ഭജഗോവിന്ദമ്

മൂഢ ജഹീഹി ധനാഗമതൃഷ്ണാം കുരു സദ്ബുദ്ധിം മനസി വിതൃഷ്ണാമ്। യല്ലഭസേ നിജകര്മോപാത്തം വിത്തം തേന വിനോദയ ചിത്തമ്

മണ്ടനായവനേ, ധനസമ്പാദ്യത്തിന്റെ ആഗ്രഹം ഉപേക്ഷിക്കൂ. മനസ്സിൽ നല്ല ബുദ്ധിയും തൃപ്തിയും വളർത്തൂ. നിന്റെ സ്വന്തം പരിശ്രമത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന സമ്പത്ത് കൊണ്ടു മനസ്സിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കൂ.

നാരീസ്തനഭര നാഭീദേശം ദൃഷ്ട്വാ മാഗാമോഹാവേശമ് । ഏതന്മാംസാവസാദി വികാരം മനസി വിചിന്തയ വാരം വാരമ്

സ്ത്രീയുടെ മുലയും നാഭിദേശവും നോക്കി മോഹത്തിൽ ആകാതിരിക്കുക. ഇതെല്ലാം മാംസം, കൊഴുപ്പ് തുടങ്ങിയവയുടെ മാറ്റങ്ങൾ മാത്രമാണെന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും മനസ്സിൽ ചിന്തിക്കൂ.

നലിനീദലഗത ജലമതിതരലം തദ്വജ്ജീവിതമതിശയചപലമ് । വിദ്ധി വ്യാധ്യഭിമാനഗ്രസ്തം ലോകം ശോകഹതം ച സമസ്തമ്

താമരയിലത്തെ വെള്ളം എത്രയും ചഞ്ചലമാണല്ലോ; അതുപോലെ തന്നെ മനുഷ്യജീവിതവും അത്യന്തം അസ്ഥിരമാണ്. രോഗം, അഹങ്കാരം എന്നിവകൊണ്ടും ദു:ഖംകൊണ്ടും ഈ ലോകം മുഴുവൻ ബാധിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കൂ.

യാവദ്വിത്തോപാര്ജന സക്തഃ സ്താവന്നിജ പരിവാരോ രക്തഃ । പശ്ചാജ്ജീവതി ജര്ജര ദേഹേ വാര്താം കോഽപി ന പൃച്ഛതി ഗേഹേ

ഏതുവരെ ധനം സമ്പാദിക്കാൻ മനസ്സാക്ഷരമായി ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, അത്തോളം വീട്ടിലെ കുടുംബം നമ്മോടു ചേർന്നിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ വയസ്സായശേഷം ശരീരം ക്ഷീണിച്ചുപോകുമ്പോൾ, വീട്ടിൽ ആരും നമ്മുടെ കാര്യത്തിൽ ചോദിക്കുകയില്ല.

യാവത്പവനോ നിവസതി ദേഹേ താവത്പൃച്ഛതി കുശലം ഗേഹേ । ഗതവതി വായൌ ദേഹാപായേ ഭാര്യാ ബിഭ്യതി തസ്മിന്കായേ

ശ്വാസം ശരീരത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം വീട്ടുകാർ നമ്മുടെ ക്ഷേമം ചോദിക്കും. പക്ഷേ, ശ്വാസം വിട്ടു ശരീരം തളർന്നാൽ, ഭാര്യയ്ക്കു പോലും ആ ശരീരത്തെ ഭയപ്പെടാനാകും.

ബാലസ്താവത്ക്രീഡാസക്തഃ തരുണസ്താവത്തരുണീസക്തഃ । വൃദ്ധസ്താവച്ചിന്താസക്തഃ പരേ ബ്രഹ്മണി കോഽപി ന സക്തഃ

കുഞ്ഞുകാലത്ത് കളിയിൽ മുഴുകിയിരിക്കും; യൗവനത്തിൽ സ്ത്രീകളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ആസ്വദിക്കും; വൃദ്ധാവസ്ഥയിൽ ചിന്തകളിൽ അകപ്പെട്ടിരിക്കും. എന്നാൽ പരമസത്യമായ ബ്രഹ്മത്തിൽ ആരും മനസ്സിടുന്നില്ല.

കാതേ കാന്താ കസ്തേ പുത്രഃ സംസാരോഽയമതീവ വിചിത്രഃ । കസ്യ ത്വം കഃ കുത ആയാതഃ തത്ത്വം ചിന്തയ തദിഹ ഭ്രാതഃ

ആരാണ് നിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ? ആരാണ് നിന്റെ മകൻ? ഈ ലോകം അതീവ വിചിത്രമാണ്. നീ ആരുടെവയാണ്? നീ ആരാണ്? എവിടുനിന്നാണ് വന്നത്? ഈ സത്യം ഇവിടെ തന്നെ ആലോചിച്ചുനോക്കു സഹോദരാ.

സത്സങ്ഗത്വേ നിസ്സ്ങ്ഗത്വം നിസ്സങ്ഗത്വേ നിര്മോഹത്വമ് । നിര്മോഹത്വേ നിശ്ചലതത്ത്വം നിശ്ചലതത്ത്വേ ജീവന്മുക്തിഃ

സത്സംഗം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ മനസ്സിൽ ആസക്തി കുറയുന്നു. ആസക്തി ഇല്ലാതാവുമ്പോൾ മോഹം മാറുന്നു. മോഹം മാറിയാൽ മനസ്സിന് സ്ഥിരത ലഭിക്കുന്നു. ആ സ്ഥിരതയിലൂടെ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു.

വയസിഗതേ കഃ കാമവികാരഃ ശുഷ്കേ നീരേ കഃ കാസാരഃ । ക്ഷീണേവിത്തേ കഃ പരിവാരഃ ജ്ഞാതേ തത്ത്വേ കഃ സംസാരഃ

വയസ്സാകുമ്പോൾ ആഗ്രഹത്തിന്റെ കലഹം എവിടെയാണ്? വെള്ളം ഉണങ്ങിയാൽ തടാകം എവിടെയാണ്? സമ്പത്ത് ഇല്ലാതായാൽ കൂട്ടുകാരെവിടെയാണ്? സത്യത്തെ തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ ഈ ലോകചക്രം എവിടെയാണ്?

മാ കുരു ധന ജന യൌവന ഗര്വം ഹരതി നിമേഷാത്കാലഃ സര്വമ് । മായാമയമിദമഖിലം ഹിത്വാ ബ്രഹ്മപദം ത്വം പ്രവിശ വിദിത്വാ

സമ്പത്ത്, ജനങ്ങൾ, യൗവനം എന്നിവയിൽ അഭിമാനം പുലർത്തരുത്; ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് തന്നെ കാലം എല്ലാം അകറ്റിക്കളയും. ഇതെല്ലാം മായയാൽ നിറഞ്ഞതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, അതെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ബ്രഹ്മാവസ്ഥയിൽ പ്രവേശിക്കണം.

ദിനയാമിന്യൌ സായം പ്രാതഃ ശിശിരവസന്തൌ പുനരായാതഃ । കാലഃ ക്രീഡതി ഗച്ഛത്യായുഃ തദപി ന മുഞ്ചത്യാശാവായുഃ

പകൽ രാത്രിയും, സന്ധ്യയും പ്രഭാതവും, ശിശിരവും വസന്തവും വീണ്ടും വീണ്ടും വരുന്നു; കാലം കളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു, ആയുസ്സ് ഒഴുകിപ്പോകുന്നു, എങ്കിലും ആശയുടെ കാറ്റ് ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകുന്നില്ല.

ദ്വാദശമഞ്ജരികാഭിരശേഷഃ കഥിതോ വൈയാകരണസ്യൈഷഃ । ഉപദേശോ ഭൂദ്വിദ്യാനിപുണൈഃ ശ്രീമച്ഛന്കരഭഗവച്ഛരണൈഃ ॥ ൧൨അ ॥ കാതേ കാന്താ ധന ഗതചിന്താ വാതുല കിം തവ നാസ്തി നിയന്താ । ത്രിജഗതി സജ്ജനസം ഗതിരൈകാ ഭവതി ഭവാര്ണവതരണേ നൌകാ

എന്തിനാണ് ഭാര്യയെ കുറിച്ചോ, ധനത്തെ കുറിച്ചോ, സ്വത്തുകളെ കുറിച്ചോ നീ ഇത്രയും ചിന്തിക്കുന്നത്, ഭ്രമിതനായവനേ? നിന്നെ നയിക്കാൻ ആരുമില്ലേ? ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും നല്ലവരുടെ സാന്നിധ്യമാണ് ഒരേ ആശ്രയം; അതാണ് ജന്മമരണസമുദ്രം കടക്കാൻ വള്ളംപോലെ സഹായിക്കുന്നത്.

ജടിലോ മുണ്ഡീ ലുഞ്ഛിതകേശഃ കാഷായാമ്ബരബഹുകൃതവേഷഃ । പശ്യന്നപി ചന പശ്യതി മൂഢഃ ഉദരനിമിത്തം ബഹുകൃതവേഷഃ

ചിലർ ജടയിട്ട് നടക്കുന്നു, ചിലർ തലമുടി മുറിക്കുന്നു, ചിലർ മുടി പറിച്ചുമാറ്റുന്നു, ചിലർ കാശായ വസ്ത്രം ധരിച്ച് പല വേഷങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു. പക്ഷേ, കാണുന്നവനാണെങ്കിലും, ഭ്രമിതൻ യാഥാർത്ഥ്യം കാണുന്നില്ല; ഇവയൊക്കെയും വയറിനുവേണ്ടിയാണു മാത്രം ചെയ്യുന്നത്.

അങ്ഗം ഗലിതം പലിതം മുണ്ഡം ദശനവിഹീനം ജതം തുണ്ഡമ് । വൃദ്ധോ യാതി ഗൃഹീത്വാ ദണ്ഡം തദപി ന മുഞ്ചത്യാശാപിണ്ഡമ്

ശരീരം വൃദ്ധിയാകുന്നു, മുടി വെള്ളയാകുന്നു, വായിൽ പല്ലുകളില്ല, തല മുഴുവൻ കിഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. വൃദ്ധൻ കയ്യിൽ ദണ്ഡം പിടിച്ച് നടക്കുന്നു, എന്നാലും ആഗ്രഹങ്ങളുടെ കെട്ടു വിട്ടൊഴിയുന്നില്ല.

അഗ്രേ വഹ്നിഃ പൃഷ്ഠേഭാനുഃ രാത്രൌ ചുബുകസമര്പിതജാനുഃ । കരതലഭിക്ഷസ്തരുതലവാസഃ തദപി ന മുഞ്ചത്യാശാപാശഃ

മുൻവശത്ത് തീയും പിന്നിൽ സൂര്യനും, രാത്രിയിൽ കാൽമുട്ട് താടിയിൽ ചേർത്ത് ഇരിക്കുന്നു, കൈയിൽ ഭിക്ഷയെടുത്തു, മരച്ചുവട്ടിൽ താമസിക്കുന്നു—എന്നാലും പ്രതീക്ഷയുടെ ബന്ധനം വിട്ടൊഴിയുന്നില്ല.

കുരുതേ ഗങ്ഗാസാഗരഗമനം വ്രതപരിപാലനമഥവാ ദാനമ് । ജ്ഞാനവിഹിനഃ സര്വമതേന മുക്തിം ന ഭജതി ജന്മശതേന

ഗംഗയിലോ സമുദ്രത്തിലോ കുളിച്ചാലോ, വ്രതങ്ങൾ പാലിച്ചാലോ, ദാനം ചെയ്താലോ, ജ്ഞാനം ഇല്ലാതെ, ഏത് മതപ്രകാരം നോക്കിയാലും, നൂറു ജന്മം കഴിഞ്ഞാലും മോക്ഷം ലഭിക്കില്ല.

സുര മംദിര തരു മൂല നിവാസഃ ശയ്യാ ഭൂതല മജിനം വാസഃ । സര്വ പരിഗ്രഹ ഭോഗ ത്യാഗഃ കസ്യ സുഖം ന കരോതി വിരാഗഃ

ദേവാലയത്തിലോ വൃക്ഷത്തിന്റെ ചുവടിലോ താമസിച്ചാലോ, നിലത്താണ് കിടന്നുറങ്ങുകയോ മയിലാളിന്റെ ചർമ്മം ധരിക്കുകയോ ചെയ്താലോ, എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചാലോ, വൈരാഗ്യം ആര്ക്ക് സന്തോഷം തരുന്നില്ലെന്നു പറയാൻ കഴിയില്ല.

യോഗരതോ വാഭോഗരതോവാ സങ്ഗരതോ വാ സങ്ഗവീഹിനഃ । യസ്യ ബ്രഹ്മണി രമതേ ചിത്തം നന്ദതി നന്ദതി നന്ദത്യേവ

യോഗത്തിൽ ആസ്വാദനം കണ്ടെത്തുന്നവനോ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ ആസ്വാദനം കണ്ടെത്തുന്നവനോ, കൂട്ടത്തിൽ സന്തോഷിക്കുന്നവനോ ഒറ്റയ്ക്കു ജീവിക്കുന്നവനോ, ആരുടെ മനസ്സ് ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നുവോ അവൻ സത്യത്തിൽ സന്തോഷിക്കുന്നു, സന്തോഷിക്കുന്നു, സന്തോഷിക്കുന്നു.

ഭഗവദ് ഗീതാ കിഞ്ചിദധീതാ ഗങ്ഗാ ജലലവ കണികാപീതാ । സകൃദപി യേന മുരാരി സമര്ചാ ക്രിയതേ തസ്യ യമേന ന ചര്ചാ

ഭഗവദ്ഗീതയിൽ അല്പംപോലും പഠിച്ചവനും, ഗംഗാജലം ഒരു തുള്ളി പോലും കുടിച്ചവനും, മുരാരിയെ ഒരിക്കൽ പോലും ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചവനും, അവനോട് യമൻക്ക് ഒന്നും ചെയ്യാനില്ല.

പുനരപി ജനനം പുനരപി മരണം പുനരപി ജനനീ ജഠരേ ശയനമ് । ഇഹ സംസാരേ ബഹുദുസ്താരേ കൃപയാഽപാരേ പാഹി മുരാരേ

വീണ്ടും ജനനം, വീണ്ടും മരണം, വീണ്ടും അമ്മയുടെ ഗർഭത്തിൽ കിടക്കൽ — ഈ കടക്കാൻ അത്യന്തം പ്രയാസമുള്ള ലോകചക്രത്തിൽ, അപ്പാരമായ കരുണയുള്ള മുരാരേ, എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ.

രഥ്യാ ചര്പട വിരചിത കന്ഥഃ പുണ്യാപുണ്യ വിവര്ജിത പന്ഥഃ । യോഗീ യോഗനിയോജിത ചിത്തോ രമതേ ബാലോന്മത്തവദേവ

വീഥിയിൽ നിന്ന് ശേഖരിച്ച പഴയ വസ്ത്രങ്ങൾ ചേർത്ത് ധരിച്ച്, പുണ്യവും പാപവും അതിജീവിച്ച വഴിയിൽ സഞ്ചരിച്ച്, യോഗത്തിൽ മനസ്സു ലയിപ്പിച്ച യോഗി, ഒരു ബാലനോ ഒരു ഭ്രാന്തനോ പോലെ സന്തോഷിക്കുന്നു.

കസ്ത്വം കോഽഹം കുത ആയാതഃ കാ മേ ജനനീ കോ മേ താതഃ । ഇതി പരിഭാവയ സര്വമസാരമ് വിശ്വം ത്യക്ത്വാ സ്വപ്ന വിചാരമ്

നീ ആരാണ്? ഞാൻ ആരാണ്? എവിടുനിന്നാണ് ഞാൻ വന്നത്? എന്റെ അമ്മ ആരാണ്, അച്ഛൻ ആരാണ്? ഇതെല്ലാം ആലോചിച്ചുനോക്കൂ; ഈ ലോകം എല്ലാം അശാശ്വതമാണ്. സ്വപ്നം പോലെ ഈ ലോകത്തെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ മതി.

ത്വയി മയി ചാന്യത്രൈകോ വിഷ്ണുഃ വ്യര്ഥം കുപ്യസി മയ്യസഹിഷ്ണുഃ । ഭവ സമചിത്തഃ സര്വത്ര ത്വം വാഞ്ഛസ്യചിരാദ്യദി വിഷ്ണുത്വമ്

നിനക്കിലും എനിക്കിലും മറ്റിടങ്ങളിലും ഒരേ വിഷ്ണുവാണ് ഉള്ളത്. നീ എന്നോട് കോപിക്കുന്നതും ക്ഷമയില്ലാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് വെറുതെ. എവിടെയും സമചിത്തനായി ഇരിക്കണം; വിഷ്ണുവുമായി ഏകത്വം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അതിനാണ് ഇത് വഴി.

ശത്രൌ മിത്രേ പുത്രേ ബന്ധൌ മാ കുരു യത്നം വിഗ്രഹസന്ധൌ । സര്വസ്മിന്നപി പശ്യാത്മാനം സര്വത്രോത്സൃജ ഭേദാജ്ഞാനമ്

ശത്രുവിനോടോ സ്നേഹിതനോടോ മകനോടോ ബന്ധുവിനോടോ വിരോധം ഉണ്ടാക്കാനോ കൂട്ടുകൂടാനോ ശ്രമിക്കേണ്ട. എല്ലായിടത്തും ആത്മാവിനെ കാണുക, എല്ലായിടത്തും ഭേദബോധം വിട്ടൊഴിയുക.

കാമം ക്രോധം ലോഭം മോഹം ത്യക്ത്വാഽത്മാനം ഭാവയ കോഽഹമ് । ആത്മജ്ഞാന വിഹീനാ മൂഢാഃ തേ പച്യന്തേ നരകനിഗൂഢാഃ

ആസക്തിയും കോപവും ലോഭവും മായയും വിട്ട്, 'ഞാൻ ആരാണ്?' എന്ന് ആത്മാവിനെ ചിന്തിക്കുക. ആത്മജ്ഞാനം ഇല്ലാത്ത ഭ്രമിതർ, മറഞ്ഞ നരകങ്ങളിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്നു.

ഗേയം ഗീതാ നാമ സഹസ്രം ധ്യേയം ശ്രീപതി രൂപമജസ്രമ് । നേയം സജ്ജന സങ്ഗേ ചിത്തം ദേയം ദീനജനായ ച വിത്തമ്

ഭഗവദ്ഗീതയും ആയിരം നാമങ്ങളും പാടണം; ശ്രീപതിയുടെ രൂപം എപ്പോഴും ധ്യാനിക്കണം; മനസ്സ് നല്ലവരുടെ കൂട്ടത്തിൽ നിർത്തണം; സമ്പത്ത് ദരിദ്രർക്കു നൽകണം.

സുഖതഃ ക്രിയതേ രാമാഭോഗഃ പശ്ചാദ്ധന്ത ശരീരേ രോഗഃ । യദ്യപി ലോകേ മരണം ശരണം തദപി ന മുഞ്ചതി പാപാചരണമ്

സുഖത്തോടെ സ്ത്രീസംഗം ആസ്വദിച്ചാലും, പിന്നീട് ശരീരത്തിൽ രോഗം വരും. ഈ ലോകത്ത് മരണം ഉറപ്പാണെന്നറിഞ്ഞിട്ടും, പാപം ചെയ്യുന്നത് മനുഷ്യൻ വിട്ടൊഴിയുന്നില്ല.

അര്ഥമനര്ഥം ഭാവയ നിത്യം നാസ്തിതതഃ സുഖലേശഃ സത്യമ് । പുത്രാദപി ധന ഭാജാം ഭീതിഃ സര്വത്രൈഷാ വിഹിആ രീതിഃ

ധനം ദുർഭാഗ്യത്തിന് കാരണമാണെന്ന് നീ എല്ലായ്പ്പോഴും മനസ്സിലാക്കണം. അതിൽ സത്യത്തിൽ സന്തോഷത്തിന്റെ ഒരു അംശവും ഇല്ല. ധനികർക്ക് പോലും സ്വന്തം മക്കളെ ഭയമുണ്ട്; ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും ഇതാണ് പതിവ്.

പ്രാണായാമം പ്രത്യാഹാരം നിത്യാനിത്യ വിവേകവിചാരമ് । ജാപ്യസമേത സമാധിവിധാനം കുര്വവധാനം മഹദവധാനമ്

ശ്വാസനിയന്ത്രണം, ഇന്ദ്രിയസംയമനം, നിത്യവും അനിത്യവുമായുള്ള വിവേകം ഇവയെല്ലാം അഭ്യസിക്കണം. ജപവും ധ്യാനവും ചേർത്ത്, വലിയ ശ്രദ്ധയോടും ജാഗ്രതയോടും കൂടി ഇതെല്ലാം ചെയ്യണം.