જ્ઞાન હોવા છતાં, તમે જોવો કે કેવી રીતે પતંગિયાં અગ્નિ તરફ આકર્ષાય છે—તેમને ખાવાની ઈચ્છા હોય છે, પણ ભટકાવાથી, તેઓ આગમાં પડીને નાશ પામે છે, ભલે તેઓ ભૂખથી પીડાય છે. એ જ રીતે, માનવ—જેને મનુષ્યોમાં વાઘ જેવા ગણાય છે—પોતાના સંતાન માટે આસક્તિ રાખે છે, અને લાલચથી, પલટામાં પ્રેમની અપેક્ષા રાખે છે; શું તમે એમાં પણ એ જ ભાવના નથી જોયા? પણ, મહામાયાની શક્તિથી, જે સમગ્ર જગતને ધારે છે, લોકો આસક્તિની ભવસાગરમાં ફસાઈ જાય છે અને ભટકાવના ખાડામાં પડાઈ જાય છે. તેથી, અહીં આશ્ચર્ય માટે કોઈ કારણ નથી; શ્રીહરિની યોગનિદ્રા અને મહામાયાથી, આખું જગત ભટકાવમાં છે. અગત્યે, દેવી—even વિદ્વાનોના મન પણ એ પૂજનીય દેવી દ્વારા ખેંચાઈ જાય છે; મહામાયાએ તેમને ભટકાવ આપ્યું છે. એ દેવી દ્વારા સમગ્ર જગત—ચેતન અને અચેતન—ઉત્પન્ન થાય છે; જ્યારે એ કૃપા કરે છે, ત્યારે એ લોકો માટે આશીર્વાદ આપે છે અને મુક્તિનો માર્ગ બની જાય છે. એ જ પરમજ્ઞાન છે, શાશ્વત છે, મુક્તિનું કારણ છે; અને એ જ સંસારના બંધનનું કારણ છે, સર્વ શાસકોની શાસક છે. હવે, પૂજનીયે, એ મહામાયા કોણ છે? તમે જેને મહામાયા કહો છો, એ કેવી રીતે ઉત્પન્ન થઈ? તેના કાર્યો શું છે, દ્વિજ? એ દેવીનું સ્વરૂપ શું છે, એનું તત્વ શું છે, અને એ ક્યાંથી ઉત્પન્ન થઈ? હું આ બધું તમારી પાસેથી સાંભળવા ઈચ્છું છું, બ્રહ્મજ્ઞાનીમાં શ્રેષ્ઠ. એ દેવી સદાયે જગતનું સ્વરૂપ છે, અને એ દ્વારા આખું જગત વ્યાપેલું છે; તેમ છતાં, એનું ઉત્પન્ન થવું અનેક રીતે વર્ણવવામાં આવે છે—મારી પાસેથી એ સાંભળો. જ્યારે દેવતાઓના કાર્ય માટે આવશ્યક હોય છે, ત્યારે એ પ્રગટ થાય છે; ભલે એ શાશ્વત છે, છતાં, એ જગતમાં જન્મ લે છે. અધ્યાયના અંતે, જ્યારે ભગવાન વિષ્ણુ, શેષનાગ પર પથારી પાથરી, યોગનિદ્રામાં એકમાત્ર મહાસાગરમાં શયન કરતા હતા, ત્યારે, વિષ્ણુના કાનમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા બે ભયંકર દાનવ—મધુ અને કૈટભ—ઉત્પન્ન થયા, અને તેઓ બ્રહ્માને મારવા ઈચ્છતા હતા. બ્રહ્મા, જે પ્રાણીઓના સ્વામી છે, વિષ્ણુના નાભિમાંથી ઉગેલા કમળ પર બેઠા હતા; તેમણે એ ભયાનક દાનવો અને વિષ્ણુને ઊંઘમાં દેખ્યા. ત્યારે, બ્રહ્માએ મનને એકાગ્ર કરી, હરિના આંખોમાં વસતી યોગનિદ્રાને જાગૃત કરવા માટે સ્તુતિ કરી. એ સ્તુતિ વિશ્વની માતાને, જગતની ધારણ કરનારાને, સર્જન અને વિઘ્ન લાવનારાને, વિષ્ણુની દૈવી નિદ્રાને, ભગવાનની અનન્ય શક્તિને સમર્પિત હતી. તમે સ્વાહા છો, તમે સ્વધા છો, તમે વષટ હો, ધ્વનિનો તત્વ હો; તમે અમૃત હો, અવિનાશી અને શાશ્વત હો, અને વાણીના ત્રણ પ્રકારમાં સ્થિત હો. તમે શાશ્વત, અઉચ્ચારિત અર્ધ-અક્ષર હો, જે ઉચ્ચારણથી પર છે; તમે સંધ્યા, સાવિત્રી મંત્ર, અને, દેવી, પરમ માતા છો. તમારા દ્વારા જ આ બધું જળવાય છે; તમારે જ આ જગત સર્જાય છે; તમારે જ એ રક્ષાય છે, અને તમારે જ એનું વિઘ્ન થાય છે. સર્જન સમયે, તમે સર્જનનું સ્વરૂપ છો; જાળવણી સમયે, જાળવણીનું સ્વરૂપ; અને અંતે, સંહારનું સ્વરૂપ, જગતના સ્વરૂપે. તમે મહાજ્ઞાન, મહામાયા, મહાવિદ્યા, મહાસ્મૃતિ છો; તમે મહાભ્રમ, મહાદેવી, પરમ લક્ષ્મી છો. તમે સર્વની મૂળ પ્રકૃતિ છો, ત્રણ ગુણોનું પ્રગટ સ્વરૂપ; તમે કાળરાત્રિ, મહારાત્રિ, અને ભયાનક ભ્રમની રાત્રિ છો. તમે ઐશ્વર્ય, શાસન, લજ્જા, બુદ્ધિ, શરમ, પોષણ, તૃપ્તિ, શાંતિ, અને ક્ષમાશીલતા છો. તમે તલવાર અને ભાલ ધારણ કરો છો, ભયંકર રૂપે, ગદા અને ચક્ર ધારણ કરો છો, શંખ, ધનુષ, બાણ, તીર્થ અને લોહીનો દંડ પણ ધરાવો છો. તમે સૌથી વધુ મૃદુ, પરમ સુંદર, સર્વ ઉંચા અને નીચા માં શ્રેષ્ઠ, પરમ દેવી છો. જે કંઈ પણ ક્યાંયે છે, સાચું કે અસાચું, સર્વનું તત્વ, એ બધાની શક્તિ—તમે જ છો; તો તમને કેવી રીતે સ્તુતિ કરી શકાય? તમારા દ્વારા—even સર્જનહાર, રક્ષક અને સંહારક પણ ઊંઘમાં પડી જાય છે; તો, દેવી, અહીં તમને કોણ સ્તુતિ કરી શકે? વિષ્ણુ, જે રૂપ ધારણ કરે છે, અને મહાદેવ, ઈશાન, તમારે જ પ્રવૃત્ત થાય છે; તેથી, તમને કોણ સ્તુતિ કરી શકે? આ રીતે, દેવી, તમારી મહાન શક્તિઓ દ્વારા, એ બે અજેય દાનવ—મધુ અને કૈટભ—ભટકાવમાં મૂકો. જગતના સ્વામી, અચ્યૂત, ઝડપથી જાગે, અને એમાં જ્ઞાન આવે, જેથી એ બંને મહાદાનવોનો સંહાર કરી શકે. આ રીતે, બ્રહ્મા દ્વારા સ્તુતિ પામીને, તામસિક દેવી ત્યાં પ્રગટ થઈ, વિષ્ણુને જાગૃત કરવા માટે, મધુ અને કૈટભના વિનાશ માટે. બ્રહ્માના આંખ, મોઢ, નાક, હાથ, હૃદય અને છાતીમાંથી, જે અપ્રગટ જન્મ ધરાવે છે, એ દેવી દેખાઈ. એના દ્વારા મુક્ત થયા પછી, જનાર્દન, જગતના સ્વામી, મહાસાગરમાં શેષનાગ પરથી ઊભા થયા, અને એ બંને દાનવોને જોયા. મધુ અને કૈટભ, દુષ્ટ મન અને અતિશય શક્તિ-પરાક્રમ ધરાવતા, ગુસ્સાથી લાલ આંખો, બ્રહ્માને મારવા તત્પર હતા. પછી, ભગવાન હરિ, એ બંને સાથે, પાંચ હજાર વર્ષ સુધી, હાથના હથિયારો વડે યુદ્ધ કર્યું. એ બંને, અત્યંત શક્તિશાળી અને ઉન્મત્ત, મહામાયાથી ભટકાયેલા, કેશવને કહ્યું: "અમારી પાસેથી કોઈ વર માંગો." હરિએ કહ્યું: "તમે બંને હવે મારે પ્રસન્ન છો; ભલે તમે મારી દ્વારા સંહાર પામશો, પણ બીજું શું માંગવું? એ જ મારી ઈચ્છા છે." પછી, બંને દાનવો સમજ્યા કે તેઓ ભટકાયા છે, અને આખું જગત જ પાણીથી ભરેલું છે, તો કમળ-આંખો ભગવાને તેમને કહ્યું: "અમને ત્યાં મારો, જ્યાં પૃથ્વી પાણીથી ઢંકાયેલી નથી; અમે તમારી યુદ્ધથી પ્રસન્ન છીએ—તમારો પરાક્રમ પ્રશંસનીય છે, અને આપણો મૃત્યુ તમારે દ્વારા આવશે." "તેમ જ," ભગવાન, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર, ચક્ર વડે તેમના કટિ પર માથું કાપી, બંને દાનવોનો સંહાર કર્યો.