భజగోవిన్దమ్

मूढ जहीहि धनागमतृष्णां कुरु सद्बुद्धिं मनसि वितृष्णाम्। यल्लभसे निजकर्मोपात्तं वित्तं तेन विनोदय चित्तम्

ఓ మూర్ఖుడా, ధనాన్ని సంపాదించాలనే తపనను వదిలిపెట్టు. మంచి బుద్ధిని, తృప్తిని మనసులో పెంపొందించు. నీ కర్మఫలంగా వచ్చిన సంపదలోనే హర్షం పొందు.

नारीस्तनभर नाभीदेशं दृष्ट्वा मागामोहावेशम् । एतन्मांसावसादि विकारं मनसि विचिन्तय वारं वारम्

స్త్రీ స్తనభారం, నాభి ప్రాంతాన్ని చూసి మోహంలో పడిపోకు. ఇవన్నీ మాంసం, కొవ్వు మొదలైన పదార్థాల మార్పే అని మనసులో మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించు.

नलिनीदलगत जलमतितरलं तद्वज्जीवितमतिशयचपलम् । विद्धि व्याध्यभिमानग्रस्तं लोकं शोकहतं च समस्तम्

తామరాకులోని నీరు ఎంత చంచలమో, మనిషి జీవితం అంతే అస్థిరం. ఈ లోకం వ్యాధి, అహంకారం, శోకంతో నిండిపోయిందని తెలుసుకో.

यावद्वित्तोपार्जन सक्तः स्तावन्निज परिवारो रक्तः । पश्चाज्जीवति जर्जर देहे वार्तां कोऽपि न पृच्छति गेहे

ఒకడు సంపాదనలో మునిగిపోయి ఉన్నంతవరకూ, ఇంట్లో వాళ్లందరూ అతనిపట్ల ఆసక్తిగా ఉంటారు. కాని, వృద్ధాప్యంలో శరీరం బలహీనమై పోయిన తర్వాత, ఇంట్లో ఎవరూ అతని క్షేమం గురించి అడగరు.

यावत्पवनो निवसति देहे तावत्पृच्छति कुशलं गेहे । गतवति वायौ देहापाये भार्या बिभ्यति तस्मिन्काये

శరీరంలో ఊపిరి ఉన్నంతవరకూ, ఇంట్లో వాళ్లు మన ఆరోగ్యం గురించి అడుగుతారు. కాని ఊపిరి పోయి శరీరం పడి ఉంటే, భార్యకూ ఆ శరీరం భయంగా మారిపోతుంది.

बालस्तावत्क्रीडासक्तः तरुणस्तावत्तरुणीसक्तः । वृद्धस्तावच्चिन्तासक्तः परे ब्रह्मणि कोऽपि न सक्तः

చిన్నప్పుడు ఆటల్లో మునిగిపోతాడు, యవ్వనంలో స్త్రీలతో సుఖంలో మునిగిపోతాడు, వృద్ధాప్యంలో ఆందోళనల్లో మునిగిపోతాడు — కాని పరబ్రహ్మలో మాత్రం ఎవరూ మునిగిపోవడం లేదు.

काते कान्ता कस्ते पुत्रः संसारोऽयमतीव विचित्रः । कस्य त्वं कः कुत आयातः तत्त्वं चिन्तय तदिह भ्रातः

నీ ప్రియమైనవాడు ఎవరు? నీ కుమారుడు ఎవరు? ఈ లోకం ఎంత విచిత్రంగా ఉంది! నువ్వెవరి వాడివి? నువ్వెవరు? ఎక్కడినుంచి వచ్చావు? ఈ నిజాన్ని ఇక్కడే ఆలోచించు, సోదరా.

सत्सङ्गत्वे निस्स्ङ्गत्वं निस्सङ्गत्वे निर्मोहत्वम् । निर्मोहत्वे निश्चलतत्त्वं निश्चलतत्त्वे जीवन्मुक्तिः

మంచి మనుషుల సాంగత్యంతో మనసు వదిలిపెట్టడం కలుగుతుంది. అలా వదిలిపెట్టినప్పుడు మాయా మోహం పోతుంది. మోహం పోయినప్పుడు మనస్సు స్థిరంగా నిజాన్ని గ్రహిస్తుంది. ఆ స్థిరమైన జ్ఞానంతో మనిషి బ్రతికుండగానే విముక్తి పొందుతాడు.

वयसिगते कः कामविकारः शुष्के नीरे कः कासारः । क्षीणेवित्ते कः परिवारः ज्ञाते तत्त्वे कः संसारः

వయస్సు వచ్చినప్పుడు కోరికల కలకలం ఏముంటుంది? నీరు ఎండిపోయినప్పుడు చెరువు ఎక్కడ ఉంటుంది? ధనం పోయినప్పుడు స్నేహితులు, బంధువులు ఎవరు ఉంటారు? నిజాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు ఈ లోక జీవితం ఎక్కడ ఉంటుంది?

मा कुरु धन जन यौवन गर्वं हरति निमेषात्कालः सर्वम् । मायामयमिदमखिलं हित्वा ब्रह्मपदं त्वं प्रविश विदित्वा

ధనం, బంధువులు, యవ్వనంపై గర్వం పెట్టుకోకు. క్షణంలో కాలం ఇవన్నీ తీసుకుపోతుంది. ఈ లోకం అంతా మాయతో నిండినదని తెలుసుకుని, దాన్ని వదిలిపెట్టి పరబ్రహ్మ స్థితిలోకి ప్రవేశించు.

दिनयामिन्यौ सायं प्रातः शिशिरवसन्तौ पुनरायातः । कालः क्रीडति गच्छत्यायुः तदपि न मुञ्चत्याशावायुः

పగలు, రాత్రి, సాయంత్రం, ఉదయం, చలికాలం, వసంతం — ఇవన్నీ తిరిగి తిరిగి వస్తూనే ఉంటాయి. కాలం ఆటలాడుతూ మన ప్రాణాన్ని తీసుకుపోతుంది. అయినా ఆశ అనే గాలి మనల్ని వదలదు.

द्वादशमञ्जरिकाभिरशेषः कथितो वैयाकरणस्यैषः । उपदेशो भूद्विद्यानिपुणैः श्रीमच्छन्करभगवच्छरणैः ॥ १२अ ॥ काते कान्ता धन गतचिन्ता वातुल किं तव नास्ति नियन्ता । त्रिजगति सज्जनसं गतिरैका भवति भवार्णवतरणे नौका

ఏందుకు భార్య, ధనం, సంపద గురించి అంతగా ఆలోచిస్తున్నావు? ఓ మూర్ఖుడా, నిన్ను దారి చూపే వారు లేరా? ఈ మూడూ లోకాలలో మంచి వారి సాంగత్యమే నీకు ఒక్కటే ఆశ్రయం; అది ఈ సంసార సముద్రాన్ని దాటించేందుకు నౌకవంటిది.

जटिलो मुण्डी लुञ्छितकेशः काषायाम्बरबहुकृतवेषः । पश्यन्नपि चन पश्यति मूढः उदरनिमित्तं बहुकृतवेषः

కొంతమంది జటలు పెడతారు, మరికొందరు తల ముండనం చేస్తారు, ఇంకొందరు జుట్టు పీకేస్తారు; కాషాయ వస్త్రాలు ధరించి, ఎన్నో వేషాలు వేసుకుంటారు. అయినా, చూస్తూ కూడా చూడలేని మూర్ఖుడు, ఇవన్నీ కడుపు నింపుకోవడానికే చేస్తాడు.

अङ्गं गलितं पलितं मुण्डं दशनविहीनं जतं तुण्डम् । वृद्धो याति गृहीत्वा दण्डं तदपि न मुञ्चत्याशापिण्डम्

శరీరం వృద్ధాప్యంతో క్షీణిస్తుంది, జుట్టు తెల్లబడుతుంది, తల ముండనమవుతుంది, నోరు పళ్ళు లేని స్థితికి చేరుతుంది. వృద్ధుడు దండును పట్టుకుని నడుస్తున్నా, ఆశల గుట్ట మాత్రం వదలదు.

अग्रे वह्निः पृष्ठेभानुः रात्रौ चुबुकसमर्पितजानुः । करतलभिक्षस्तरुतलवासः तदपि न मुञ्चत्याशापाशः

ముందు అగ్ని, వెనుక సూర్యుడు, రాత్రి కాలంలో మోకాళ్ళను మెంటికి చేర్చి కూర్చుంటాడు, చేతితో భిక్ష అడుగుతాడు, చెట్ల కింద నివసిస్తాడు—అయినా ఆశల బంధం వదలదు.

कुरुते गङ्गासागरगमनं व्रतपरिपालनमथवा दानम् । ज्ञानविहिनः सर्वमतेन मुक्तिं न भजति जन्मशतेन

ఒకవేళ గంగానదిలో గాని సముద్రంలో గాని స్నానం చేసినా, వ్రతాలు పాటించినా, దానం చేసినా, జ్ఞానం లేకుండా అయితే, ఎంత జన్మలు పుట్టినా విముక్తి లభించదు అని అందరూ అంటారు.

सुर मंदिर तरु मूल निवासः शय्या भूतल मजिनं वासः । सर्व परिग्रह भोग त्यागः कस्य सुखं न करोति विरागः

దేవాలయంలో గాని, వృక్షం కింద గాని నివసించినా, నేలమీద పడుకున్నా, మృగచర్మం కప్పుకున్నా, అన్ని వస్తువులు, సుఖాలు వదిలిపెట్టినా — వేరుపాటు మనసుకు ఏ సంతోషం రాదు చెప్పండి!

योगरतो वाभोगरतोवा सङ्गरतो वा सङ्गवीहिनः । यस्य ब्रह्मणि रमते चित्तं नन्दति नन्दति नन्दत्येव

యోగంలో ఆనందపడినా, ఇంద్రియ సుఖాల్లో మునిగిపోయినా, స్నేహితులతో కలిసినా, ఒంటరిగా ఉన్నా — ఎవరి మనసు బ్రహ్మంలో లీనమై ఉంటుందో, అతడు నిజంగా ఆనందంగా ఉంటాడు, ఆనందంగా ఉంటాడు, మరింత ఆనందంగా ఉంటాడు.

भगवद् गीता किञ्चिदधीता गङ्गा जललव कणिकापीता । सकृदपि येन मुरारि समर्चा क्रियते तस्य यमेन न चर्चा

ఎవరైనా భగవద్గీతను కొంచెం చదివినా, గంగాజలాన్ని ఒక్క బొట్టు తాగినా, లేదా మురారి భగవంతుని ఒక్కసారి పూజ చేసినా — వారిని యమధర్మరాజు గురించి ఆలోచించాల్సిన అవసరం లేదు.

पुनरपि जननं पुनरपि मरणं पुनरपि जननी जठरे शयनम् । इह संसारे बहुदुस्तारे कृपयाऽपारे पाहि मुरारे

మళ్ళీ జననం, మళ్ళీ మరణం, మళ్ళీ తల్లి గర్భంలో పడుకోవడం — ఈ సంసార సముద్రం ఎంత దాటి పోవడం కష్టమో! అపారమైన దయ కలిగిన మురారి! నన్ను రక్షించు.

रथ्या चर्पट विरचित कन्थः पुण्यापुण्य विवर्जित पन्थः । योगी योगनियोजित चित्तो रमते बालोन्मत्तवदेव

వీధిలో దొరికిన చింపిన బట్టలతో కప్పు వేసుకున్న యోగి, పుణ్యపాపాలకు అతీతమైన మార్గంలో నడుస్తూ, తన మనసును యోగంలో లీనంచేసి, పిల్లవాడిలా లేదా పిచ్చివాడిలా ఆనందంగా ఉంటాడు.

कस्त्वं कोऽहं कुत आयातः का मे जननी को मे तातः । इति परिभावय सर्वमसारम् विश्वं त्यक्त्वा स्वप्न विचारम्

నువ్వెవరు? నేనెవరు? ఎక్కడినుంచి వచ్చాం? నా తల్లి ఎవరు? నా తండ్రి ఎవరు? అన్నీ శూన్యమేనని బాగా ఆలోచించు. ఈ లోకాన్ని వదిలిపెట్టి, కలలా భావించు.

त्वयि मयि चान्यत्रैको विष्णुः व्यर्थं कुप्यसि मय्यसहिष्णुः । भव समचित्तः सर्वत्र त्वं वाञ्छस्यचिराद्यदि विष्णुत्वम्

నీలో, నాలో, మరెక్కడైనా ఒక్క విష్ణువు మాత్రమే ఉన్నాడు. నాపై కోపపడటం వృథా, ఓ సహనం లేని వాడా! నువ్వు త్వరగా విష్ణుత్వాన్ని పొందాలనుకుంటే, ఎక్కడైనా సమభావంతో ఉండు.

शत्रौ मित्रे पुत्रे बन्धौ मा कुरु यत्नं विग्रहसन्धौ । सर्वस्मिन्नपि पश्यात्मानं सर्वत्रोत्सृज भेदाज्ञानम्

శత్రువు, మిత్రుడు, కుమారుడు, బంధువు ఎవరికైనా కలహం చేయాలని లేదా స్నేహం చేయాలని ప్రయత్నించవద్దు. ప్రతిదానిలోనూ ఆత్మను చూడాలి. ఎక్కడైనా భేదబుద్ధిని పూర్తిగా వదిలేయాలి.

कामं क्रोधं लोभं मोहं त्यक्त्वाऽत्मानं भावय कोऽहम् । आत्मज्ञान विहीना मूढाः ते पच्यन्ते नरकनिगूढाः

కామం, కోపం, లోభం, మోహం అన్నీ వదిలేసి, 'నేను ఎవరు?' అని ఆత్మను ఆలోచించాలి. ఆత్మజ్ఞానం లేని మూర్ఖులు, తెలియని నరకాల్లో బాధపడతారు.

गेयं गीता नाम सहस्रं ध्येयं श्रीपति रूपमजस्रम् । नेयं सज्जन सङ्गे चित्तं देयं दीनजनाय च वित्तम्

భగవద్గీతను, సహస్రనామాన్ని పాడాలి. శ్రీమహావిష్ణువు రూపాన్ని ఎప్పుడూ ధ్యానించాలి. మనసు మంచి వారి సాంగత్యంలో ఉండాలి. ధనం దరిద్రులకు ఇవ్వాలి.

सुखतः क्रियते रामाभोगः पश्चाद्धन्त शरीरे रोगः । यद्यपि लोके मरणं शरणं तदपि न मुञ्चति पापाचरणम्

ఆనందంగా స్త్రీల సుఖాలు అనుభవిస్తారు, కాని తర్వాత శరీరంలో వ్యాధి వస్తుంది. ఈ లోకంలో మరణం తప్పదని తెలిసినా, పాపకార్యాలు మాత్రం వదలరు.

अर्थमनर्थं भावय नित्यं नास्तिततः सुखलेशः सत्यम् । पुत्रादपि धन भाजां भीतिः सर्वत्रैषा विहिआ रीतिः

సంపద అనర్థానికి మూలమని ప్రతిదినం మనసులో ఉంచుకో. దానిలో నిజంగా ఆనందం కొంతమాత్రం కూడా లేదు. ధనవంతుడు తన కుమారుడినీ భయపడతాడు. ఇదే ఈ లోకంలో ఎక్కడైనా కనిపించే నడవడి.

प्राणायामं प्रत्याहारं नित्यानित्य विवेकविचारम् । जाप्यसमेत समाधिविधानं कुर्ववधानं महदवधानम्

ప్రాణాయామం, ఇంద్రియ నియమం, శాశ్వతమైనది, నశ్వరమైనది అనే వివేచన, జపం, ధ్యానం — ఇవన్నీ ఎంతో శ్రద్ధతో, జాగ్రత్తగా ఆచరించు.