భజగోవిన్దమ్

మూఢ జహీహి ధనాగమతృష్ణాం కురు సద్బుద్ధిం మనసి వితృష్ణామ్। యల్లభసే నిజకర్మోపాత్తం విత్తం తేన వినోదయ చిత్తమ్

ఓ మూర్ఖుడా, ధనాన్ని సంపాదించాలనే తపనను వదిలిపెట్టు. మంచి బుద్ధిని, తృప్తిని మనసులో పెంపొందించు. నీ కర్మఫలంగా వచ్చిన సంపదలోనే హర్షం పొందు.

నారీస్తనభర నాభీదేశం దృష్ట్వా మాగామోహావేశమ్ । ఏతన్మాంసావసాది వికారం మనసి విచిన్తయ వారం వారమ్

స్త్రీ స్తనభారం, నాభి ప్రాంతాన్ని చూసి మోహంలో పడిపోకు. ఇవన్నీ మాంసం, కొవ్వు మొదలైన పదార్థాల మార్పే అని మనసులో మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించు.

నలినీదలగత జలమతితరలం తద్వజ్జీవితమతిశయచపలమ్ । విద్ధి వ్యాధ్యభిమానగ్రస్తం లోకం శోకహతం చ సమస్తమ్

తామరాకులోని నీరు ఎంత చంచలమో, మనిషి జీవితం అంతే అస్థిరం. ఈ లోకం వ్యాధి, అహంకారం, శోకంతో నిండిపోయిందని తెలుసుకో.

యావద్విత్తోపార్జన సక్తః స్తావన్నిజ పరివారో రక్తః । పశ్చాజ్జీవతి జర్జర దేహే వార్తాం కోఽపి న పృచ్ఛతి గేహే

ఒకడు సంపాదనలో మునిగిపోయి ఉన్నంతవరకూ, ఇంట్లో వాళ్లందరూ అతనిపట్ల ఆసక్తిగా ఉంటారు. కాని, వృద్ధాప్యంలో శరీరం బలహీనమై పోయిన తర్వాత, ఇంట్లో ఎవరూ అతని క్షేమం గురించి అడగరు.

యావత్పవనో నివసతి దేహే తావత్పృచ్ఛతి కుశలం గేహే । గతవతి వాయౌ దేహాపాయే భార్యా బిభ్యతి తస్మిన్కాయే

శరీరంలో ఊపిరి ఉన్నంతవరకూ, ఇంట్లో వాళ్లు మన ఆరోగ్యం గురించి అడుగుతారు. కాని ఊపిరి పోయి శరీరం పడి ఉంటే, భార్యకూ ఆ శరీరం భయంగా మారిపోతుంది.

బాలస్తావత్క్రీడాసక్తః తరుణస్తావత్తరుణీసక్తః । వృద్ధస్తావచ్చిన్తాసక్తః పరే బ్రహ్మణి కోఽపి న సక్తః

చిన్నప్పుడు ఆటల్లో మునిగిపోతాడు, యవ్వనంలో స్త్రీలతో సుఖంలో మునిగిపోతాడు, వృద్ధాప్యంలో ఆందోళనల్లో మునిగిపోతాడు — కాని పరబ్రహ్మలో మాత్రం ఎవరూ మునిగిపోవడం లేదు.

కాతే కాన్తా కస్తే పుత్రః సంసారోఽయమతీవ విచిత్రః । కస్య త్వం కః కుత ఆయాతః తత్త్వం చిన్తయ తదిహ భ్రాతః

నీ ప్రియమైనవాడు ఎవరు? నీ కుమారుడు ఎవరు? ఈ లోకం ఎంత విచిత్రంగా ఉంది! నువ్వెవరి వాడివి? నువ్వెవరు? ఎక్కడినుంచి వచ్చావు? ఈ నిజాన్ని ఇక్కడే ఆలోచించు, సోదరా.

సత్సఙ్గత్వే నిస్స్ఙ్గత్వం నిస్సఙ్గత్వే నిర్మోహత్వమ్ । నిర్మోహత్వే నిశ్చలతత్త్వం నిశ్చలతత్త్వే జీవన్ముక్తిః

మంచి మనుషుల సాంగత్యంతో మనసు వదిలిపెట్టడం కలుగుతుంది. అలా వదిలిపెట్టినప్పుడు మాయా మోహం పోతుంది. మోహం పోయినప్పుడు మనస్సు స్థిరంగా నిజాన్ని గ్రహిస్తుంది. ఆ స్థిరమైన జ్ఞానంతో మనిషి బ్రతికుండగానే విముక్తి పొందుతాడు.

వయసిగతే కః కామవికారః శుష్కే నీరే కః కాసారః । క్షీణేవిత్తే కః పరివారః జ్ఞాతే తత్త్వే కః సంసారః

వయస్సు వచ్చినప్పుడు కోరికల కలకలం ఏముంటుంది? నీరు ఎండిపోయినప్పుడు చెరువు ఎక్కడ ఉంటుంది? ధనం పోయినప్పుడు స్నేహితులు, బంధువులు ఎవరు ఉంటారు? నిజాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు ఈ లోక జీవితం ఎక్కడ ఉంటుంది?

మా కురు ధన జన యౌవన గర్వం హరతి నిమేషాత్కాలః సర్వమ్ । మాయామయమిదమఖిలం హిత్వా బ్రహ్మపదం త్వం ప్రవిశ విదిత్వా

ధనం, బంధువులు, యవ్వనంపై గర్వం పెట్టుకోకు. క్షణంలో కాలం ఇవన్నీ తీసుకుపోతుంది. ఈ లోకం అంతా మాయతో నిండినదని తెలుసుకుని, దాన్ని వదిలిపెట్టి పరబ్రహ్మ స్థితిలోకి ప్రవేశించు.

దినయామిన్యౌ సాయం ప్రాతః శిశిరవసన్తౌ పునరాయాతః । కాలః క్రీడతి గచ్ఛత్యాయుః తదపి న ముఞ్చత్యాశావాయుః

పగలు, రాత్రి, సాయంత్రం, ఉదయం, చలికాలం, వసంతం — ఇవన్నీ తిరిగి తిరిగి వస్తూనే ఉంటాయి. కాలం ఆటలాడుతూ మన ప్రాణాన్ని తీసుకుపోతుంది. అయినా ఆశ అనే గాలి మనల్ని వదలదు.

ద్వాదశమఞ్జరికాభిరశేషః కథితో వైయాకరణస్యైషః । ఉపదేశో భూద్విద్యానిపుణైః శ్రీమచ్ఛన్కరభగవచ్ఛరణైః ॥ ౧౨అ ॥ కాతే కాన్తా ధన గతచిన్తా వాతుల కిం తవ నాస్తి నియన్తా । త్రిజగతి సజ్జనసం గతిరైకా భవతి భవార్ణవతరణే నౌకా

ఏందుకు భార్య, ధనం, సంపద గురించి అంతగా ఆలోచిస్తున్నావు? ఓ మూర్ఖుడా, నిన్ను దారి చూపే వారు లేరా? ఈ మూడూ లోకాలలో మంచి వారి సాంగత్యమే నీకు ఒక్కటే ఆశ్రయం; అది ఈ సంసార సముద్రాన్ని దాటించేందుకు నౌకవంటిది.

జటిలో ముణ్డీ లుఞ్ఛితకేశః కాషాయామ్బరబహుకృతవేషః । పశ్యన్నపి చన పశ్యతి మూఢః ఉదరనిమిత్తం బహుకృతవేషః

కొంతమంది జటలు పెడతారు, మరికొందరు తల ముండనం చేస్తారు, ఇంకొందరు జుట్టు పీకేస్తారు; కాషాయ వస్త్రాలు ధరించి, ఎన్నో వేషాలు వేసుకుంటారు. అయినా, చూస్తూ కూడా చూడలేని మూర్ఖుడు, ఇవన్నీ కడుపు నింపుకోవడానికే చేస్తాడు.

అఙ్గం గలితం పలితం ముణ్డం దశనవిహీనం జతం తుణ్డమ్ । వృద్ధో యాతి గృహీత్వా దణ్డం తదపి న ముఞ్చత్యాశాపిణ్డమ్

శరీరం వృద్ధాప్యంతో క్షీణిస్తుంది, జుట్టు తెల్లబడుతుంది, తల ముండనమవుతుంది, నోరు పళ్ళు లేని స్థితికి చేరుతుంది. వృద్ధుడు దండును పట్టుకుని నడుస్తున్నా, ఆశల గుట్ట మాత్రం వదలదు.

అగ్రే వహ్నిః పృష్ఠేభానుః రాత్రౌ చుబుకసమర్పితజానుః । కరతలభిక్షస్తరుతలవాసః తదపి న ముఞ్చత్యాశాపాశః

ముందు అగ్ని, వెనుక సూర్యుడు, రాత్రి కాలంలో మోకాళ్ళను మెంటికి చేర్చి కూర్చుంటాడు, చేతితో భిక్ష అడుగుతాడు, చెట్ల కింద నివసిస్తాడు—అయినా ఆశల బంధం వదలదు.

కురుతే గఙ్గాసాగరగమనం వ్రతపరిపాలనమథవా దానమ్ । జ్ఞానవిహినః సర్వమతేన ముక్తిం న భజతి జన్మశతేన

ఒకవేళ గంగానదిలో గాని సముద్రంలో గాని స్నానం చేసినా, వ్రతాలు పాటించినా, దానం చేసినా, జ్ఞానం లేకుండా అయితే, ఎంత జన్మలు పుట్టినా విముక్తి లభించదు అని అందరూ అంటారు.

సుర మందిర తరు మూల నివాసః శయ్యా భూతల మజినం వాసః । సర్వ పరిగ్రహ భోగ త్యాగః కస్య సుఖం న కరోతి విరాగః

దేవాలయంలో గాని, వృక్షం కింద గాని నివసించినా, నేలమీద పడుకున్నా, మృగచర్మం కప్పుకున్నా, అన్ని వస్తువులు, సుఖాలు వదిలిపెట్టినా — వేరుపాటు మనసుకు ఏ సంతోషం రాదు చెప్పండి!

యోగరతో వాభోగరతోవా సఙ్గరతో వా సఙ్గవీహినః । యస్య బ్రహ్మణి రమతే చిత్తం నన్దతి నన్దతి నన్దత్యేవ

యోగంలో ఆనందపడినా, ఇంద్రియ సుఖాల్లో మునిగిపోయినా, స్నేహితులతో కలిసినా, ఒంటరిగా ఉన్నా — ఎవరి మనసు బ్రహ్మంలో లీనమై ఉంటుందో, అతడు నిజంగా ఆనందంగా ఉంటాడు, ఆనందంగా ఉంటాడు, మరింత ఆనందంగా ఉంటాడు.

భగవద్ గీతా కిఞ్చిదధీతా గఙ్గా జలలవ కణికాపీతా । సకృదపి యేన మురారి సమర్చా క్రియతే తస్య యమేన న చర్చా

ఎవరైనా భగవద్గీతను కొంచెం చదివినా, గంగాజలాన్ని ఒక్క బొట్టు తాగినా, లేదా మురారి భగవంతుని ఒక్కసారి పూజ చేసినా — వారిని యమధర్మరాజు గురించి ఆలోచించాల్సిన అవసరం లేదు.

పునరపి జననం పునరపి మరణం పునరపి జననీ జఠరే శయనమ్ । ఇహ సంసారే బహుదుస్తారే కృపయాఽపారే పాహి మురారే

మళ్ళీ జననం, మళ్ళీ మరణం, మళ్ళీ తల్లి గర్భంలో పడుకోవడం — ఈ సంసార సముద్రం ఎంత దాటి పోవడం కష్టమో! అపారమైన దయ కలిగిన మురారి! నన్ను రక్షించు.

రథ్యా చర్పట విరచిత కన్థః పుణ్యాపుణ్య వివర్జిత పన్థః । యోగీ యోగనియోజిత చిత్తో రమతే బాలోన్మత్తవదేవ

వీధిలో దొరికిన చింపిన బట్టలతో కప్పు వేసుకున్న యోగి, పుణ్యపాపాలకు అతీతమైన మార్గంలో నడుస్తూ, తన మనసును యోగంలో లీనంచేసి, పిల్లవాడిలా లేదా పిచ్చివాడిలా ఆనందంగా ఉంటాడు.

కస్త్వం కోఽహం కుత ఆయాతః కా మే జననీ కో మే తాతః । ఇతి పరిభావయ సర్వమసారమ్ విశ్వం త్యక్త్వా స్వప్న విచారమ్

నువ్వెవరు? నేనెవరు? ఎక్కడినుంచి వచ్చాం? నా తల్లి ఎవరు? నా తండ్రి ఎవరు? అన్నీ శూన్యమేనని బాగా ఆలోచించు. ఈ లోకాన్ని వదిలిపెట్టి, కలలా భావించు.

త్వయి మయి చాన్యత్రైకో విష్ణుః వ్యర్థం కుప్యసి మయ్యసహిష్ణుః । భవ సమచిత్తః సర్వత్ర త్వం వాఞ్ఛస్యచిరాద్యది విష్ణుత్వమ్

నీలో, నాలో, మరెక్కడైనా ఒక్క విష్ణువు మాత్రమే ఉన్నాడు. నాపై కోపపడటం వృథా, ఓ సహనం లేని వాడా! నువ్వు త్వరగా విష్ణుత్వాన్ని పొందాలనుకుంటే, ఎక్కడైనా సమభావంతో ఉండు.

శత్రౌ మిత్రే పుత్రే బన్ధౌ మా కురు యత్నం విగ్రహసన్ధౌ । సర్వస్మిన్నపి పశ్యాత్మానం సర్వత్రోత్సృజ భేదాజ్ఞానమ్

శత్రువు, మిత్రుడు, కుమారుడు, బంధువు ఎవరికైనా కలహం చేయాలని లేదా స్నేహం చేయాలని ప్రయత్నించవద్దు. ప్రతిదానిలోనూ ఆత్మను చూడాలి. ఎక్కడైనా భేదబుద్ధిని పూర్తిగా వదిలేయాలి.

కామం క్రోధం లోభం మోహం త్యక్త్వాఽత్మానం భావయ కోఽహమ్ । ఆత్మజ్ఞాన విహీనా మూఢాః తే పచ్యన్తే నరకనిగూఢాః

కామం, కోపం, లోభం, మోహం అన్నీ వదిలేసి, 'నేను ఎవరు?' అని ఆత్మను ఆలోచించాలి. ఆత్మజ్ఞానం లేని మూర్ఖులు, తెలియని నరకాల్లో బాధపడతారు.

గేయం గీతా నామ సహస్రం ధ్యేయం శ్రీపతి రూపమజస్రమ్ । నేయం సజ్జన సఙ్గే చిత్తం దేయం దీనజనాయ చ విత్తమ్

భగవద్గీతను, సహస్రనామాన్ని పాడాలి. శ్రీమహావిష్ణువు రూపాన్ని ఎప్పుడూ ధ్యానించాలి. మనసు మంచి వారి సాంగత్యంలో ఉండాలి. ధనం దరిద్రులకు ఇవ్వాలి.

సుఖతః క్రియతే రామాభోగః పశ్చాద్ధన్త శరీరే రోగః । యద్యపి లోకే మరణం శరణం తదపి న ముఞ్చతి పాపాచరణమ్

ఆనందంగా స్త్రీల సుఖాలు అనుభవిస్తారు, కాని తర్వాత శరీరంలో వ్యాధి వస్తుంది. ఈ లోకంలో మరణం తప్పదని తెలిసినా, పాపకార్యాలు మాత్రం వదలరు.

అర్థమనర్థం భావయ నిత్యం నాస్తితతః సుఖలేశః సత్యమ్ । పుత్రాదపి ధన భాజాం భీతిః సర్వత్రైషా విహిఆ రీతిః

సంపద అనర్థానికి మూలమని ప్రతిదినం మనసులో ఉంచుకో. దానిలో నిజంగా ఆనందం కొంతమాత్రం కూడా లేదు. ధనవంతుడు తన కుమారుడినీ భయపడతాడు. ఇదే ఈ లోకంలో ఎక్కడైనా కనిపించే నడవడి.

ప్రాణాయామం ప్రత్యాహారం నిత్యానిత్య వివేకవిచారమ్ । జాప్యసమేత సమాధివిధానం కుర్వవధానం మహదవధానమ్

ప్రాణాయామం, ఇంద్రియ నియమం, శాశ్వతమైనది, నశ్వరమైనది అనే వివేచన, జపం, ధ్యానం — ఇవన్నీ ఎంతో శ్రద్ధతో, జాగ్రత్తగా ఆచరించు.