હું વેપારી સમાધિ છું, અમીર કુટુંબમાં જન્મેલો, પણ મારા જ પત્ની અને પુત્રોએ, ધનની લાલચથી, અધર્મથી મને ઘરમાંથી કાઢી મૂક્યો. હવે સંપત્તિ, પત્ની અને પુત્રો બધું જ છીનવી લીધું છે, સગાં-સંબંધીઓ અને મિત્રોએ પણ મને ત્યજી દીધો છે—આવી સ્થિતિમાં હું દુઃખી હૃદયે જંગલમાં આવી ગયો છું. અહીં, મને ખબર નથી કે મારા પુત્રો સુખી છે કે દુઃખી, કે મારા પરિવાર અને પત્નીનું હાલચાલ શું છે. શું તેમના ઘરમાં સુખ છે કે દુઃખ? તેઓ કેમ છે? મારા પુત્રો સારા માર્ગે છે કે ખરાબ માર્ગે? મને એ લોકો માટે હજુ પણ લાગણી રહે છે, જેઓ ધનની લાલચમાં મને ત્યજી દીધા—મારા પુત્રો, પત્ની અને અન્ય—all greedy for wealth—એવું કેમ? મારું મન હજુ પણ તેમનાં પ્રત્યે લાગણીથી ભરેલું રહે છે, તેમ છતાં તેઓએ મને ત્યજી દીધો છે. હે વિદ્વાન, હું આ સમજતો નથી—even though I know their વાસ્તવિકતા, છતાં relatives પ્રત્યેનું મમત્વ કેમ રહે છે? મને તેમનાં માટે દુઃખ થાય છે, તેઓએ મને પ્રેમ આપ્યો નથી છતાં પણ મારું મન તેમનાં માટે કઠોર નથી થઈ શકતું. પછી, હે બ્રાહ્મણ, હું—વેપારી સમાધિ—અને એક મહાન રાજા, અમે બંને એક મહાન ઋષિ પાસે ગયા. યોગ્ય રીતે પ્રણામ કરીને, અમે બેસી વિવિધ વિષયો પર વાતચીત શરૂ કરી. મેં ઋષિજીને વિનંતી કરી: "મારે આપને એક પ્રશ્ન પૂછવો છે—મારું મન દુઃખ સાથે કેમ જોડાયેલું રહે છે, જ્યારે એ મારા નિયંત્રણમાં નથી?" રાજા પણ કહે છે: "મારું રાજ્ય અને સર્વ સંપત્તિ ગુમાવી દીધી છતાં, 'મારું' એવો ભાવ કેમ રહે છે? હું સત્ય જાણું છું છતાં પણ, અજ્ઞાનીની જેમ મમત્વ કેમ રહે છે?" વેપારી વિશે પણ કહેવામાં આવ્યું—પુત્રોએ છેતરપિંડી કરી, પત્નીએ અને સેવકોએ ત્યજી દીધો, છતાં પણ તેનું હૃદય તેમનાં પ્રત્યે જોડાયેલું છે. "આ રીતે, હું અને વેપારી, બંને અત્યંત દુઃખી છીએ. આ બધામાં દોષ જોઈને પણ, મન મમત્વથી ખેંચાય છે. હે મહાભાગ્યશાળી, આ શું મોહ છે કે જે વિદ્વાનોને પણ થાય છે? discernment હોય છતાં, મને અને તેને આ મૂર્ખતા કેમ થાય છે?" "દરેક જીવને વિષયોની જાણકારી હોય છે, પણ એ વિષય દરેક માટે અલગ રીતે દેખાય છે. કેટલાક દિવસે અંધ હોય છે, કેટલાક રાત્રે, અને કેટલાક બંને સમયે સરખું જોતાં હોય છે. માનવ જ્ઞાન ધરાવે છે, પણ એમાં વિશિષ્ટ કંઈ નથી—ગાય, પક્ષી, જંગલી પ્રાણી વગેરે બધામાં પણ જ્ઞાન છે. માનવો અને પ્રાણીઓમાં જે જે સરખું છે, અને જે અલગ છે, એ બંનેમાં જોવા મળે છે." "જ્ઞાન હોવા છતાં, જોવો તો, પતંગિયા આગની લાલચમાં, ભૂખ્યા હોવા છતાં, આગ તરફ દોડી જાય છે અને નાશ પામે છે. માનવો પણ પોતાના સંતાનો પ્રત્યે મમત્વથી બંધાય છે, અને લાલચથી પ્રતિફળની આશા રાખે છે—તમે એમાં પણ આ જ જુઓ છો ને?" "પણ, આ બધું મહામાયાની શક્તિથી થાય છે—મમત્વના ઘેરાવમાં ફસાઈ, મોહના ખાડામાં પડી જાય છે. તેથી, આશ્ચર્ય કરવાની જરૂર નથી; જગતના સ્વામીની યોગનિદ્રા, હરિની મહામાયા, એથી આખું જગત મોહમાં પડી ગયું છે." "મહામાયા—even the minds of the wise—દેવી, એ પણ મમત્વથી ખેંચાઈ જાય છે. એ મહામાયાએ સમગ્ર જગત, ચેતન-અચેતન, સર્વ સર્જન કર્યું છે; કૃપા કરે ત્યારે મુક્તિ આપે છે, અને એજ બંધનનું કારણ પણ બને છે." "એ સર્વજ્ઞા, શાશ્વત, મુક્તિનું કારણ છે; અને એજ જગતબંધનનું કારણ પણ છે, સર્વશક્તિમયી છે." પછી, રાજાએ પુછ્યું: "હે પૂજ્ય, તમે જેને મહામાયા કહો છો, એ કોણ છે? એ કેવી રીતે પ્રગટ થઈ? એના કાર્ય શું છે, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ?" "એ દેવી સદા સર્વત્ર વ્યાપી છે; એના ઉત્પત્તિ વિશે અનેક રીતે કહેવાય છે—મારે તમારા પાસેથી એ બધું સાંભળવું છે." "જ્યારે દેવતાઓના કાર્ય માટે જરૂર પડે, ત્યારે એ પ્રગટ થાય છે; જોતાં શાશ્વત છે, પણ જગતમાં પ્રસંગે જન્મે છે." "જ્યારે જગતપ્રલય સમયે ભગવાન વિષ્ણુ, શેષનાગ પર યોગનિદ્રામાં એકમાત્ર મહાસાગરમાં શયન કરે છે, ત્યારે તેના કાનમાંથી જન્મેલા, ભયંકર, પ્રસિદ્ધ દાનવ મઘુ અને કૈટભ બ્રહ્માજીનો નાશ કરવા ઉઠે છે." "બ્રહ્માજી, જે વિષ્ણુના નાભિકમળ પર બેઠા છે, એ દાનવોને જોયા અને વિષ્ણુને ઊંઘમાં જોયા. તેઓએ મન એકાગ્ર કરીને, હરિના નેત્રોમાં રહેલી યોગનિદ્રાને જગાડવા માટે સ્તુતિ કરી." "તેમણે જગતજનની, વિશ્વધારિ, સર્જન અને વિનાશ કરનાર, વિષ્ણુની દિવ્ય નિદ્રા, ભગવાનની અપ્રતિમ શક્તિની સ્તુતિ કરી." "તમે સ્વાહા છો, સ્વધા છો, વષટકાર છો, શબ્દસ્વરૂપ છો; તમે અમૃત છો, અવિનાશી, શાશ્વત, વાણીના ત્રણ પદમાં સ્થિત છો." "તમે શાશ્વત, અઉચ્ચરિત અર્ધમાત્રા છો, ઉચ્ચારથી પર છો; તમે સંધ્યા છો, સાવિત્રી મંત્ર છો, અને, હે દેવી, સર્વોચ્ચ માતા છો." "તમારા દ્વારા સર્વ જગત ટક્યું છે; તમારા દ્વારા જગત સર્જાય છે; તમારા દ્વારા એનું પાલન થાય છે, અને તમે હંમેશાં તેનું વિનાશ પણ લાવો છો." "સર્જન સમયે તમે સર્જનરૂપ છો, પાલન સમયે પાલનરૂપ છો, અને અંતે વિનાશરૂપ પણ તમે જ છો—હે વિશ્વમયી દેવી!" આ રીતે, ઋષિએ મહામાયાની મહિમા અને જગતના મમત્વ-મોહનું રહસ્ય ખુલાસું કર્યું.