వేనస్ తత్ పశ్యన్ నిహితం గుహా సద్ యత్ర విశ్వం భవత్య్ ఏకనీడమ్ । తస్మిన్న్ ఇదꣳ సం చ వి చైతి సర్వꣳ స ఽ ఓతః ప్రోతశ్ చ విభూః ప్రజాసు
ఒక జ్ఞాని, అంతర్లీనంగా ఉన్న దానిని గుహలో దర్శిస్తాడు. అక్కడ అన్ని జీవులు ఒకే గూళ్లో కలిసిపోతాయి. అందులోనే ఇది అంతా కలిసిపోతూ, విడిపోతూ సంచరిస్తుంది. ఆయన సమస్త ప్రజలలో అంతర్భూతుడై, అల్లుకున్నవాడై ఉన్నాడు.
ప్ర తద్ వోచేద్ అమృతం ను విద్వాన్ గన్ధర్వో ధామ విభృతం గుహా సత్ । త్రీణి పదాని నిహితా గుహాస్య యస్ తాని వేద స పితుః పితాసత్
అమృతాన్ని తెలిసిన గంధర్వుడు, ఆ గుహలో దాగిన ఆ నివాసాన్ని ప్రకటించాలి. ఆయన మూడు అడుగులు ఆ గుహలో స్థాపించబడ్డాయి. వాటిని ఎవరైనా తెలుసుకుంటే, వారు తమ తండ్రికి తండ్రివారు అవుతారు.
స నో బన్ధుర్ జనితా స విధాతా ధామాని వేద భువనాని విశ్వా । యత్ర దేవా ఽ అమృతమ్ ఆనశానాస్ తృతీయే ధామన్న్ అధ్య్ ఐరయన్త
ఆయన మన బంధువు, సృష్టికర్త, కర్త. ఆయనకు అన్ని లోకాలు, నివాసాలు తెలుసు. దేవతలు అమృతాన్ని కోరుతూ మూడవ నివాసానికి చేరుకున్నారు.
పరీత్య భూతాని పరీత్య లోకాన్ పరీత్య సర్వాః ప్రదిశో దిశశ్ చ । ఉపస్థాయ ప్రథమజామ్ ఋతస్యాత్మనాత్మానమ్ అభి సం వివేశ
అన్ని భూతాలను, అన్ని లోకాలను, అన్ని దిక్కులను చుట్టుకుని, ఆయన సత్యపు మొదటి జననాన్ని చేరుకున్నాడు. తన స్వరూపంతో తనలోనికి ప్రవేశించాడు.
పరి ద్యావాపృథివీ సద్య ఽ ఇత్వా పరి లోకాన్ పరి దిశః పరి స్వః । ఋతస్య తన్తుం వితతం విచృత్య తద్ అపశ్యత్ తద్ అభవత్ తద్ ఆసీత్
ఆయన ఆకాశ భూములను, అన్ని లోకాలను, దిక్కులను, స్వర్గాన్ని చుట్టుకుని, సత్యపు నూలును పరిశీలించాడు. ఆయన దానిని చూశాడు, దానిగా మారాడు, అదే అయిపోయాడు.
సదసస్ పతిమ్ అద్భుతం ప్రియమ్ ఇన్ద్రస్య కామ్యమ్ । సనిం మేధామ్ అయాసిషꣳమ్ స్వాహా
సభకు అధిపతిగా, అద్భుతంగా, ఇంద్రునికి ప్రియమైనవాడిగా, మనసుకు ఇష్టమైనవాడిగా ఉన్నవాడా! నీ జ్ఞానంతో నేను ఏకమవ్వాలని కోరుకుంటున్నాను. స్వాహా.
యాం మేధాం దేవగణాః పితరశ్ చోపాసతే । తయా మామ్ అద్య మేధయాగ్నే మేధావినం కురు స్వాహా
దేవతలు, పితృదేవతలు పూజించే ఆ జ్ఞానంతో, అగ్నిదేవా, నన్ను ఈ రోజు జ్ఞానవంతుడిని చేయుము. స్వాహా.
మేధాం మే వరుణో దదాతు మేధామ్ అగ్నిః ప్రజాపతిః । మేధామ్ ఇన్ద్రస్ చ వాయుశ్ చ మేధాం ధాతా దదాతు మే స్వాహా
వరుణుడు నాకు జ్ఞానం ప్రసాదించాలి, అగ్ని, ప్రజాపతి, ఇంద్రుడు, వాయువు, ధాతా—వారు అందరూ నాకు జ్ఞానం ప్రసాదించాలి. స్వాహా.
ఇదం మే బ్రహ్మ చ క్షత్రం చోభే శ్రియమ్ అశ్నుతామ్ । మయి దేవా దధతు[ దధవు ] శ్రియమ్ ఉత్తమాం తస్యై తే స్వాహా
ఈ బ్రాహ్మణ శక్తి, క్షత్ర శక్తి రెండూ నాకు ఐశ్వర్యాన్ని కలిగించాలి. దేవతలు నాకు ఉత్తమ ఐశ్వర్యాన్ని ప్రసాదించాలి. ఆమెకు, నీకు స్వాహా.
అస్యాజరాసో దమామ్ అరిత్రా ఽ అర్చద్ధూమాసో ఽ అగ్నయః పావకాః । శ్వితీచయః శ్వాత్రాసో భురణ్యవో వనర్షదో వాయవో న సోమాః
ఈ అజరామరమైన, నియంత్రితమైన, నడిపించబడిన అగ్నిలో, ప్రకాశవంతమైన జ్వాలలు వెలిగిపోతున్నాయి. అవి శ్వేత తలపు, గర్జించే శబ్దంతో, వృక్షాలను దహించేవి, గాలిలా, సోమరసంలా సంచరిస్తున్నాయి.
హరయో ధూమకేతవో వాతజూతా ఽ ఉప ద్యవి । యతన్తే వృథగ్ అగ్నయః
పసుపు రంగు, పొగను ఎగురవేసే, గాలిచేత నడిపించబడే అగ్నిజ్వాలలు ఆకాశాన్ని향ించి ఎగబాకుతున్నాయి. అగ్నులు వేరుగా సంచరిస్తున్నాయి.
యజా నో మిత్రావరుణా యజా దేవాꣳ ౨ఽ ఋతం బృహత్ । అగ్నే యక్షి స్వం దమమ్
మిత్రుడు, వరుణుడు, మన కోసం యజ్ఞం చేయండి. దేవతలకు, మహత్తరమైన సత్యానికి యజ్ఞం చేయండి. అగ్నిదేవా, నీ ఇంటికి యజ్ఞాన్ని స్వీకరించు.
యుక్ష్వా హి దేవహూతమాꣳ౨ఽ అశ్వాꣳ౨ఽ అగ్నే రథీర్ ఇవ । ని హోతా పూర్వ్యః సదః
అగ్నిదేవా! దేవతలకు పిలిచిన గుర్రాలను రథికుల్లా జోడించు. పురాతన హోతా ఆ ఆసనంలో కూర్చోవాలి.
ద్వే విరూపే చరతః స్వర్థే ఽ అన్యాన్యా వత్సమ్ ఉప ధాపయేతే । హరిర్ అన్యస్యాం భవతి స్వధావాఞ్ఛుక్రో ఽ అన్యస్యాం దదృశే సువర్చాః
రెండు వేర్వేరు రూపాలున్నవి వెలుతురు వైపు సాగుతున్నాయి. ఒక్కొక్కటి దూడను ప్రసవిస్తుంది. ఒకదానిలో పసుపు రంగు, స్వయంగా నిలబడినది; మరొకదానిలో తెల్లటి, ప్రకాశవంతమైనది కనిపిస్తుంది.
అయమ్ ఇహ ప్రథమో ధాయి ధాతృభిర్ హోతా యజిష్ఠో ఽ అధ్వరేష్వ్ ఈడ్యః । యమ్ అప్నవానో భృగవో విరురుచుర్ వనేషు చిత్రం విభ్వం విశే-విశే
ఇక్కడ సృష్టికర్తలు మొదటిగా స్థాపించినవాడు, యజ్ఞానికి అర్హుడైన హోతా, యాగాల్లో పూజించదగినవాడు. అప్నవానులు, భృగువులు అడవుల్లో ఆయనను వెలికి తెచ్చారు. ప్రతి వంశంలో ఆయన అద్భుతంగా, ప్రకాశంగా వెలిగాడు.
త్రీణి శతా త్రీ సహస్రాణ్య్ అగ్నిం త్రిꣳశచ్ చ దేవా నవ చాసపర్యన్ । ఔక్షన్ ఘృతైర్ అస్తృణన్ బర్హిర్ అస్మా ఽ ఆద్ ఇద్ హోతారం న్య్ అసాదయన్త
మూడు వందల మూడు వేల ముప్పై తొమ్మిది మంది దేవతలు అగ్నిని సేవించారు. వారు ఆయనను నెయ్యితో అభిషేకించి, దర్భను పరచి, హోతాగా కూర్చోబెట్టారు.
మూర్ధానం దివో ఽ అరతిం పృథివ్యా వైశ్వానరమ్ ఋత ఽ ఆ జాతమ్ అగ్నిమ్ । కవిꣳ సమ్రాజమ్ అతిథిం జనానామ్ ఆసన్న్ ఆ పాత్రం జనయన్త దేవాః
దేవతలు ఆకాశపు పైభాగంలోను భూమి అడుగునా, సత్యంలో జన్మించిన వైశ్వానరుడైన అగ్నిని సృష్టించారు. ఆ మహాజ్ఞాని, సమ్రాట్, ప్రజలకు అతిథిగా ఉండే అగ్ని దేవతలు దగ్గరకు తీసుకొచ్చి, పూజా పాత్రంగా నిలిపారు.
అగ్నిర్ వృత్రాణి జఙ్ఘనద్ ద్రవిణస్యుర్ విపన్యయా । సమిద్ధః శుక్ర ఽ ఆహుతః
అగ్ని, అన్ని అడ్డంకులను తొలగించేవాడు, జ్ఞానంతో ధనాన్ని ప్రసాదించేవాడు. వెలిగించి, పవిత్రమైన హవితో పూజించినప్పుడు ప్రకాశంగా మెరిసిపోతాడు.
విశ్వేభిః సోమ్యం మధ్వ్ అగ్న ఽ ఇన్ద్రేణ వాయునా । పిబా మిత్రస్య ధామభిః
అగ్నీదేవా! ఇంద్రుడు, వాయువు మరియు అన్ని దేవతలతో కలిసి, మిత్రుని శక్తితో ఆ సోమరసాన్ని త్రాగు.
ఆ యద్ ఇషే నృపతిం తేజ ఽ ఆనట్ శుచి రేతో నిషిక్తం ద్యౌర్ అభీకే । అగ్నిః శర్ధమ్ అనవద్యం యువానꣳ స్వాధ్యం జనయత్ సూదయచ్ చ
బలానికి కోసం రాజును పిలిచినప్పుడు, పవిత్రమైన బీజం పోయబడినప్పుడు, ఆకాశం దృష్టి సారించినప్పుడు, అగ్ని నిష్కళంకమైన, యువకులైన సైన్యాన్ని స్వయంగా సృష్టించి, అభివృద్ధి చెందజేస్తాడు.
అగ్నే శర్ధ మహతే సౌభగాయ తవ ద్యుమ్నాన్య్ ఉత్తమాని సన్తు । సం జాస్పత్యꣳ సుయమమ్ ఆ కృణుష్వ శత్రూయతామ్ అభి తిష్ఠా మహాꣳసి
అగ్నీదేవా! నీ సైన్యాన్ని గొప్ప ఐశ్వర్యానికి నడిపించు. నీ గొప్ప కీర్తులు మాకు కలగాలి. మన కుటుంబంలో ఐక్యతను స్థాపించు, మన నియమాన్ని బలపరచు, శత్రువులను ధైర్యంగా ఎదుర్కొను.
త్వాꣳ హి మన్ద్రతమమ్ అర్కశోకైర్ వవృమహే మహి నః శ్రోష్య్ అగ్నే । ఇన్ద్రం న త్వా శవసా దేవతా వాయుం పృణన్తి రాధసా నృతమాః
అత్యంత మధురుడవైన అగ్నీదేవా! మేము నీకోసం స్తోత్రాలతో నిన్ను ఎంచుకున్నాము. మాకు దయచూపు. ఇంద్రుడిలా నీవు బలంతో నిండివున్నావు. ఉత్తములు దేవతలకూ, వాయువుకూ ఇచ్చే బహుమతులతో నిన్ను సత్కరిస్తారు.
త్వే ఽ అగ్నే స్వాహుత ప్రియాసః సన్తు సూరయః । యన్తారో యే మఘవానో జనానామూర్వాన్ దయన్త గోనామ్
స్వాహుతమైన అగ్నీదేవా! నీలో మన గొప్పవారు అందరికీ ప్రీతిపాత్రులవారు కావాలి. ప్రజలకు విస్తారమైన మైదానాలను, పశువులకు గడ్డి ఇచ్చే దాతలు మనకు కలగాలి.
శ్రుధి శ్రుత్కర్ణ వహ్నిభిర్ దేవైర్ అగ్నే సయావభిః । ఆ సీదన్తు బర్హిషి మిత్రో ఽ అర్యమా ప్రాతర్యావాణో ఽ అధ్వరమ్
శ్రవణశక్తి కలిగిన అగ్నీదేవా! నీతో పాటు వహ్నిదేవతలతో వినిపించు. ఉదయాన్నే వచ్చే మిత్రుడు, అర్యమా యజ్ఞంలో దర్భపై కూర్చోవాలి.
విశ్వేషామ్ అదితిర్ యజ్ఞియానాం విశ్వేషామ్ అతిథిర్ మానుషాణామ్ । అగ్నిర్ దేవానామ్ అవ ఽ ఆవృణానః సుమృడీకో భవతు జాతవేదాః
అన్ని పూజలకు అర్హురాలైనది అదితి. మానవులందరిలో అగ్ని అతిథి. దేవతలను కాపాడే, జన్మలను తెలిసిన జాతవేదసు మాకు దయ చూపాలి.
మహో ఽ అగ్నేః సమిధానస్య శర్మణ్య్ అనాగా మిత్రే వరుణే స్వస్తయే । శ్రేష్ఠే స్యామ సవితుః సవీమని తద్ దేవానామ్ అవో ఽ అద్యా వృణీమహే
ప్రబలమైన అగ్నిదేవుని రక్షణలో మిత్రుడు, వరుణుడు మనకు శుభం కలిగించాలి. సవితృదేవుని అనుగ్రహంలో మనం శ్రేష్ఠులమవ్వాలి. ఈ రోజు దేవతల రక్షణను కోరుతున్నాము.
ఆపశ్ చిత్ పిప్యు స్తర్యో న గావో నక్షన్న్ ఋతం జరితారస్ త ఽ ఇన్ద్ర । యాహి వాయుర్ న నియుతో నో ఽ అచ్ఛా త్వꣳ హి ధీభిర్ దయసే వి వాజాన్
ఇంద్రుడా! పాలు పిండిన ఆపలు గోవుల్లా పొంగిపోతున్నా, నీతి మార్గాన్ని దాటి పోవు. గాయకులూ అలాగే. వాయువు తన అనుచరుల దగ్గరకు వచ్చేలా నీవు మాకు రా; ఎందుకంటే నీ ధ్యానంతో నీవు విజయాలను పంచుతావు.
గావ ఽ ఉపావతావతం మహీ యజ్ఞస్య రప్సుదా । ఉభా కర్ణా హిరణ్యయా
యజ్ఞానికి సంపదను తీసుకొచ్చే ఆవులు దగ్గరకు వచ్చాయి. వాటి రెండు చెవులు బంగారంతో మెరిసిపోతున్నాయి.
యద్ అద్య సూర ఽ ఉదితే నాగా మిత్రో ఽ అర్యమా । సువాతి సవితా భగః
ఈ రోజు సూర్యోదయ సమయంలో మిత్రుడు, అర్యమా లేచి ఉన్నప్పుడు, సవితా, భగ దేవతలు మనకు శుభం ప్రసాదిస్తారు.
ఆ సుతే సిఞ్చత శ్రియꣳ రోదస్యోర్ అభిశ్రియమ్ । రసా దధీత వృషభమ్ ॥[ తం ప్రత్నథా। అయం వేనః॥]
సోమరసం పిండే వేళ, ఆకాశం భూముల కాంతిని సంపదగా పోయండి. రసా నది ఆ గొప్ప ఎద్దును పోషించాలి. ఆ పురాతనుడు, ఇతడే వేనా.