యే ఏతావన్తశ్ చ భూయాꣳసశ్ చ దిశో రుద్రా వితస్థిరే । తేషాꣳ సహస్రయోజనే ఽవ ధన్వాని తన్మసి
ఈ పరిమాణంలో ఉన్నవారు, ఇంకా ఎక్కువగా అన్ని దిక్కులలో విస్తరించిన రుద్రులు, వారి విల్లు వెయ్యి యోజనల దూరంలో ఉండాలని కోరుతున్నాము.
నమో ఽస్తు రుద్రేభ్యో యే దివి యేషాం వర్షమ్ ఇషవః । తేభ్యో దశ ప్రాచీర్ దశ దక్షిణా దశ ప్రతీచీర్ దశోదీచీర్ దశోర్ధ్వాః । తేభ్యో నమో ఽ అస్తు తే నో ఽవన్తు తే నో మృడయన్తు తే యం ద్విష్మో యశ్ చ నో ద్వేష్టి తమ్ ఏషాం జమ్భే దధ్మః
ఆకాశంలో ఉన్న రుద్రులకు నమస్కారం. వారి బాణాలు వర్షంలా కురుస్తాయి. తూర్పు, దక్షిణ, పడమర, ఉత్తరం, పైభాగంలో పది పది మందికి నమస్కారం. వారు మమ్మల్ని కాపాడాలి, మాకు క్షమ చూపాలి. మేము ఎవ్వరిని ద్వేషించినా, ఎవరు మమ్మల్ని ద్వేషించినా, వారిని వారి నోటిలో వేస్తున్నాము.
నమో ఽస్తు రుద్రేభ్యో యే ఽన్తరిక్షే యేషాం వాత ఽ ఇషవః । తేభ్యో దశ ప్రాచీర్ దశ దక్షిణా దశ ప్రతీచీర్ దశోదీచీర్ దశోర్ధ్వాః । తేభ్యో నమో ఽ అస్తు తే నో ఽవన్తు తే నో మృడయన్తు తే యం ద్విష్మో యశ్ చ నో ద్వేష్టి తమ్ ఏషాం జమ్భే దధ్మః
వాయువుల రూపంలో మధ్యాకాశంలో ఉన్న రుద్రులకు నమస్కారం. తూర్పు, దక్షిణ, పడమర, ఉత్తర, పైభాగాల్లో వారిలో పది పది మంది ఉన్నారు. వారందరికీ నమస్కారం. వారు మనలను రక్షించాలి, మనకు కరుణ చూపాలి. మనం ఎవ్వరిని ద్వేషించామో, ఎవరు మనలను ద్వేషించారో, వారిని వారి నోళ్లలో వేసిపెడదాం.
నమో ఽస్తు రుద్రేభ్యో యే పృథివ్యాం యేషామ్ అన్నమ్ ఇషవః । తేభ్యో దశ ప్రాచీర్ దశ దక్షిణా దశ ప్రతీచీర్ దశోదీచీర్ దశోర్ధ్వాః । తేభ్యో నమో ఽ అస్తు తే నో ఽవన్తు తే నో మృడయన్తు తే యం ద్విష్మో యశ్ చ నో ద్వేష్టి తమ్ ఏషాం జమ్భే దధ్మః
భూమిపై ఉన్న, ఆహారమే బాణాలుగా కలిగిన రుద్రులకు నమస్కారం. తూర్పు, దక్షిణ, పడమర, ఉత్తర, పైభాగాల్లో వారిలో పది పది మంది ఉన్నారు. వారందరికీ నమస్కారం. వారు మనలను రక్షించాలి, మనకు కరుణ చూపాలి. మనం ఎవ్వరిని ద్వేషించామో, ఎవరు మనలను ద్వేషించారో, వారిని వారి నోళ్లలో వేసిపెడదాం.
అశ్మన్న్ ఊర్జం పర్వతే శిశ్రియాణామ్ ఽ అద్భ్య ఓషధీభ్యో వనస్పతిభ్యో ఽధి సమ్భృతం పయః । తాం న ఽ ఇషమూర్జం ధత్త మరుతః సꣳరరాణాః । ఽ అశ్మꣳస్ తే క్షుత్ । మయి త ఊర్క్ । యం ద్విష్మస్ తం తే శుగ్ ఋచ్ఛతు
పర్వతంపై, రాయిపై, నీళ్లలో, మొక్కల్లో, చెట్లలో ఉన్న శక్తి, పోషణ మనకు లభించాలి అని కలిసికట్టుగా ప్రయత్నించే మరుతులు దయచేసి మనకు ఆ శక్తిని ప్రసాదించండి. రాయి మీ ఆకలిగా ఉంది. ఆ శక్తి నాలో నిలవాలి. మనం ఎవ్వరిని ద్వేషించామో, మీ ఉగ్రత వారిని తాకాలి.
ఇమా మే ఽ అగ్న ఽ ఇష్టకా ధేనవః సన్త్వ్ ఏకా చ దశ చ దశ చ శతం చ శతం చ సహస్రం చ సహస్రం చాయుతం చాయుతం చ నియుతం చ నియుతం చ ప్రయుతం చార్బుదం చ న్యర్బుదꣳ సముద్రశ్ చ మధ్యం చాన్తశ్ చ పరార్ధశ్ చైతా మే ఽ అగ్న ఇష్టకా ధేనవః సన్త్వ్ అముత్రాముష్మింల్ లోకే
ఓ అగ్ని! నా ఇటుకలు గోవులవై ఉండాలి. ఒకటి, పది, వంద, వెయ్యి, పది వేలు, లక్షలు, పదిలక్షలు, కోట్లు, పదికోట్లు, అరబు, న్యరబు, సముద్రం, మధ్య, చివర, అత్యున్నత స్థాయిలో — ఈ ఇటుకలు ఇక్కడా, పరలోకంలోనూ గోవులవై ఉండాలి.
ఋతవ స్థ ఽ ఋతావృధ ఽ ఋతుష్ఠా స్థ ఽ ఋతావృధః । ఘృతశ్చ్యుతో మధుశ్చ్యుతో విరాజో నామ కామదుఘా ఽ అక్షీయమాణాః
మీరు ఋతువులకు చెందినవారు, ఋతువుల వల్ల బలపడినవారు, ఋతువుల్లో నిలిచినవారు, ఋతువుల వల్ల బలపడినవారు. నెయ్యి ప్రవహించే, తేనె పొర్లే, ప్రకాశవంతమైన, కోరికలను తీరుస్తున్న, ఎప్పటికీ తగ్గని వారు.
సముద్రస్య త్వావకయాగ్నే పరి వ్యయామసి । పావకో ఽ అస్మభ్యꣳ శివో భవ
సముద్రపు నురుగు ద్వారా, ఓ అగ్ని! మిమ్మల్ని చుట్టుముట్టుతున్నాము. మీరు మనకు పవిత్రంగా, శుభంగా ఉండాలి.
హిమస్య త్వా జరాయుణాగ్నే పరి వ్యయామసి । పావకో ఽ అస్మభ్యꣳ శివో భవ
హిమపర్వతపు పొరతో, ఓ అగ్ని! మిమ్మల్ని చుట్టుముట్టుతున్నాము. మీరు మనకు పవిత్రంగా, శుభంగా ఉండాలి.
ఉప జ్మన్న్ ఉప వేతసేఽవ తర నదీష్వ్ ఆ । అగ్నే పిత్తమ్ అపామ్ అసి । మణ్డూకి తాభిర్ ఆ గహి సేమం నో యజ్ఞం పావకవర్ణꣳ శివం కృధి
దగ్గరకు రా, మునగ మొక్కవై రా, నదులను దాటి రా. అగ్ని! నీళ్లలోని పిత్తం నువ్వే. కప్పా! వారితో కలిసి రా; ఈ యజ్ఞాన్ని ప్రకాశవంతంగా, శుభంగా చేయు.
అపామ్ ఇదం న్యయనꣳ సముద్రస్య నివేశనమ్ । అన్యాꣳస్ ఽ తే అస్మత్ తపన్తు హేతయః పావకో ఽ అస్మభ్యꣳ శివో భవ
ఇది నీళ్ల ప్రవాహం, సముద్రానికి విశ్రాంతి స్థలం. నీ జ్వాలలు మనను కాకుండా, ఇతరులను కాల్చాలి. నీవు మనకు పవిత్రంగా, శుభంగా ఉండాలి.
అగ్నే పావక రోచిషా మన్ద్రయా దేవ జిహ్వయా । ఆ దేవాన్ వక్షి యక్షి చ
ఓ అగ్ని! పవిత్రుడా! నీ ప్రకాశంతో, మధురమైన దైవ జిహ్వతో దేవతలను తీసుకురా, వారికి హవిస్సు సమర్పించు.
స నః పావక దీదివో గ్నే దేవాꣳ ఽ ఇహా వహ । ఉప యజ్ఞꣳ హవిశ్ చ నః
ఓ పవిత్రమైన అగ్ని! ప్రకాశవంతుడా! దేవతలను ఇక్కడికి తీసుకురా. మా యజ్ఞాన్ని, హవిస్సును తీసుకురా.
పావకయా యశ్ చితయన్త్యా కృపా క్షామన్ రురుచ ఽ ఉషసో న భానునా । తూర్వన్ న యామన్న్ ఏతశస్య నూ రణ ఽ ఆ యో ఘృణే న తతృషాణో ఽ అజరః
పవిత్రమైన, వివేచన గల, దయగలవాడి ద్వారా భూమి వెలిగింది; అది ఉదయపు కిరణాలవలె. వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రంలా, గాలిపాటిలా, కీర్తిని కోరే వాడిలా, వృద్ధాప్యం లేని వాడిలా.
నమస్ తే హరసే శోచిషే నమస్ తే ఽ అస్త్వ్ అర్చిషే । అన్యాꣳస్ తే అస్మత్ తపన్తు హేతయః పావకో ఽ అస్మభ్యꣳ శివో భవ
నీ జ్వాలలకు నమస్కారం, నీ తాపానికి నమస్కారం, నీ ప్రకాశానికి నమస్కారం. నీ జ్వాలలు మనలను కాకుండా, ఇతరులను కాల్చాలి. నీవు మనకు పవిత్రంగా, శుభంగా ఉండాలి.
నృషదే వేట్ । అప్సుషదే వేట్ । బర్హిషదే వేట్ । వనసదే వేట్ । స్వర్విదే వేట్
నీవు మనుషులలో అధిపతి, నీళ్లలో అధిపతి, దర్భలో అధిపతి, చెట్లలో అధిపతి, వెలుగుల్లో అధిపతి.
యే దేవా దేవానాం యజ్ఞియా యజ్ఞియానాꣳ సంవత్సరీణమ్ ఉప భాగమ్ ఆసతే । అహుతాదో హవిషో యజ్ఞే ఽ అస్మిన్త్ స్వయం పిబన్తు మధునో ఘృతస్య
దేవతల్లో యజ్ఞానికి అర్హులు, సంవత్సర భాగాన్ని ఆసీనులై ఉన్న వారు — వారు ఆహ్వానం లేకుండానే, ఈ యజ్ఞంలో తేనెను, నెయ్యిని తాము తాగాలి.
యే దేవా దేవేష్వ్ అధి దేవత్వమ్ ఆయన్ యే బ్రహ్మణః పురఏతారో ఽ అస్య । యేభ్యో న ఽ ఋతే పవతే ధామ కిం చన న తే దివో న పృథివ్యా ఽ అధి స్నుషు
దేవతల్లో దేవత్వాన్ని పొందినవారు, బ్రహ్మణులకు పురోహితులైనవారు — వారి లేకుండా ఏ కార్యమూ పవిత్రం కాదు; ఆకాశంలోనూ, భూమిలోనూ, నీళ్లలోనూ కాదు.
ప్రాణదా ఽ అపానదా వ్యానదా వర్చోదా వరివోదాః । అన్యాꣳస్ ఽ తే అస్మత్ తపన్తు హేతయః పావకో ఽ అస్మభ్యꣳ శివో భవ
ప్రాణాన్ని ఇచ్చేవారు, అపానాన్ని ఇచ్చేవారు, వ్యానాన్ని ఇచ్చేవారు, తేజస్సును ఇచ్చేవారు, విస్తారాన్ని ఇచ్చేవారు. నీ జ్వాలలు మనలను కాకుండా, ఇతరులను కాల్చాలి. నీవు మనకు పవిత్రంగా, శుభంగా ఉండాలి.
అగ్నిస్ తిగ్మేన శోచిషా యాసద్ విశ్వం న్య్ అత్రిణమ్ । అగ్నిర్ నో వనతే రయిమ్
ఓ అగ్ని! నీ ఉగ్రమైన జ్వాలతో సమస్త అపవిత్రతను కాల్చివేయు. అగ్ని మనకు ఐశ్వర్యాన్ని ఇస్తుంది.
య ఽ ఇమా విశ్వా భువనాని జుహ్వద్ ఋషిర్ హోతా న్య్ అసీదత్ పితా నః । స ఽ ఆశిషా ద్రవిణమ్ ఇచ్ఛమానః ప్రథమచ్ఛద్ అవరాꣳ ఽ ఆ వివేశ
ఈ లోకాలన్నిటినీ హోమం చేసిన ఋషి, హోత, మన తండ్రిలా కూర్చున్నాడు. ఆశీర్వాదంతో ధనం కోరుతూ, మొదట దిగువ లోకాల్లోకి ప్రవేశించాడు.
కిꣳ స్విద్ ఆసీద్ అధిష్ఠానమ్ ఆరమ్భణం కతమత్ స్విత్ కథాసీత్ । యతో భూమిం జనయన్ విశ్వకర్మా వి ద్యామ్ ఔర్ణోన్ మహినా విశ్వచక్షాః
ఏది ఆధారం? ఏది ఆరంభం? అసలు కథ ఏమిటి? విశ్వకర్ముడు, అన్నిటిని చూసేవాడు, భూమిని ఎక్కడి నుంచి సృష్టించాడు? తన మహిమతో ఆకాశాన్ని ఎలా విస్తరించాడు?
విశ్వతశ్చక్షుర్ ఉత విశ్వతోముఖో విశ్వతోబాహుర్ ఉత విశ్వతస్పాత్ । సం బాహుభ్యాం ధమతి సం పతత్రైర్ ద్యావాభూమీ జనయన్ దేవ ఽ ఏకః
అతనికి అన్ని వైపులా కళ్ళు, ముఖం, చేతులు, కాళ్లు ఉన్నాయి. తన చేతులతో, రెక్కలతో ఊదుతూ, ఆ దేవుడు ఒక్కడే, ఆకాశాన్ని, భూమిని సృష్టించాడు.
కిꣳ స్విద్ వనం క ఽ ఉ స వృక్ష ఽ ఆస యతో ద్యావాపృథివీ నిష్టతక్షుః । మనీషిణో మనసా పృచ్ఛతేద్ ఉ తద్ యద్ అధ్యతిష్ఠద్ భువనాని ధారయన్
ఏది ఆ అడవి? ఏది ఆ చెట్టు, దానినుంచి ఆకాశం, భూమి తయారయ్యాయో? జ్ఞానులు మనసుతో ఆ లోకాలను మోయడాన్ని గురించి విచారిస్తారు.
యా తే ధామాని పరమాణి యావమా యా మధ్యమా విశ్వకర్మన్న్ ఉతేమా । శిక్షా సఖిభ్యో హవిషి స్వధావః స్వయం యజస్వ తన్వం వృధానః
ఓ విశ్వకర్మా! నీకు ఉన్న పరమమైన, మధ్యలో ఉన్న, ఇక్కడ ఉన్న స్థలాలను నీ స్నేహితులకు నేర్పు. స్వయంగా బలవంతుడవై, హోమంలో నిన్ను నువ్వే అర్పించు.
విశ్వకర్మన్ హవిషా వావృధానః స్వయం యజస్వ పృథివీమ్ ఉత ద్యామ్ । ముహ్యన్త్వ్ అన్యే ఽ అభితో సపత్నా ఽ ఇహాస్మాకం మఘవా సూరిర్ అస్తు
హోమంతో బలపడే విశ్వకర్మా! భూమికీ, ఆకాశానికీ నిన్ను నువ్వే అర్పించు. ఇతర శత్రువులు ఇక్కడ అయోమయంలో ఉండాలి. ఇక్కడ మఘవంతుడు మనకు జ్ఞానదాతగా ఉండాలి.
వాచస్ పతిం విశ్వకర్మాణమూతయే మనోజువం వాజే ఽ అద్యా హువేమ । స నో విశ్వాని హవనాని జోషద్ విశ్వశమ్భూర్ అవసే సాధుకర్మా
మనము ఈ రోజు వాక్పతిగా, మనస్సు వేగంగా నడిపే విశ్వకర్మను బలానికి పిలుద్దాం. అతడు మన హోమాలను ఆనందంగా స్వీకరించాలి. సర్వమంగళకరుడై, మంచి పనులు చేసే వాడు, మనకు సహాయంగా ఉండాలి.
విశ్వకర్మన్ హవిషా వర్ధనేన త్రాతారమ్ ఇన్ద్రమ్ అకృణోర్ అవధ్యమ్ । తస్మై విశః సమనమన్త పూర్వీర్ అయమ్ ఉగ్రో విహవ్యో యథాసత్
హోమంతో విశ్వకర్ముడు ఇంద్రుణ్ణి రక్షకుడిగా, అజేయుడిగా చేశాడు. అతనికి ప్రజలు పురాతన కాలం నుంచి కలిసి నమస్కరిస్తారు. ఈ మహాబలుడు యథావిధిగా పూజించదగినవాడు.
చక్షుషః పితా మనసా హి ధీరో ఘృతమ్ ఏనే అజనన్ నమ్నమానే । యదేద్ అన్తా ఽ అదదృహన్త పూర్వ ఽ ఆద్ ఇద్ ద్యావాపృథివీ ఽ అప్రథేతామ్
దృష్టికి తండ్రైన ధీరుడు, మనసుతో, పేర్లలో ఘృతాన్ని సృష్టించాడు. చివరలు స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, అప్పుడే ఆకాశం, భూమి విస్తరించాయి.
విశ్వకర్మా విమనా ఽ ఆద్ విహాయా ధాతా విధాతా పరమోత సందృక్ । తేషామ్ ఇష్టాని సమ్ ఇషా మదన్తి యత్రా సప్తఋషీన్ పర ఽ ఏకమ్ ఆహుః
విశ్వకర్ముడు తన మనసుతో ఇక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయాడు. సృష్టికర్త, ఏర్పరిచేవాడు, పరముడు, దృష్టికర్త. అక్కడ ఏడు ఋషులు పరమాత్ముని గురించి మాట్లాడే చోటు, అందరూ కోరిన హోమాలను ఆనందంగా స్వీకరిస్తారు.