నక్తోషాసా సమనసా విరూపే ధాపయేతే శిశుమ్ ఏకꣳ సమీచీ । ద్యావాక్షామా రుక్మో ఽ అన్తర్ వి భాతి దేవా ఽ అగ్నిం ధారయన్ ద్రవిణోదాః
రాత్రి, ఉదయం రెండూ వేర్వేరు రూపాల్లో ఉన్నా, ఒకే మనస్సుతో ఆ శిశువును పోషిస్తాయి. ఆకాశం, భూమి మధ్యలో బంగారు వర్ణుడైన అగ్ని ప్రకాశిస్తాడు. దేవతలు, ధనాన్ని ప్రసాదించేవారు, అగ్ని దేవుని నిలబెడతారు.
విశ్వా రూపాణి ప్రతి ముఞ్చతే కవిః ప్రాసావీద్ భద్రం ద్విపదే చతుష్పదే । వి నాకమ్ అఖ్యత్ సవితా వరేణ్యోఽను ప్రయాణమ్ ఉషసో వి రాజతి
మహర్షి అన్ని రూపాలనూ ధరించగలడు. రెండు కాళ్లవారికీ, నాలుగు కాళ్లవారికీ శుభాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. వందనీయుడైన సవితా పరమ స్థానం చూపించాడు. ఉదయకాల మార్గంలో ప్రకాశిస్తాడు.
సుపర్ణోఽసి గరుత్మాꣳస్ త్రివృత్ తే శిరో గాయత్రం చక్షుర్ బృహద్రథన్తరే పక్షౌ । స్తోమ ఽ ఆత్మా ఛన్దాꣳస్య్ అఙ్గాని యజూꣳషి నామ । సామ తే తనూర్ వామదేవ్యం యజ్ఞాయజ్ఞియం పుచ్ఛం ధిష్ణ్యాః శఫాః । సుపర్ణో ఽసి గరుత్మాన్ దివం గచ్ఛ స్వః పత
నీవు మహా పక్షి గరుత్మంతుడవు. మూడు భాగాలైన తల, గాయత్రీ నీ కళ్ళు, బృహద్రథంతర నీ రెక్కలు. స్తోత్రం నీ ప్రాణం, ఛందస్సులు నీ అవయవాలు, యజుస్ నీ పేరు. సామవేదం నీ శరీరం, వామదేవం నీ తోక, యజ్ఞానికి తగినదిగా ఉంది. ధిష్ణ్యాలు నీ తొడలు, పంజాలు నీ కాళ్లు. నీవు గరుత్మంతుడవు, స్వర్గానికి వెళ్ళు, సూర్యుడి వైపు ఎగురు.
అక్రన్దద్ అగ్ని స్తనయన్న్ ఇవ ద్యౌః క్షామా రేరిహద్ వీరుధః సమఞ్జన్ । సద్యో జజ్ఞానో వి హీమ్ ఇద్ధోఽ అఖ్యద్ ఆ రోదసీ భానునా భాత్య్ అన్తః
అగ్ని గర్జించాడు, ఆకాశం మాదిరిగా మోగాడు. భూమి కంపించింది, మొక్కలు అలంకరించబడ్డాయి. వెంటనే జన్మించి, అగ్ని వెలుగుతో ఆకాశం, భూమి మధ్యలో ప్రకాశించాడు.
అగ్నేఽభ్యావర్తిన్న్ అభి మా ని వర్తస్వాయుషా వర్చసా ప్రజయా ధనేన । సన్యా మేధయా రయ్యా పోషేణ
అగ్ని దేవా! మాకు తిరిగి రా, దూరంగా పోవద్దు. ఆయుష్షు, తేజస్సు, సంతానం, ధనం, జ్ఞానం, ఐశ్వర్యం, పోషణతో మమ్మల్ని కాపాడు.
అగ్నే ఽ అఙ్గిరః శతం తే సన్త్వావృతః సహస్రం త ఽ ఉపావృతః । అధా పోషస్య పోషేణ పునర్ నో నష్టమ్ ఆ కృధి పునర్ నో రయిమ్ ఆ కృధి
అగ్ని అంగిరసా! నీకు వందలు బహిరంగంగా, వెయ్యి రహస్యంగా లభించునుగాక. సంపద మీద సంపదతో మాకు పోషణ కలుగజేయు. పోయినదాన్ని మళ్లీ మాకు ఇవ్వు, ధనాన్ని మళ్లీ మాకు ప్రసాదించు.
పునర్ ఊర్జా ని వర్తస్వ పునర్ అగ్న ఽ ఇషాయుషా । పునర్ నః పాహ్య్ అꣳహసః
మళ్లీ పోషణతో తిరిగి రా, అగ్ని దేవా! మళ్లీ ఆహారం, ఆయుష్షుతో రా. మళ్లీ మమ్మల్ని అపాయాల నుంచి రక్షించు.
సహ రయ్యా ని వర్తస్వాగ్నే పిన్వస్వ ధారయా । విశ్వప్స్న్యా విశ్వతస్ పరి
ఓ అగ్ని! ఐశ్వర్యంతో కలిసి తిరిగి రా, సమృద్ధితో పెరిగిపో, అన్ని వైపులా సమస్తాన్ని ఆవరించు.
ఆ త్వాహార్షమ్ అన్తర్ అభూర్ ధ్రువస్ తిష్ఠావిచాచలిః । విశస్ త్వా సర్వా వాఞ్ఛన్తు మా త్వద్ రాష్ట్రమ్ అధి భ్రశత్
నేను నిన్ను భూమిలోనుండి ఇక్కడకు తీసుకొచ్చాను, నీవు స్థిరంగా, కదలకుండా నిలిచిపో. సమస్త ప్రజలు నిన్ను కోరాలి, నీ రాజ్యం నీ నుండి దూరం కావద్దు.
ఉద్ ఉత్తమం వరుణ పాశమ్ అస్మద్ అవాధమం వి మధ్యమꣳ శ్రథాయ । అథా వయమ్ ఆదిత్య వ్రతే తవానాగసో ఽ అదితయే స్యామ
ఓ వరుణ! మనపై ఉన్న గొప్ప బంధాన్ని తొలగించు, మధ్యలో ఉన్నదాన్ని విడిపించు, తక్కువదాన్ని కూడా తీసివేయు. అప్పుడు, ఓ ఆదిత్య! మేము పాపరహితులై, నీ ధర్మానికి, అదితికి చెందుదాం.
అగ్రే బృహన్న్ ఉషసామూర్ధ్వో ఽ అస్థాన్ నిర్జగన్వాన్ తమసో జ్యోతిషాగాత్ । అగ్నిర్ భానునా రుశతా స్వఙ్గ ఽ ఆ జాతో విశ్వా సద్మాన్య్ అప్రాః
ఉషస్సులలో ముందుగా, గొప్పవాడిగా, అగ్ని ఎత్తుగా వెలిగాడు. చీకటిని తొలగించి, వెలుతురుతో వచ్చాడు. తన ప్రకాశవంతమైన రూపంతో అగ్ని జన్మించి, అన్ని ఇళ్లను నింపాడు.
హꣳసః శుచిషద్ వసుర్ అన్తరిక్షసద్ హోతా వేదిషద్ అతిథిర్ దురోణసత్ । నృషద్ వరసద్ ఋతసద్ వ్యోమసద్ అబ్జా గోజా ఽ ఋతజా అద్రిజా ఽ ఋతమ్ బృహత్
హంస స్వచ్ఛతలో నివసిస్తాడు, మధ్యలో ఐశ్వర్యాన్ని ఇస్తాడు, వేదికపై హోతగా ఉంటాడు, ఇంటిలో అతిథిగా ఉంటాడు. మనుషుల మధ్య, దేవతల మధ్య, సత్యంలో, ఆకాశంలో కూర్చుంటాడు. నీటిలో, గోవుల్లో, సత్యంలో, కొండల్లో జన్మించాడు — సత్యమే గొప్పది.
సీద త్వం మాతుర్ అస్యా ఽ ఉపస్థే విశ్వాన్య్ అగ్నే వయునాని విద్వాన్ । మైనాం తపసా మార్చిషాఽభిశోచీర్ అన్తర్ అస్యాꣳ శుక్రజ్యోతిర్ వి భాహి
ఓ అగ్ని! ఈ తల్లిపొదిలో కూర్చో, నీవు అన్ని మార్గాలను తెలిసినవాడవు. నీ వేడి లేదా జ్వాలతో ఆమెను కాలబెట్టవద్దు. ఆమెలో వెలిగే ప్రకాశంగా నీవు వెలుగు పరచు.
అన్తర్ అగ్నే రుచా త్వమ్ ఉఖాయాః సదనే స్వే । తస్యాస్ త్వꣳ హరసా తపన్ జాతవేదః శివో భవ
ఓ అగ్ని! నీ తేజంతో, నీ వంటింటి స్థలంలో వెలుగు పరచు. నీ శక్తితో, జాతవేదా! నీవు శుభంగా ఉండు.
శివో భూత్వా మహ్యమ్ అగ్నేఽ అథో సీద శివస్ త్వమ్ । శివః కృత్వా దిశః సర్వాః స్వం యోనిమ్ ఇహాసదః
ఓ అగ్ని! నీవు శుభంగా మారి, నాకు ఇక్కడ కూర్చో. శుభంగా ఉండి, అన్ని దిక్కులను శుభంగా చేయి. నీ స్వస్థానంలో ఇక్కడ స్థిరపడు.
దివస్ పరి ప్రథమం జజ్ఞే ఽ అగ్నిర్ అస్మాద్ ద్వితీయం పరి జాతవేదాః । తృతీయమ్ అప్సు నృమణా ఽ అజస్రమ్ ఇన్ధాన ఽ ఏనం జరతే స్వాధీః
ఆకాశంలో ముందుగా అగ్ని జన్మించాడు, అక్కడి నుండి జాతవేదా రెండవసారి పుట్టాడు. మూడవసారి, మనుషుల మధ్య, నీటిలో ఎప్పుడూ వెలిగించబడుతున్నాడు. తమ స్వభావాన్ని తెలిసినవారు అతన్ని పోషిస్తారు.
విద్మా తే ఽ అగ్నే త్రేధా త్రయాణి విద్మా తే ధామ విభృతా పురుత్రా । విద్మా తే నామ పరమం గుహా యద్ విద్మా తమ్ ఉత్సం యత ఽ ఆజగన్థ
ఓ అగ్ని! నీ మూడు రూపాలను మేము తెలుసు. నీవు ఎన్నో చోట్ల విస్తరించిన నీ నివాసాలను మేము తెలుసు. నీ పరమమైన, రహస్యమైన నామాన్ని మేము తెలుసు. నీవు ఎక్కడి నుండి వచ్చావో ఆ మూలాన్ని మేము తెలుసు.
సముద్రే త్వా నృమణా ఽ అప్స్వ్ అన్తర్ నృచక్షా ఽ ఈధే దివో అగ్న ఽ ఊధన్ । తృతీయే త్వా రజసి తస్థివాꣳసమ్ అపామ్ ఉపస్థే మహిషా ఽ అవర్ధన్
సముద్రంలో, నీటిలో, మనుషులతో కూడి, ఆకాశపు గర్భంలో నీవు వెలిగించబడతావు, ఓ అగ్ని! మూడవ ప్రాంతంలో నిలిచి, నీటిపొదిలో మహాశక్తులు నిన్ను పెంచారు.
అక్రన్దద్ అగ్ని స్తనయన్న్ ఇవ ద్యౌః క్షామా రేరిహద్ వీరుధః సమఞ్జన్ । సద్యో జజ్ఞానో వి హీమ్ ఇద్ధో ఽ అఖ్యద్ ఆ రోదసీ భానునా భాత్య్ అన్తః
అగ్ని గర్జించాడు, ఆకాశం మేఘాలు మ్రోగినట్లు. భూమి కంపించింది, మొక్కలు అలంకరించుకున్నాయి. కొత్తగా పుట్టి, మండుతూ, తనను తాను ప్రకటించాడు. ఆ వెలుతురుతో భూమి-ఆకాశాల మధ్య ప్రకాశించాడు.
శ్రీణామ్ ఉదారో ధరుణో రయీణాం మనీషాణాం ప్రార్పణః సోమగోపాః । వసుః సూనుః సహసో ఽ అప్సు రాజా వి భాత్య్ అగ్ర ఽ ఉషసామ్ ఇధానః
అతడు ధనానికి ఆధారంగా, సంపదలకు పునాదిగా, జ్ఞానానికి మూలంగా, సోమానికి కాపాడువాడిగా ఉన్నాడు. బలవంతుని కుమారుడిగా, నీటిలో రాజుగా, అగ్ని ఉషస్సులలో ముందుగా వెలిగిపోతాడు.
విశ్వస్య కేతుర్ భువనస్య గర్భఽ ఆ రోదసీ ఽ అపృణాజ్ జాయమానః । వీడుం చిద్ అద్రిమ్ అభినత్ పరాయఞ్ జనా యద్ అగ్నిమ్ అయజన్త పఞ్చ
అతడు సమస్తానికి సంకేతంగా, జగత్తుకు గర్భంగా ఉన్నాడు. పుట్టినప్పుడు, భూమి-ఆకాశాలను నింపాడు. బలమైన గుహను కూడా దాటి, ప్రజలు అగ్నిని ఐదు విధాలుగా పూజించినప్పుడు అతడు ముందుకెళ్లాడు.
ఉశిక్ పావకో అరతిః సుమేధా మర్త్యేష్వ్ అగ్నిర్ అమృతో ని ధాయి । ఇయర్తి ధూమమ్ అరుషం భరిభ్రద్ ఉచ్ ఛుక్రేణ శోచిషా ద్యామ్ ఇనక్షన్
పవిత్రమైన, ప్రకాశవంతమైన, అలసటలేని, జ్ఞానవంతుడైన అగ్ని, మరణరహితుడిగా మానవుల్లో స్థాపించబడ్డాడు. అతడు ఎర్రటి పొగను పంపిస్తాడు, దాన్ని మోస్తూ, తన తెల్లటి జ్వాలతో ఆకాశాన్ని తాకుతాడు.
దృశానో రుక్మ ఽ ఉర్వ్యా వ్యద్యౌద్ దుర్మర్షమ్ ఆయుః శ్రియే రుచానః । అగ్నిర్ అమృతో ఽ అభవద్ వయోభిర్ యద్ ఏనం ద్యౌర్ జనయత్ సురేతాః
అతడు ప్రకాశంతో విస్తారమైన భూమిని అలంకరించాడు, ఎదుర్కోవడానికి కష్టమైనవాడు, కీర్తికి వెలిగే వాడు. అగ్ని, అమృతుడు, యవ్వనంగా మారాడు, ఆకాశం, బీజంతో నిండినది, అతన్ని జన్మింపజేసినప్పుడు.
యస్ తే అద్య కృణవద్ భద్రశోచేఽపూపం దేవ ఘృతవన్తమ్ అగ్నే । ప్ర తం నయ ప్రతరం వస్యో ఽ అచ్ఛాభి సుమ్నం దేవభక్తం యవిష్ఠ
ఈ రోజు నీకోసం ఎవరు శుభంగా, నెయ్యితో కూడిన నైవేద్యాన్ని తయారు చేస్తారో, ఓ అగ్ని! ఆ నైవేద్యాన్ని నీవు నేరుగా ఐశ్వర్యానికి, మంగళానికి, దైవకృపకు చేర్చు, యవ్వనుడా.
ఆ తం భజ సౌశ్రవసేష్వ్ అగ్న ఽ ఉక్థ ఽ ఉక్థ ఽ ఆ భజ శస్యమానే । ప్రియః సూర్యే ప్రియో ఽ అగ్నా భవాత్య్ ఉజ్ జాతేన భినదద్ ఉజ్ జనిత్వైః
ప్రశంసలలో ప్రఖ్యాతుడైనవారితో ఆ భాగాన్ని పంచుకో, ఓ అగ్ని! స్తుతిలో భాగస్వామి అవు. సూర్యునికి ప్రియుడవాడు, అగ్నికి ప్రియుడవాడు, పుట్టిన వెంటనే విరుచుకుంటాడు, పుట్టుకతో విరగబెడతాడు.
త్వామ్ అగ్నే యజమానా ఽ అను ద్యూన్ విశ్వా వసు దధిరే వార్యాణి । త్వయా సహ ద్రవిణమ్ ఇచ్ఛమానా వ్రజం గోమన్తమ్ ఉశిజో వి వవ్రుః
ఓ అగ్ని, యజ్ఞం చేసే వారు నిన్ను ఆశ్రయించి, అన్ని రకాల ధనాలను నిత్యం నీకు అప్పగించారు. ధనం కోరుకుంటూ, నీతో కలిసి, ఆరాధకులు పశువులతో నిండిన స్థలానికి చేరుకున్నారు.
అస్తావ్య్ అగ్నిర్ నరాꣳ సుశేవో వైశ్వానర ఽ ఋషిభిః సోమగోపాః । అద్వేషే ద్యావాపృథివీ హువేమ దేవా ధత్త రయిమ్ అస్మే సువీరమ్
మనుషులలో దయతో ఉన్న అగ్ని, విశ్వనరుడా, సోమాన్ని కాపాడే ఋషులతో కలిసి నిలిచి ఉండు. మేము ద్వేషం లేకుండా ఆకాశాన్ని, భూమిని పిలుస్తున్నాము. దేవతలారా, మాకు ధనం, వీరత్వాన్ని ప్రసాదించండి.
సమిధాగ్నిం దువస్యత ఘృతైర్ బోధయతాతిథిమ్ । ఆస్మిన్ హవ్యా జుహోతన
అగ్నిని కండ్లతో ఆరాధించండి; అతిధిగా ఉన్న అగ్నిని నెయ్యితో మేల్కొలపండి; ఈ అగ్నిలో హవ్యాలు సమర్పించండి.
ఉద్ ఉ త్వా విశ్వే దేవా ఽ అగ్నే భరన్తు చిత్తిభిః । స నో భవ శివస్ త్వꣳ సుప్రతీకో విభావసుః
అగ్ని, అన్ని దేవతలు తమ మనస్సుతో నిన్ను పైకి తీయనివ్వాలి. నీవు మాకు శుభముగా, అందమైన రూపంతో, ప్రకాశవంతుడిగా ఉండు.
విష్ణోః క్రమోఽసి సపత్నహా గాయత్రం ఛన్ద ఽ ఆ రోహ పృథివీమ్ అను వి క్రమస్వ । విష్ణోః క్రమోఽస్య్ అభిమాతిహా త్రైష్టుభం ఛన్ద ఽ ఆ రోహాన్తరిక్షమ్ అను వి క్రమస్వ । విష్ణోః క్రమోఽస్య్ అరాతీయతో హన్తా జాగతం ఛన్ద ఽ ఆ రోహ దివమ్ అను వి క్రమస్వ । విష్ణోః క్రమోఽసి శత్రూయతో హన్తాఽఽనుష్టుభం ఛన్ద ఽ ఆ రోహ దిశోఽను వి క్రమస్వ
నీవు విష్ణువు అడుగు, శత్రువులను సంహరించేవాడవు. గాయత్రీ ఛందస్సుతో భూమిపై అడుగు పెట్టు. నీవు విష్ణువు అడుగు, విరోధులను జయించేవాడవు. త్రిష్టుప్ ఛందస్సుతో మధ్యలో అడుగు పెట్టు. నీవు విష్ణువు అడుగు, శత్రువులను నశింపజేసేవాడవు. జగతీ ఛందస్సుతో ఆకాశంలో అడుగు పెట్టు. నీవు విష్ణువు అడుగు, శత్రువులను సంహరించేవాడవు. అనుష్టుప్ ఛందస్సుతో దిక్కులలో అడుగు పెట్టు.