ഭജഗോവിന്ദമ്

मूढ जहीहि धनागमतृष्णां कुरु सद्बुद्धिं मनसि वितृष्णाम्। यल्लभसे निजकर्मोपात्तं वित्तं तेन विनोदय चित्तम्

മണ്ടനായവനേ, ധനസമ്പാദ്യത്തിന്റെ ആഗ്രഹം ഉപേക്ഷിക്കൂ. മനസ്സിൽ നല്ല ബുദ്ധിയും തൃപ്തിയും വളർത്തൂ. നിന്റെ സ്വന്തം പരിശ്രമത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന സമ്പത്ത് കൊണ്ടു മനസ്സിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കൂ.

नारीस्तनभर नाभीदेशं दृष्ट्वा मागामोहावेशम् । एतन्मांसावसादि विकारं मनसि विचिन्तय वारं वारम्

സ്ത്രീയുടെ മുലയും നാഭിദേശവും നോക്കി മോഹത്തിൽ ആകാതിരിക്കുക. ഇതെല്ലാം മാംസം, കൊഴുപ്പ് തുടങ്ങിയവയുടെ മാറ്റങ്ങൾ മാത്രമാണെന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും മനസ്സിൽ ചിന്തിക്കൂ.

नलिनीदलगत जलमतितरलं तद्वज्जीवितमतिशयचपलम् । विद्धि व्याध्यभिमानग्रस्तं लोकं शोकहतं च समस्तम्

താമരയിലത്തെ വെള്ളം എത്രയും ചഞ്ചലമാണല്ലോ; അതുപോലെ തന്നെ മനുഷ്യജീവിതവും അത്യന്തം അസ്ഥിരമാണ്. രോഗം, അഹങ്കാരം എന്നിവകൊണ്ടും ദു:ഖംകൊണ്ടും ഈ ലോകം മുഴുവൻ ബാധിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കൂ.

यावद्वित्तोपार्जन सक्तः स्तावन्निज परिवारो रक्तः । पश्चाज्जीवति जर्जर देहे वार्तां कोऽपि न पृच्छति गेहे

ഏതുവരെ ധനം സമ്പാദിക്കാൻ മനസ്സാക്ഷരമായി ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, അത്തോളം വീട്ടിലെ കുടുംബം നമ്മോടു ചേർന്നിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ വയസ്സായശേഷം ശരീരം ക്ഷീണിച്ചുപോകുമ്പോൾ, വീട്ടിൽ ആരും നമ്മുടെ കാര്യത്തിൽ ചോദിക്കുകയില്ല.

यावत्पवनो निवसति देहे तावत्पृच्छति कुशलं गेहे । गतवति वायौ देहापाये भार्या बिभ्यति तस्मिन्काये

ശ്വാസം ശരീരത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം വീട്ടുകാർ നമ്മുടെ ക്ഷേമം ചോദിക്കും. പക്ഷേ, ശ്വാസം വിട്ടു ശരീരം തളർന്നാൽ, ഭാര്യയ്ക്കു പോലും ആ ശരീരത്തെ ഭയപ്പെടാനാകും.

बालस्तावत्क्रीडासक्तः तरुणस्तावत्तरुणीसक्तः । वृद्धस्तावच्चिन्तासक्तः परे ब्रह्मणि कोऽपि न सक्तः

കുഞ്ഞുകാലത്ത് കളിയിൽ മുഴുകിയിരിക്കും; യൗവനത്തിൽ സ്ത്രീകളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ആസ്വദിക്കും; വൃദ്ധാവസ്ഥയിൽ ചിന്തകളിൽ അകപ്പെട്ടിരിക്കും. എന്നാൽ പരമസത്യമായ ബ്രഹ്മത്തിൽ ആരും മനസ്സിടുന്നില്ല.

काते कान्ता कस्ते पुत्रः संसारोऽयमतीव विचित्रः । कस्य त्वं कः कुत आयातः तत्त्वं चिन्तय तदिह भ्रातः

ആരാണ് നിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ? ആരാണ് നിന്റെ മകൻ? ഈ ലോകം അതീവ വിചിത്രമാണ്. നീ ആരുടെവയാണ്? നീ ആരാണ്? എവിടുനിന്നാണ് വന്നത്? ഈ സത്യം ഇവിടെ തന്നെ ആലോചിച്ചുനോക്കു സഹോദരാ.

सत्सङ्गत्वे निस्स्ङ्गत्वं निस्सङ्गत्वे निर्मोहत्वम् । निर्मोहत्वे निश्चलतत्त्वं निश्चलतत्त्वे जीवन्मुक्तिः

സത്സംഗം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ മനസ്സിൽ ആസക്തി കുറയുന്നു. ആസക്തി ഇല്ലാതാവുമ്പോൾ മോഹം മാറുന്നു. മോഹം മാറിയാൽ മനസ്സിന് സ്ഥിരത ലഭിക്കുന്നു. ആ സ്ഥിരതയിലൂടെ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു.

वयसिगते कः कामविकारः शुष्के नीरे कः कासारः । क्षीणेवित्ते कः परिवारः ज्ञाते तत्त्वे कः संसारः

വയസ്സാകുമ്പോൾ ആഗ്രഹത്തിന്റെ കലഹം എവിടെയാണ്? വെള്ളം ഉണങ്ങിയാൽ തടാകം എവിടെയാണ്? സമ്പത്ത് ഇല്ലാതായാൽ കൂട്ടുകാരെവിടെയാണ്? സത്യത്തെ തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ ഈ ലോകചക്രം എവിടെയാണ്?

मा कुरु धन जन यौवन गर्वं हरति निमेषात्कालः सर्वम् । मायामयमिदमखिलं हित्वा ब्रह्मपदं त्वं प्रविश विदित्वा

സമ്പത്ത്, ജനങ്ങൾ, യൗവനം എന്നിവയിൽ അഭിമാനം പുലർത്തരുത്; ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് തന്നെ കാലം എല്ലാം അകറ്റിക്കളയും. ഇതെല്ലാം മായയാൽ നിറഞ്ഞതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, അതെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ബ്രഹ്മാവസ്ഥയിൽ പ്രവേശിക്കണം.

दिनयामिन्यौ सायं प्रातः शिशिरवसन्तौ पुनरायातः । कालः क्रीडति गच्छत्यायुः तदपि न मुञ्चत्याशावायुः

പകൽ രാത്രിയും, സന്ധ്യയും പ്രഭാതവും, ശിശിരവും വസന്തവും വീണ്ടും വീണ്ടും വരുന്നു; കാലം കളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു, ആയുസ്സ് ഒഴുകിപ്പോകുന്നു, എങ്കിലും ആശയുടെ കാറ്റ് ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകുന്നില്ല.

द्वादशमञ्जरिकाभिरशेषः कथितो वैयाकरणस्यैषः । उपदेशो भूद्विद्यानिपुणैः श्रीमच्छन्करभगवच्छरणैः ॥ १२अ ॥ काते कान्ता धन गतचिन्ता वातुल किं तव नास्ति नियन्ता । त्रिजगति सज्जनसं गतिरैका भवति भवार्णवतरणे नौका

എന്തിനാണ് ഭാര്യയെ കുറിച്ചോ, ധനത്തെ കുറിച്ചോ, സ്വത്തുകളെ കുറിച്ചോ നീ ഇത്രയും ചിന്തിക്കുന്നത്, ഭ്രമിതനായവനേ? നിന്നെ നയിക്കാൻ ആരുമില്ലേ? ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും നല്ലവരുടെ സാന്നിധ്യമാണ് ഒരേ ആശ്രയം; അതാണ് ജന്മമരണസമുദ്രം കടക്കാൻ വള്ളംപോലെ സഹായിക്കുന്നത്.

जटिलो मुण्डी लुञ्छितकेशः काषायाम्बरबहुकृतवेषः । पश्यन्नपि चन पश्यति मूढः उदरनिमित्तं बहुकृतवेषः

ചിലർ ജടയിട്ട് നടക്കുന്നു, ചിലർ തലമുടി മുറിക്കുന്നു, ചിലർ മുടി പറിച്ചുമാറ്റുന്നു, ചിലർ കാശായ വസ്ത്രം ധരിച്ച് പല വേഷങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു. പക്ഷേ, കാണുന്നവനാണെങ്കിലും, ഭ്രമിതൻ യാഥാർത്ഥ്യം കാണുന്നില്ല; ഇവയൊക്കെയും വയറിനുവേണ്ടിയാണു മാത്രം ചെയ്യുന്നത്.

अङ्गं गलितं पलितं मुण्डं दशनविहीनं जतं तुण्डम् । वृद्धो याति गृहीत्वा दण्डं तदपि न मुञ्चत्याशापिण्डम्

ശരീരം വൃദ്ധിയാകുന്നു, മുടി വെള്ളയാകുന്നു, വായിൽ പല്ലുകളില്ല, തല മുഴുവൻ കിഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. വൃദ്ധൻ കയ്യിൽ ദണ്ഡം പിടിച്ച് നടക്കുന്നു, എന്നാലും ആഗ്രഹങ്ങളുടെ കെട്ടു വിട്ടൊഴിയുന്നില്ല.

अग्रे वह्निः पृष्ठेभानुः रात्रौ चुबुकसमर्पितजानुः । करतलभिक्षस्तरुतलवासः तदपि न मुञ्चत्याशापाशः

മുൻവശത്ത് തീയും പിന്നിൽ സൂര്യനും, രാത്രിയിൽ കാൽമുട്ട് താടിയിൽ ചേർത്ത് ഇരിക്കുന്നു, കൈയിൽ ഭിക്ഷയെടുത്തു, മരച്ചുവട്ടിൽ താമസിക്കുന്നു—എന്നാലും പ്രതീക്ഷയുടെ ബന്ധനം വിട്ടൊഴിയുന്നില്ല.

कुरुते गङ्गासागरगमनं व्रतपरिपालनमथवा दानम् । ज्ञानविहिनः सर्वमतेन मुक्तिं न भजति जन्मशतेन

ഗംഗയിലോ സമുദ്രത്തിലോ കുളിച്ചാലോ, വ്രതങ്ങൾ പാലിച്ചാലോ, ദാനം ചെയ്താലോ, ജ്ഞാനം ഇല്ലാതെ, ഏത് മതപ്രകാരം നോക്കിയാലും, നൂറു ജന്മം കഴിഞ്ഞാലും മോക്ഷം ലഭിക്കില്ല.

सुर मंदिर तरु मूल निवासः शय्या भूतल मजिनं वासः । सर्व परिग्रह भोग त्यागः कस्य सुखं न करोति विरागः

ദേവാലയത്തിലോ വൃക്ഷത്തിന്റെ ചുവടിലോ താമസിച്ചാലോ, നിലത്താണ് കിടന്നുറങ്ങുകയോ മയിലാളിന്റെ ചർമ്മം ധരിക്കുകയോ ചെയ്താലോ, എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചാലോ, വൈരാഗ്യം ആര്ക്ക് സന്തോഷം തരുന്നില്ലെന്നു പറയാൻ കഴിയില്ല.

योगरतो वाभोगरतोवा सङ्गरतो वा सङ्गवीहिनः । यस्य ब्रह्मणि रमते चित्तं नन्दति नन्दति नन्दत्येव

യോഗത്തിൽ ആസ്വാദനം കണ്ടെത്തുന്നവനോ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ ആസ്വാദനം കണ്ടെത്തുന്നവനോ, കൂട്ടത്തിൽ സന്തോഷിക്കുന്നവനോ ഒറ്റയ്ക്കു ജീവിക്കുന്നവനോ, ആരുടെ മനസ്സ് ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നുവോ അവൻ സത്യത്തിൽ സന്തോഷിക്കുന്നു, സന്തോഷിക്കുന്നു, സന്തോഷിക്കുന്നു.

भगवद् गीता किञ्चिदधीता गङ्गा जललव कणिकापीता । सकृदपि येन मुरारि समर्चा क्रियते तस्य यमेन न चर्चा

ഭഗവദ്ഗീതയിൽ അല്പംപോലും പഠിച്ചവനും, ഗംഗാജലം ഒരു തുള്ളി പോലും കുടിച്ചവനും, മുരാരിയെ ഒരിക്കൽ പോലും ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചവനും, അവനോട് യമൻക്ക് ഒന്നും ചെയ്യാനില്ല.

पुनरपि जननं पुनरपि मरणं पुनरपि जननी जठरे शयनम् । इह संसारे बहुदुस्तारे कृपयाऽपारे पाहि मुरारे

വീണ്ടും ജനനം, വീണ്ടും മരണം, വീണ്ടും അമ്മയുടെ ഗർഭത്തിൽ കിടക്കൽ — ഈ കടക്കാൻ അത്യന്തം പ്രയാസമുള്ള ലോകചക്രത്തിൽ, അപ്പാരമായ കരുണയുള്ള മുരാരേ, എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ.

रथ्या चर्पट विरचित कन्थः पुण्यापुण्य विवर्जित पन्थः । योगी योगनियोजित चित्तो रमते बालोन्मत्तवदेव

വീഥിയിൽ നിന്ന് ശേഖരിച്ച പഴയ വസ്ത്രങ്ങൾ ചേർത്ത് ധരിച്ച്, പുണ്യവും പാപവും അതിജീവിച്ച വഴിയിൽ സഞ്ചരിച്ച്, യോഗത്തിൽ മനസ്സു ലയിപ്പിച്ച യോഗി, ഒരു ബാലനോ ഒരു ഭ്രാന്തനോ പോലെ സന്തോഷിക്കുന്നു.

कस्त्वं कोऽहं कुत आयातः का मे जननी को मे तातः । इति परिभावय सर्वमसारम् विश्वं त्यक्त्वा स्वप्न विचारम्

നീ ആരാണ്? ഞാൻ ആരാണ്? എവിടുനിന്നാണ് ഞാൻ വന്നത്? എന്റെ അമ്മ ആരാണ്, അച്ഛൻ ആരാണ്? ഇതെല്ലാം ആലോചിച്ചുനോക്കൂ; ഈ ലോകം എല്ലാം അശാശ്വതമാണ്. സ്വപ്നം പോലെ ഈ ലോകത്തെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ മതി.

त्वयि मयि चान्यत्रैको विष्णुः व्यर्थं कुप्यसि मय्यसहिष्णुः । भव समचित्तः सर्वत्र त्वं वाञ्छस्यचिराद्यदि विष्णुत्वम्

നിനക്കിലും എനിക്കിലും മറ്റിടങ്ങളിലും ഒരേ വിഷ്ണുവാണ് ഉള്ളത്. നീ എന്നോട് കോപിക്കുന്നതും ക്ഷമയില്ലാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് വെറുതെ. എവിടെയും സമചിത്തനായി ഇരിക്കണം; വിഷ്ണുവുമായി ഏകത്വം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അതിനാണ് ഇത് വഴി.

शत्रौ मित्रे पुत्रे बन्धौ मा कुरु यत्नं विग्रहसन्धौ । सर्वस्मिन्नपि पश्यात्मानं सर्वत्रोत्सृज भेदाज्ञानम्

ശത്രുവിനോടോ സ്നേഹിതനോടോ മകനോടോ ബന്ധുവിനോടോ വിരോധം ഉണ്ടാക്കാനോ കൂട്ടുകൂടാനോ ശ്രമിക്കേണ്ട. എല്ലായിടത്തും ആത്മാവിനെ കാണുക, എല്ലായിടത്തും ഭേദബോധം വിട്ടൊഴിയുക.

कामं क्रोधं लोभं मोहं त्यक्त्वाऽत्मानं भावय कोऽहम् । आत्मज्ञान विहीना मूढाः ते पच्यन्ते नरकनिगूढाः

ആസക്തിയും കോപവും ലോഭവും മായയും വിട്ട്, 'ഞാൻ ആരാണ്?' എന്ന് ആത്മാവിനെ ചിന്തിക്കുക. ആത്മജ്ഞാനം ഇല്ലാത്ത ഭ്രമിതർ, മറഞ്ഞ നരകങ്ങളിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്നു.

गेयं गीता नाम सहस्रं ध्येयं श्रीपति रूपमजस्रम् । नेयं सज्जन सङ्गे चित्तं देयं दीनजनाय च वित्तम्

ഭഗവദ്ഗീതയും ആയിരം നാമങ്ങളും പാടണം; ശ്രീപതിയുടെ രൂപം എപ്പോഴും ധ്യാനിക്കണം; മനസ്സ് നല്ലവരുടെ കൂട്ടത്തിൽ നിർത്തണം; സമ്പത്ത് ദരിദ്രർക്കു നൽകണം.

सुखतः क्रियते रामाभोगः पश्चाद्धन्त शरीरे रोगः । यद्यपि लोके मरणं शरणं तदपि न मुञ्चति पापाचरणम्

സുഖത്തോടെ സ്ത്രീസംഗം ആസ്വദിച്ചാലും, പിന്നീട് ശരീരത്തിൽ രോഗം വരും. ഈ ലോകത്ത് മരണം ഉറപ്പാണെന്നറിഞ്ഞിട്ടും, പാപം ചെയ്യുന്നത് മനുഷ്യൻ വിട്ടൊഴിയുന്നില്ല.

अर्थमनर्थं भावय नित्यं नास्तिततः सुखलेशः सत्यम् । पुत्रादपि धन भाजां भीतिः सर्वत्रैषा विहिआ रीतिः

ധനം ദുർഭാഗ്യത്തിന് കാരണമാണെന്ന് നീ എല്ലായ്പ്പോഴും മനസ്സിലാക്കണം. അതിൽ സത്യത്തിൽ സന്തോഷത്തിന്റെ ഒരു അംശവും ഇല്ല. ധനികർക്ക് പോലും സ്വന്തം മക്കളെ ഭയമുണ്ട്; ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും ഇതാണ് പതിവ്.

प्राणायामं प्रत्याहारं नित्यानित्य विवेकविचारम् । जाप्यसमेत समाधिविधानं कुर्ववधानं महदवधानम्

ശ്വാസനിയന്ത്രണം, ഇന്ദ്രിയസംയമനം, നിത്യവും അനിത്യവുമായുള്ള വിവേകം ഇവയെല്ലാം അഭ്യസിക്കണം. ജപവും ധ്യാനവും ചേർത്ത്, വലിയ ശ്രദ്ധയോടും ജാഗ്രതയോടും കൂടി ഇതെല്ലാം ചെയ്യണം.