भजगोविन्दं भजगोविन्दं गोविन्दं भजमूढमते । संप्राप्ते सन्निहिते काले नहि नहि रक्षति डुकृञ्करणे
ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଭଜ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଭଜ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଭଜ, ମୂର୍ଖ ମନ! ଶେଷ ସମୟ ଆସିଲେ, ବ୍ୟାକରଣର ନିୟମ କେବେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
मूढ जहीहि धनागमतृष्णां कुरु सद्बुद्धिं मनसि वितृष्णाम्। यल्लभसे निजकर्मोपात्तं वित्तं तेन विनोदय चित्तम्
ମୂର୍ଖ, ଧନ ପାଇବା ଆଶାକୁ ଛାଡ଼; ମନରେ ଭଲ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଓ ସନ୍ତୋଷ ଧର। ନିଜ କାମରେ ଯେତେ ଧନ ମିଳେ, ସେଥିରେ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେ।
नारीस्तनभर नाभीदेशं दृष्ट्वा मागामोहावेशम् । एतन्मांसावसादि विकारं मनसि विचिन्तय वारं वारम्
ନାରୀର ଷ୍ଟନ ଓ ନାଭି ଦେଖି ମନକୁ ମୋହରେ ପଡ଼ିବା ନାହିଁ; ଏହା କେବଳ ମାଂସ, ଚର୍ବି ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟର ବଦଳ ଭାବେ ବାରମ୍ବାର ମନେ ରଖ।
नलिनीदलगत जलमतितरलं तद्वज्जीवितमतिशयचपलम् । विद्धि व्याध्यभिमानग्रस्तं लोकं शोकहतं च समस्तम्
ପଦ୍ମପତ୍ର ଉପରେ ଜଳ ଯେପରି ଅତି ଅସ୍ଥିର, ସେପରି ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଚଞ୍ଚଳ। ଏହି ସଂସାର ରୋଗ, ଅଭିମାନ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଛି ବୋଲି ଜାଣ।
यावद्वित्तोपार्जन सक्तः स्तावन्निज परिवारो रक्तः । पश्चाज्जीवति जर्जर देहे वार्तां कोऽपि न पृच्छति गेहे
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅମେ ଧନ ଉପାର୍ଜନ କରିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହୁଛୁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜ ପରିବାର ମୋତେ ଭଲପାଉଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଦେହ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଘରେ କେହି ମୋର ଖବର ମଧ୍ୟ ନେଇନଥାନ୍ତି।
यावत्पवनो निवसति देहे तावत्पृच्छति कुशलं गेहे । गतवति वायौ देहापाये भार्या बिभ्यति तस्मिन्काये
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ୱାସ ଦେହରେ ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘରର ଲୋକେ ମୋର ଖବର ନେଇଥାନ୍ତି। ଶ୍ୱାସ ଚାଲିଗଲେ ଓ ଦେହ ପଡିରହିଲେ, ସେଇ ଦେହକୁ ଦେଖି ଜଣେ ଜଣେ ଭୟ କରନ୍ତି, ଘରବାଳି ମଧ୍ୟ ଭୟ ପାଆନ୍ତି।
बालस्तावत्क्रीडासक्तः तरुणस्तावत्तरुणीसक्तः । वृद्धस्तावच्चिन्तासक्तः परे ब्रह्मणि कोऽपि न सक्तः
ଶିଶୁବେଳେ ଖେଳାରେ ମନ ଲାଗିଥାଏ, ଯୁବାବେଳେ ନାରୀସଙ୍ଗରେ ମନ ଲାଗିଥାଏ, ବୃଦ୍ଧବେଳେ ଚିନ୍ତାରେ ମନ ଲାଗିଥାଏ—କିନ୍ତୁ କେହି ମଧ୍ୟ ପରମବ୍ରହ୍ମରେ ମନ ଲାଗାଉନାହାନ୍ତି।
काते कान्ता कस्ते पुत्रः संसारोऽयमतीव विचित्रः । कस्य त्वं कः कुत आयातः तत्त्वं चिन्तय तदिह भ्रातः
ତୁମର ପ୍ରିୟା କିଏ? ପୁଅ କିଏ? ଏହି ସଂସାର ବଡ଼ ଅଜବ। ତୁମେ କାହାର? କିଏ ତୁମେ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? ଏହି ସତ୍ୟ ବିଷୟରେ ଭାବିଦେଖ, ଭାଇ।
सत्सङ्गत्वे निस्स्ङ्गत्वं निस्सङ्गत्वे निर्मोहत्वम् । निर्मोहत्वे निश्चलतत्त्वं निश्चलतत्त्वे जीवन्मुक्तिः
ସଦ୍ଗୁଣୀଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ରହିଲେ ଅସଙ୍ଗତା ଆସେ, ଅସଙ୍ଗତା ହେଲେ ମୋହ ହଟେ, ମୋହ ହଟିଲେ ମନ ଏକାଗ୍ର ହୁଏ, ଏହି ଏକାଗ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
वयसिगते कः कामविकारः शुष्के नीरे कः कासारः । क्षीणेवित्ते कः परिवारः ज्ञाते तत्त्वे कः संसारः
ବୟସ୍ ବୃଦ୍ଧି ହେଲେ ଆସକ୍ତି କେଉଁଠି ରହିବ? ପାଣି ଶୁଖିଗଲେ ପୋଖରୀ କେଉଁଠି? ଧନ ଶେଷ ହେଲେ ସହଯାତୀ କେଉଁଠି? ସତ୍ୟ ଜାଣିଲେ ସଂସାର କେଉଁଠି ରହିବ?
मा कुरु धन जन यौवन गर्वं हरति निमेषात्कालः सर्वम् । मायामयमिदमखिलं हित्वा ब्रह्मपदं त्वं प्रविश विदित्वा
ଧନ, ଲୋକ କିମ୍ବା ଯୁବାବସ୍ଥାର ଗର୍ବ କରିନହଅ; କାଳ ଏହା ସବୁକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ। ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ମାୟାରେ ଭରିଛି ବୋଲି ବୁଝି, ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି ତୁମେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରବେଶ କର।
दिनयामिन्यौ सायं प्रातः शिशिरवसन्तौ पुनरायातः । कालः क्रीडति गच्छत्यायुः तदपि न मुञ्चत्याशावायुः
ଦିନ ରାତି, ସନ୍ଧ୍ୟା ସକାଳ, ଶୀତ ବସନ୍ତ ପୁଣିପୁଣି ଆସେ; ସମୟ ଖେଳେ ଏବଂ ଜୀବନ ଚାଲିଯାଏ, ତଥାପି ଆଶାର ବାତାସ କେବେ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ।
द्वादशमञ्जरिकाभिरशेषः कथितो वैयाकरणस्यैषः । उपदेशो भूद्विद्यानिपुणैः श्रीमच्छन्करभगवच्छरणैः ॥ १२अ ॥ काते कान्ता धन गतचिन्ता वातुल किं तव नास्ति नियन्ता । त्रिजगति सज्जनसं गतिरैका भवति भवार्णवतरणे नौका
ହେ ମୂଢ଼, ତୁମେ କାହିଁକି ତୁମର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ, ଧନ-ଦୌଲତ ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରୁଛ? ତୁମ ପାଖରେ କିଏ ନିୟନ୍ତା ନାହିଁ କି? ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ, ଯାହା ସଂସାର ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପାଇଁ ନୌକା ସଦୃଶ ହୁଏ।
जटिलो मुण्डी लुञ्छितकेशः काषायाम्बरबहुकृतवेषः । पश्यन्नपि चन पश्यति मूढः उदरनिमित्तं बहुकृतवेषः
କେହି ଜଟା ରଖେ, କେହି ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଏ, କେହି କେଶ ଉଖାଡ଼ିଦେଉଛି, କେହି କଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଭେଷ ଧରେ। କିନ୍ତୁ ମୂଢ଼ ଲୋକ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିନଥାଏ, ସବୁ କିଛି ପେଟ ପାଇଁ ଏହି ଭେଷ ଧରାଯାଏ।
अङ्गं गलितं पलितं मुण्डं दशनविहीनं जतं तुण्डम् । वृद्धो याति गृहीत्वा दण्डं तदपि न मुञ्चत्याशापिण्डम्
ଶରୀର ଝରିଯାଏ, କେଶ ପାକିଯାଏ, ମୁଣ୍ଡ ଖାଲି ହୋଇଯାଏ, ମୁଖ ଦାନ୍ତ ହୀନ ହୋଇଯାଏ। ବୃଦ୍ଧ ଲୋକ ଲାଠି ଧରି ଚାଲେ, ତଥାପି ଆଶାର ଗଠୁଁ ଛାଡ଼ିନଥାଏ।
अग्रे वह्निः पृष्ठेभानुः रात्रौ चुबुकसमर्पितजानुः । करतलभिक्षस्तरुतलवासः तदपि न मुञ्चत्याशापाशः
ଆଗରେ ଅଗ୍ନି, ପଛରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ରାତିରେ ଠଣ୍ଡାରେ ଗୋଡ଼ ଚିବୁକକୁ ଲଗାଇ ବସିଥାଏ, ହାତରେ ଭିକ୍ଷା ନେଉଛି, ଗଛ ତଳେ ରହୁଛି—ତଥାପି ଆଶାର ଜଞ୍ଜିର ଛାଡ଼ିନଥାଏ।
कुरुते गङ्गासागरगमनं व्रतपरिपालनमथवा दानम् । ज्ञानविहिनः सर्वमतेन मुक्तिं न भजति जन्मशतेन
ମଣିଷ ଯଦି ଗଙ୍ଗା କିମ୍ବା ସାଗରରେ ସ୍ନାନ କରେ, ବ୍ରତ ରଖେ କିମ୍ବା ଦାନ ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ ବିନା, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ, ଶତଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଉନଥାଏ।
सुर मंदिर तरु मूल निवासः शय्या भूतल मजिनं वासः । सर्व परिग्रह भोग त्यागः कस्य सुखं न करोति विरागः
ଦେବତାଙ୍କର ମନ୍ଦିର କିମ୍ବା ବୃକ୍ଷମୂଳରେ ବସିବା, ଭୂମିରେ ଶୋଇବା କିମ୍ବା ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିବା, ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଓ ଭୋଗ ଛାଡ଼ିଦେବା—ଏଭଳି ବିରାଗ କାହା ପାଇଁ ସୁଖ ଦେଉନଥାଏ?
योगरतो वाभोगरतोवा सङ्गरतो वा सङ्गवीहिनः । यस्य ब्रह्मणि रमते चित्तं नन्दति नन्दति नन्दत्येव
ଯେଉଁଠି ମନେ ଯୋଗରେ ଆନନ୍ଦ କରେ କିମ୍ବା ଭୋଗରେ, ସଙ୍ଗ ରେ ରୁଚି ରଖେ କିମ୍ବା ସଙ୍ଗ ବିନା ରହେ—ଯାହାର ଚିତ୍ତ ବ୍ରହ୍ମରେ ଲଗିଥାଏ, ସେ ନିଜେ ଆନନ୍ଦରେ ରହେ, ଆନନ୍ଦରେ ରହେ, ଆନନ୍ଦରେ ରହେ।
भगवद् गीता किञ्चिदधीता गङ्गा जललव कणिकापीता । सकृदपि येन मुरारि समर्चा क्रियते तस्य यमेन न चर्चा
ଯିଏ ଭଗବଦ୍ ଗୀତା ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ପଢ଼ିଛି, ଗଙ୍ଗା ଜଳର ଏକ ଫୋଟା ମଧ୍ୟ ପିଇଛି, କିମ୍ବା ମୁରାରିଙ୍କୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ପୂଜିଛି—ତାଙ୍କୁ ଯମର କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।
पुनरपि जननं पुनरपि मरणं पुनरपि जननी जठरे शयनम् । इह संसारे बहुदुस्तारे कृपयाऽपारे पाहि मुरारे
ପୁଣି ଜନ୍ମ, ପୁଣି ମୃତ୍ୟୁ, ପୁଣି ମାଆର ଗର୍ଭରେ ଶୋଇବା; ଏହି ସଂସାର ଏତେ ଦୁର୍ଗମ ଯେ ପାର କରିବା ଦୁଃସାଧ୍ୟ। ହେ ମୁରାରି, ତୁମ ଅପାର କୃପାରେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।
रथ्या चर्पट विरचित कन्थः पुण्यापुण्य विवर्जित पन्थः । योगी योगनियोजित चित्तो रमते बालोन्मत्तवदेव
ରାସ୍ତାରେ ପଡ଼ିଥିବା ଚିରା ଚିରା କପଡ଼ା ଜୋଡି ତିଆରି କଲା କମ୍ବଳ ପିନ୍ଧି, ପୁଣ୍ୟ-ପାପ ଉପରେ ନ ଚାଲି, ଯୋଗରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା ଯୋଗୀ ଛୁଆ ବା ପାଗଳ ଭଳି ଆନନ୍ଦ କରେ।
कस्त्वं कोऽहं कुत आयातः का मे जननी को मे तातः । इति परिभावय सर्वमसारम् विश्वं त्यक्त्वा स्वप्न विचारम्
ତୁମେ କିଏ? ମୁଁ କିଏ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛି? ମୋର ମାଆ କିଏ? ବାପା କିଏ? ଏହି ସବୁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କର; ସମସ୍ତ କିଛି ଅସାର। ଏହି ସଂସାରକୁ ସ୍ୱପ୍ନ ଭାବି ଛାଡ଼ିଦିଅ।
त्वयि मयि चान्यत्रैको विष्णुः व्यर्थं कुप्यसि मय्यसहिष्णुः । भव समचित्तः सर्वत्र त्वं वाञ्छस्यचिराद्यदि विष्णुत्वम्
ତୁମେ, ମୁଁ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ଏକମାତ୍ର ବିଷ୍ଣୁ ଅଛନ୍ତି। ମୋପରେ କ୍ରୋଧ କରିବା ଅନାବଶ୍ୟକ। ଯଦି ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ବିଷ୍ଣୁ ସହ ଏକତା ଚାହାଁ, ତେବେ ସମସ୍ତଠାରେ ସମ ମନ ରଖ।
शत्रौ मित्रे पुत्रे बन्धौ मा कुरु यत्नं विग्रहसन्धौ । सर्वस्मिन्नपि पश्यात्मानं सर्वत्रोत्सृज भेदाज्ञानम्
ଶତ୍ରୁ, ମିତ୍ର, ପୁଅ କିମ୍ବା ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ସହିତ ବିରୋଧ କିମ୍ବା ମିଳନ ଘଟାଇବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିନହଁ। ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖ, ସବୁଠାରେ ଭେଦର ଅଜ୍ଞାନକୁ ଛାଡିଦେ।
कामं क्रोधं लोभं मोहं त्यक्त्वाऽत्मानं भावय कोऽहम् । आत्मज्ञान विहीना मूढाः ते पच्यन्ते नरकनिगूढाः
ଇଚ୍ଛା, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ମୋହକୁ ଛାଡି, ନିଜକୁ 'ମୁଁ କିଏ?' ବୋଲି ଭାବନା କର। ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମାର ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଜ୍ଞାନରେ ରହି, ଗୁପ୍ତ ନରକରେ ଦୁଃଖଭୋଗ କରନ୍ତି।
गेयं गीता नाम सहस्रं ध्येयं श्रीपति रूपमजस्रम् । नेयं सज्जन सङ्गे चित्तं देयं दीनजनाय च वित्तम्
ଗୀତା ଓ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ହଜାର ନାମକୁ ଗାଅ, ସଦା ଶ୍ରୀପତିଙ୍କ ରୂପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଅ। ମନକୁ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଂଗରେ ରଖ, ଓ ଦୁଃଖୀମାନେ ପାଇଁ ଧନ ଦିଅ।
सुखतः क्रियते रामाभोगः पश्चाद्धन्त शरीरे रोगः । यद्यपि लोके मरणं शरणं तदपि न मुञ्चति पापाचरणम्
ସୁଖରେ ନାରୀ ସହ ଭୋଗ କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପରେ ଶରୀରରେ ରୋଗ ଆସେ। ଏହି ସଂସାରରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡିନଥାଏ।
अर्थमनर्थं भावय नित्यं नास्तिततः सुखलेशः सत्यम् । पुत्रादपि धन भाजां भीतिः सर्वत्रैषा विहिआ रीतिः
ଧନକୁ ସଦା ଅନର୍ଥ ଭାବିବାକୁ ଶିଖ; ଏଠାରେ କିଛି ଖୁସି ମିଳେ ନାହିଁ—ଏହା ସତ୍ୟ। ଧନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପୁଅକୁ ଭୟ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତଠାରେ ଏହି ପ୍ରକୃତି ଦେଖାଯାଏ।
प्राणायामं प्रत्याहारं नित्यानित्य विवेकविचारम् । जाप्यसमेत समाधिविधानं कुर्ववधानं महदवधानम्
ଶ୍ୱାସନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦମନ ଓ ନିତ୍ୟ-ଅନିତ୍ୟ ବିଚାର କର। ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନ ସହିତ ଏହି ସବୁକୁ ଭଲଭାବେ ଏବଂ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ କର।