ਭਜਗੋਵਿਨ੍ਦਮ੍

ਮੂਢ ਜਹੀਹਿ ਧਨਾਗਮਤृष੍ਣਾਂ ਕੁਰੁ ਸਦ੍ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਮਨਸਿ ਵਿਤृष੍ਣਾਮ੍। ਯਲ੍ਲਭਸੇ ਨਿਜਕਰ੍ਮੋਪਾਤ੍ਤਂ ਵਿਤ੍ਤਂ ਤੇਨ ਵਿਨੋਦਯ ਚਿਤ੍ਤਮ੍

ਹੇ ਮੂਰਖ, ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਛੱਡ ਦੇ; ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਸੰਤੋਖ ਪੈਦਾ ਕਰ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਧਨ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਵਿਚ ਹੀ ਮਨ ਨੂੰ ਰੱਜਾ ਲੈ।

ਨਾਰੀਸ੍ਤਨਭਰ ਨਾਭੀਦੇਸ਼ਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਾਗਾਮੋਹਾਵੇਸ਼ਮ੍ । ਏਤਨ੍ਮਾਂਸਾਵਸਾਦਿ ਵਿਕਾਰਂ ਮਨਸਿ ਵਿਚਿਨ੍ਤਯ ਵਾਰਂ ਵਾਰਮ੍

ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਸਿਨੇ ਅਤੇ ਨਾਭੀ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਨਾ ਪੈ; ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੋਚ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ ਮਾਸ, ਚਰਬੀ ਤੇ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੈ।

ਨਲਿਨੀਦਲਗਤ ਜਲਮਤਿਤਰਲਂ ਤਦ੍ਵਜ੍ਜੀਵਿਤਮਤਿਸ਼ਯਚਪਲਮ੍ । ਵਿਦ੍ਧਿ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਭਿਮਾਨਗ੍ਰਸ੍ਤਂ ਲੋਕਂ ਸ਼ੋਕਹਤਂ ਚ ਸਮਸ੍ਤਮ੍

ਕੰਵਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸਥਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਨ ਵੀ ਬਹੁਤ ਚੰਚਲ ਹੈ। ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰੋਗ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀੜਤ ਹੈ।

ਯਾਵਦ੍ਵਿਤ੍ਤੋਪਾਰ੍ਜਨ ਸਕ੍ਤਃ ਸ੍ਤਾਵਨ੍ਨਿਜ ਪਰਿਵਾਰੋ ਰਕ੍ਤਃ । ਪਸ਼੍ਚਾਜ੍ਜੀਵਤਿ ਜਰ੍ਜਰ ਦੇਹੇ ਵਾਰ੍ਤਾਂ ਕੋऽਪਿ ਨ ਪृਚ੍ਛਤਿ ਗੇਹੇ

ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਧਨ ਕਮਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲੇ ਵੀ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਕੇ ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦਾ।

ਯਾਵਤ੍ਪਵਨੋ ਨਿਵਸਤਿ ਦੇਹੇ ਤਾਵਤ੍ਪृਚ੍ਛਤਿ ਕੁਸ਼ਲਂ ਗੇਹੇ । ਗਤਵਤਿ ਵਾਯੌ ਦੇਹਾਪਾਯੇ ਭਾਰ੍ਯਾ ਬਿਭ੍ਯਤਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਯੇ

ਜਦ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਘਰ ਵਾਲੇ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਾਹ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਆਪਣੀ ਘਰਵਾਲੀ ਵੀ ਉਸ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹੈ।

ਬਾਲਸ੍ਤਾਵਤ੍ਕ੍ਰੀਡਾਸਕ੍ਤਃ ਤਰੁਣਸ੍ਤਾਵਤ੍ਤਰੁਣੀਸਕ੍ਤਃ । ਵृਦ੍ਧਸ੍ਤਾਵਚ੍ਚਿਨ੍ਤਾਸਕ੍ਤਃ ਪਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਕੋऽਪਿ ਨ ਸਕ੍ਤਃ

ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਬੁੱਢੇਪੇ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।

ਕਾਤੇ ਕਾਨ੍ਤਾ ਕਸ੍ਤੇ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸਂਸਾਰੋऽਯਮਤੀਵ ਵਿਚਿਤ੍ਰਃ । ਕਸ੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਕਃ ਕੁਤ ਆਯਾਤਃ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚਿਨ੍ਤਯ ਤਦਿਹ ਭ੍ਰਾਤਃ

ਕੌਣ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੈ? ਕੌਣ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ ਹੈ? ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬੜਾ ਹੀ ਅਜੀਬ ਹੈ। ਤੂੰ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਆਪ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਭਰਾ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਇਹ ਸੱਚ ਸੋਚ।

ਸਤ੍ਸਙ੍ਗਤ੍ਵੇ ਨਿਸ੍ਸ੍ਙ੍ਗਤ੍ਵਂ ਨਿਸ੍ਸਙ੍ਗਤ੍ਵੇ ਨਿਰ੍ਮੋਹਤ੍ਵਮ੍ । ਨਿਰ੍ਮੋਹਤ੍ਵੇ ਨਿਸ਼੍ਚਲਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨਿਸ਼੍ਚਲਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਃ

ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿਚ ਲਗAttachment ਛੁਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਲਗAttachment ਛੁਟਣ ਨਾਲ ਭਰਮ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਰਮ ਦੂਰ ਹੋਣ ਤੇ ਮਨ ਸੱਚ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਸੱਚ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵਯਸਿਗਤੇ ਕਃ ਕਾਮਵਿਕਾਰਃ ਸ਼ੁष੍ਕੇ ਨੀਰੇ ਕਃ ਕਾਸਾਰਃ । ਕ੍ਸ਼ੀਣੇਵਿਤ੍ਤੇ ਕਃ ਪਰਿਵਾਰਃ ਜ੍ਞਾਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਕਃ ਸਂਸਾਰਃ

ਜਦੋਂ ਉਮਰ ਢਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਜਦ ਪਾਣੀ ਸੁੱਕ ਜਾਵੇ, ਝੀਲ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਧਨ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ, ਸਾਥੀ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ? ਜਦੋਂ ਅਸਲ ਸੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਮਾ ਕੁਰੁ ਧਨ ਜਨ ਯੌਵਨ ਗਰ੍ਵਂ ਹਰਤਿ ਨਿਮੇषਾਤ੍ਕਾਲਃ ਸਰ੍ਵਮ੍ । ਮਾਯਾਮਯਮਿਦਮਖਿਲਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਦਂ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ

ਨ ਧਨ ਦਾ, ਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ, ਨ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੇਲਾ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਮਾਇਆ ਦਾ ਖੇਡ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਰਮ ਸੱਚ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾ।

ਦਿਨਯਾਮਿਨ੍ਯੌ ਸਾਯਂ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਵਸਨ੍ਤੌ ਪੁਨਰਾਯਾਤਃ । ਕਾਲਃ ਕ੍ਰੀਡਤਿ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਾਯੁਃ ਤਦਪਿ ਨ ਮੁਞ੍ਚਤ੍ਯਾਸ਼ਾਵਾਯੁਃ

ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਸ਼ਾਮ-ਸਵੇਰ, ਜੜਾ ਤੇ ਬਸੰਤ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਂ ਆਪਣਾ ਖੇਡ ਖੇਡ ਕੇ ਉਮਰ ਲੰਘਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਸਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀ।

ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਮਞ੍ਜਰਿਕਾਭਿਰਸ਼ੇषਃ ਕਥਿਤੋ ਵੈਯਾਕਰਣਸ੍ਯੈषਃ । ਉਪਦੇਸ਼ੋ ਭੂਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਨਿਪੁਣੈਃ ਸ਼੍ਰੀਮਚ੍ਛਨ੍ਕਰਭਗਵਚ੍ਛਰਣੈਃ ॥ ੧੨ਅ ॥ ਕਾਤੇ ਕਾਨ੍ਤਾ ਧਨ ਗਤਚਿਨ੍ਤਾ ਵਾਤੁਲ ਕਿਂ ਤਵ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨਿਯਨ੍ਤਾ । ਤ੍ਰਿਜਗਤਿ ਸਜ੍ਜਨਸਂ ਗਤਿਰੈਕਾ ਭਵਤਿ ਭਵਾਰ੍ਣਵਤਰਣੇ ਨੌਕਾ

ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਜੀਵਣੀ, ਧਨ ਜਾਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਹੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਰਾਹ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ? ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਹੀ ਤੇਰਾ ਸਹਾਰਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਲਈ ਨੌਕਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਜਟਿਲੋ ਮੁਣ੍ਡੀ ਲੁਞ੍ਛਿਤਕੇਸ਼ਃ ਕਾषਾਯਾਮ੍ਬਰਬਹੁਕृਤਵੇषਃ । ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਪਿ ਚਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਮੂਢਃ ਉਦਰਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਬਹੁਕृਤਵੇषਃ

ਕੋਈ ਜਟਾਂ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਸਿਰ ਮੁੰਡਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵਾਲ ਉਖਾੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਕੇਸਰੀ ਚੋਲਾ ਪਾ ਕੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੇਸ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਵੇਖਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੂਰਖ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੇਟ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਲਈ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅਙ੍ਗਂ ਗਲਿਤਂ ਪਲਿਤਂ ਮੁਣ੍ਡਂ ਦਸ਼ਨਵਿਹੀਨਂ ਜਤਂ ਤੁਣ੍ਡਮ੍ । ਵृਦ੍ਧੋ ਯਾਤਿ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਦਣ੍ਡਂ ਤਦਪਿ ਨ ਮੁਞ੍ਚਤ੍ਯਾਸ਼ਾਪਿਣ੍ਡਮ੍

ਸਰੀਰ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਾਲ ਚਿੱਟੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਦੰਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਸਿਰ ਵੀ ਗੰਜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਢਾ ਆਦਮੀ ਲਾਠੀ ਫੜ ਕੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀਆਂ।

ਅਗ੍ਰੇ ਵਹ੍ਨਿਃ ਪृष੍ਠੇਭਾਨੁਃ ਰਾਤ੍ਰੌ ਚੁਬੁਕਸਮਰ੍ਪਿਤਜਾਨੁਃ । ਕਰਤਲਭਿਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਰੁਤਲਵਾਸਃ ਤਦਪਿ ਨ ਮੁਞ੍ਚਤ੍ਯਾਸ਼ਾਪਾਸ਼ਃ

ਅੱਗ ਸਾਹਮਣੇ, ਪਿੱਛੇ ਸੂਰਜ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਗੋਡਿਆਂ ਨੂੰ ਠੋੜੀ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠਾ, ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਭਿਖ ਮੰਗਦਾ ਤੇ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਵੀ ਆਸਾਂ ਦੀ ਜ਼ੰਜੀਰ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ।

ਕੁਰੁਤੇ ਗਙ੍ਗਾਸਾਗਰਗਮਨਂ ਵ੍ਰਤਪਰਿਪਾਲਨਮਥਵਾ ਦਾਨਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨਵਿਹਿਨਃ ਸਰ੍ਵਮਤੇਨ ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਨ ਭਜਤਿ ਜਨ੍ਮਸ਼ਤੇਨ

ਕੋਈ ਗੰਗਾ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਲਵੇ, ਵਰਤ ਰੱਖ ਲਵੇ ਜਾਂ ਦਾਨ ਦੇ ਦੇਵੇ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਮਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਸੌ ਜਨਮਾਂ ਚ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।

ਸੁਰ ਮਂਦਿਰ ਤਰੁ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸਃ ਸ਼ਯ੍ਯਾ ਭੂਤਲ ਮਜਿਨਂ ਵਾਸਃ । ਸਰ੍ਵ ਪਰਿਗ੍ਰਹ ਭੋਗ ਤ੍ਯਾਗਃ ਕਸ੍ਯ ਸੁਖਂ ਨ ਕਰੋਤਿ ਵਿਰਾਗਃ

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰੁੱਖ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਣਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮ੍ਰਿਗਛਾਲ ਉੱਤੇ, ਸਾਰੇ ਮਾਲ ਤੇ ਸੁਖ ਛੱਡ ਦੇਣ ਨਾਲ—ਇਹ ਵੈਰਾਗੀ ਕਿਸ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ?

ਯੋਗਰਤੋ ਵਾਭੋਗਰਤੋਵਾ ਸਙ੍ਗਰਤੋ ਵਾ ਸਙ੍ਗਵੀਹਿਨਃ । ਯਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਰਮਤੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਨ੍ਦਤਿ ਨਨ੍ਦਤਿ ਨਨ੍ਦਤ੍ਯੇਵ

ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਜੋਗ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਸੰਗਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ—ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹੀ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਭਗਵਦ੍ ਗੀਤਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦਧੀਤਾ ਗਙ੍ਗਾ ਜਲਲਵ ਕਣਿਕਾਪੀਤਾ । ਸਕृਦਪਿ ਯੇਨ ਮੁਰਾਰਿ ਸਮਰ੍ਚਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਯਮੇਨ ਨ ਚਰ੍ਚਾ

ਜਿਸ ਨੇ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪਾਠ ਵੀ ਕੀਤਾ, ਗੰਗਾ ਦਾ ਇਕ ਬੂੰਦ ਜਲ ਵੀ ਪੀਤਾ, ਜਾਂ ਮੁਰਾਰੀ ਦੀ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ—ਉਸਦੇ ਲਈ ਯਮਰਾਜ ਦੀ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

ਪੁਨਰਪਿ ਜਨਨਂ ਪੁਨਰਪਿ ਮਰਣਂ ਪੁਨਰਪਿ ਜਨਨੀ ਜਠਰੇ ਸ਼ਯਨਮ੍ । ਇਹ ਸਂਸਾਰੇ ਬਹੁਦੁਸ੍ਤਾਰੇ ਕृਪਯਾऽਪਾਰੇ ਪਾਹਿ ਮੁਰਾਰੇ

ਫੇਰ ਜਨਮ, ਫੇਰ ਮੌਤ, ਫੇਰ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਪੈਣਾ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੱਡਾ ਔਖਾ ਦਰਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਰਾਰੇ, ਤੇਰੀ ਬੇਅੰਤ ਦਇਆ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

ਰਥ੍ਯਾ ਚਰ੍ਪਟ ਵਿਰਚਿਤ ਕਨ੍ਥਃ ਪੁਣ੍ਯਾਪੁਣ੍ਯ ਵਿਵਰ੍ਜਿਤ ਪਨ੍ਥਃ । ਯੋਗੀ ਯੋਗਨਿਯੋਜਿਤ ਚਿਤ੍ਤੋ ਰਮਤੇ ਬਾਲੋਨ੍ਮਤ੍ਤਵਦੇਵ

ਗਲੀ ਦੇ ਚਿੱਥੜਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਚਾਦਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਪਾਪ ਪੁੰਨ ਦੇ ਪੱਥ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਕੇ, ਜੋਗੀ ਆਪਣਾ ਮਨ ਜੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਕੇ, ਬੱਚਿਆਂ ਜਾਂ ਪਾਗਲ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਕੋऽਹਂ ਕੁਤ ਆਯਾਤਃ ਕਾ ਮੇ ਜਨਨੀ ਕੋ ਮੇ ਤਾਤਃ । ਇਤਿ ਪਰਿਭਾਵਯ ਸਰ੍ਵਮਸਾਰਮ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਵਿਚਾਰਮ੍

ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ? ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੌਣ, ਪਿਓ ਕੌਣ? ਇਹ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ; ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਕੁਝ ਵੀ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ। ਇਸਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਛੱਡ ਦੇ।

ਤ੍ਵਯਿ ਮਯਿ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਰੈਕੋ ਵਿष੍ਣੁਃ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕੁਪ੍ਯਸਿ ਮਯ੍ਯਸਹਿष੍ਣੁਃ । ਭਵ ਸਮਚਿਤ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਤ੍ਵਂ ਵਾਞ੍ਛਸ੍ਯਚਿਰਾਦ੍ਯਦਿ ਵਿष੍ਣੁਤ੍ਵਮ੍

ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵੀ ਇਕੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵਿਅਰਥ ਗੁੱਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਬੇਸਬਰ। ਜੇ ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਸਮਾਨ ਮਨ ਰੱਖ।

ਸ਼ਤ੍ਰੌ ਮਿਤ੍ਰੇ ਪੁਤ੍ਰੇ ਬਨ੍ਧੌ ਮਾ ਕੁਰੁ ਯਤ੍ਨਂ ਵਿਗ੍ਰਹਸਨ੍ਧੌ । ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਿ ਪਸ਼੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੋਤ੍ਸृਜ ਭੇਦਾਜ੍ਞਾਨਮ੍

ਦੁਸ਼ਮਣ, ਮਿੱਤਰ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਜਾਂ ਮਿਲਾਪ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰ। ਹਰ ਇਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਆਪਾ ਵੇਖ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵੰਡ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਛੱਡ ਦੇ।

ਕਾਮਂ ਕ੍ਰੋਧਂ ਲੋਭਂ ਮੋਹਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾऽਤ੍ਮਾਨਂ ਭਾਵਯ ਕੋऽਹਮ੍ । ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨ ਵਿਹੀਨਾ ਮੂਢਾਃ ਤੇ ਪਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਰਕਨਿਗੂਢਾਃ

ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਮੋਹ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੋਚ, 'ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ?' ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਗੁਪਤ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੜਦੇ ਹਨ।

ਗੇਯਂ ਗੀਤਾ ਨਾਮ ਸਹਸ੍ਰਂ ਧ੍ਯੇਯਂ ਸ਼੍ਰੀਪਤਿ ਰੂਪਮਜਸ੍ਰਮ੍ । ਨੇਯਂ ਸਜ੍ਜਨ ਸਙ੍ਗੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਦੇਯਂ ਦੀਨਜਨਾਯ ਚ ਵਿਤ੍ਤਮ੍

ਭਗਵਦਗੀਤਾ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਮ ਗਾਏ ਜਾਣ, ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਰੂਪ ਹਰ ਵੇਲੇ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਮਨ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਦੌਲਤ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।

ਸੁਖਤਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਰਾਮਾਭੋਗਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਧਨ੍ਤ ਸ਼ਰੀਰੇ ਰੋਗਃ । ਯਦ੍ਯਪਿ ਲੋਕੇ ਮਰਣਂ ਸ਼ਰਣਂ ਤਦਪਿ ਨ ਮੁਞ੍ਚਤਿ ਪਾਪਾਚਰਣਮ੍

ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਸ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਖਿਰਕਾਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਪੱਕੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪੀ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।

ਅਰ੍ਥਮਨਰ੍ਥਂ ਭਾਵਯ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਾਸ੍ਤਿਤਤਃ ਸੁਖਲੇਸ਼ਃ ਸਤ੍ਯਮ੍ । ਪੁਤ੍ਰਾਦਪਿ ਧਨ ਭਾਜਾਂ ਭੀਤਿਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈषਾ ਵਿਹਿਆ ਰੀਤਿਃ

ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਹ ਸੋਚਿਆ ਕਰ ਕਿ ਧਨ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਰੱਤੀ ਭੀ ਨਹੀਂ। ਧਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਰੀਤ ਹਰ ਥਾਂ ਐਸੇ ਹੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰਂ ਨਿਤ੍ਯਾਨਿਤ੍ਯ ਵਿਵੇਕਵਿਚਾਰਮ੍ । ਜਾਪ੍ਯਸਮੇਤ ਸਮਾਧਿਵਿਧਾਨਂ ਕੁਰ੍ਵਵਧਾਨਂ ਮਹਦਵਧਾਨਮ੍

ਸਾਸਾਂ ਦਾ ਸੰਯਮ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਵਿਚ ਫਰਕ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚ ਅਭਿਆਸ ਕਰ। ਜਪ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਢੰਗ ਸਮੇਤ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਵੱਡੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰ।