાયું અને અપ્સરાઓના સમૂહે નૃત્ય કર્યું.
તતઃ સુરગણાઃ સર્વે દેવ્યા હન્દ્રપુરોગમાઃ । સ્તુતિમારેભિરે કર્તું નિહતે મહિષાસુરે
પછી બધા દેવતાઓ, ઇન્દ્રને આગેવાન બનાવી, મહિષાસુરના સંહાર પછી દેવીની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.
શક્રાદયઃ સુરગણા નિહતે ઽતિવીર્યે તસ્મિન્ દુરાત્મનિ સુરારિબલે ચ દેવ્યા । તાં તુષ્ટુબુઃ પ્રણતિનમ્રશિરોધરાંસા વાગ્ભિઃ પ્રહર્ષપુલકોદ્ગમચારુદેહાઃ
જ્યારે દેવીઓના દુશ્મન અને અત્યંત શક્તિશાળી દુષ્ટ દૈત્યને દેવીએ સંહાર્યો, ત્યારે ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓએ માથું નમાવી, આનંદથી રોમાંચિત થઈ, આનંદભેર વાણીથી દેવીની સ્તુતિ કરી.
દેવ્યા યયા તતમિદં જગદાત્મશક્ત્યા નિઃ શેષદેવગણશક્તિસમૂહમૂર્ત્યા । તામમ્બિકામખિલદેવમર્ષિપૂજ્યાં ભક્ત્યા નતાઃ સ્મ વિદધાતુ શુભાનિ સા નઃ
જેની પોતાની શક્તિથી આખું જગત વ્યાપ્ત છે, જે બધા દેવતાઓની શક્તિઓનું સ્વરૂપ છે, અને જેને બધા દેવતા તથા ઋષિઓ પૂજે છે, એવી અમ્બિકા દેવીને અમે ભક્તિપૂર્વક નમીએ છીએ—એ આપણી સર્વેમાં શુભતા પ્રગટ કરે.
યસ્યાઃ પ્રભાવમતુલં ભગવાનનન્તો બ્રહ્મા હરશ્ચ નહિ વક્તુમલં બલં ચ । સા ચણ્ડિકાખિલજગત્પરિપાલનાય નાશાય ચાશુભયસ્ય મતિં કરોતુ
જેઓની અસીમ શક્તિનું વર્ણન અનંત ભગવાન, બ્રહ્મા કે મહાદેવ પણ કરી શકતા નથી—એ ચંડિકા દેવી, જે આખા જગતની રક્ષા કરે છે અને અશુભ વસ્તુઓનો નાશ કરે છે, એ આપણી બુદ્ધિને શુભ કાર્યમાં લગાડે.
યા શ્રીઃ સ્વયં સુકૃતિનાં ભવનેષ્વલક્ષ્મીઃ પાપાત્મનાં કૃતધિયાં હૃદયેષુ બુદ્ધિઃ । શ્રદ્ધાં સતાં કુલજનપ્રભવસ્ય લજ્જા તાં ત્વાં નતાઃ સ્મ પરિપાલય દેવિ વિશ્વમ્
જે સજ્જનોના ઘરમાં શ્રીરૂપે, દુરાચારીઓમાં દુર્ભાગ્યરૂપે, વિવેકીઓના હૃદયમાં બુદ્ધિરૂપે, સજ્જનોમાં શ્રદ્ધારૂપે અને ઉન્નત કુટુંબોમાં લજ્જારૂપે રહેલી છે—એવી દેવી, અમે તમને નમીએ છીએ, તમે સમગ્ર વિશ્વની રક્ષા કરો.
કિં વર્ણયામ તવ રૂપમચિન્ત્યમેતત્ કિં ચાતિવીર્યમસુરક્ષયકારિ ભૂરિ । કિં ચાહવેષુ ચરિતાનિ તવાદ્ભુતાનિ સર્વેષુ દેવ્યસુરદેવગણાદિકેષુ
તમારું જે રૂપ કલ્પનાથી પણ પર છે, તમારું જે અસીમ પરાક્રમ દૈત્યોના વિનાશ માટે છે, અને યુદ્ધમાં તમારા જે અદ્ભુત કાર્યો છે—એ બધાનું વર્ણન અમે કેવી રીતે કરી શકીએ?
હેતુઃ સમસ્તજગતાં ત્રિગુણાપિ દોષૈર્ ન જ્ઞાયસે હરિહરાદિભિરપ્યપારા । સર્વાશ્રયાખિલમિદં જગદંશભૂતમ્ અવ્યાકૃતા હિ પરમા પ્રકૃતિસ્ત્વમાદ્યા
તમે સમગ્ર જગતનું કારણ છો, ત્રણ ગુણોથી બનેલી હોવા છતાં, હરિ, હર અને બીજા દેવતાઓ પણ તમને ઓળખી શકતા નથી, કેમ કે તમે અપરિમિત છો. આખું જગત તમારો એક અંશ છે. ખરેખર, તમે પ્રાચીન અને અવ્યક્ત પરમ પ્રકૃતિ છો.
યસ્યાઃ સમસ્તસુરતા સમુદીરણેન તૃપ્તિં પ્રિયાતિ સકલેષુ મખેષુ દેવિ । સ્વાહાસિ વૈ પિતૃગણસ્ય ચ તૃપ્તિહેતુર્ ઉચ્ચાર્યસે ત્વમત એવ જનૈઃ સ્વધા ચ
હે દેવી, તમારી જે ઉચ્ચારથી બધા દેવતાઓ દરેક યજ્ઞમાં તૃપ્ત થાય છે અને આનંદ પામે છે, તમે પિતૃઓને તૃપ્તિ આપનારી સ્વાહા છો. એ માટે જ લોકો તમને સ્વધા કહીને પણ પોકારે છે.
યા મુક્તિહેતુરવિચિન્ત્યમહાવ્રતા ત્વમ્ અભ્યસ્યસે સુનિયતેન્દ્રિયતત્ત્વસારૈઃ । મોક્ષાર્થિભિર્મુનિભિરસ્તસમસ્તદોષૈર્ વિદ્યાસિ સા ભગવતી પરમા હિ દેવિ
તમે મુક્તિ આપનારી, અકલ્પનીય અને મહાન વ્રતોવાળી છો. સંયમિત ઇન્દ્રિયો અને શુદ્ધ બુદ્ધિવાળા, સર્વ દોષોથી મુક્ત મુનિઓ, જે મોક્ષ ઇચ્છે છે, તેઓ તમારી ઉપાસના કરે છે. હે ભગવતી દેવી, તમે એ પરમ વિદ્યા છો.