తత్ సవితుర్ వరేణ్యం భర్గో దేవస్య ధీమహి । ధియో యో నః ప్రచోదయత్
మనం సవితా దేవుని అత్యుత్తమమైన దివ్య కాంతిని ధ్యానించెదము; ఆయన మన బుద్ధిని ప్రేరేపించుగాక.
విశ్వాని దేవ సవితర్ దురితాని పరా సువ । యద్ భద్రం తన్ న ఽ ఆ సువ
దేవుడు సవితా! మా అన్ని దురదృష్టాలను తొలగించు; మాకు మేలు కలిగేది ఏదైతే ఉందో, దయచేసి దాన్ని మాకు అందించు.
విభక్తారꣳ హవామహే వసోశ్ చిత్రస్య రాధసః । సవితారం నృచక్షసమ్
వసువుల గొప్ప సంపదను పంచే సవితారుని, అందరినీ చూసే దేవుని, మేము పిలుస్తున్నాము.
బ్రహ్మణే బ్రాహ్మణం క్షత్రాయ రాజన్యం మరుద్భ్యో వైశ్యం తపసే శూద్రం తమసే తస్కరం నారకాయ వీరహణం పాప్మనే క్లీబమ్ ఆక్రయాయా ఽ అయోగుం కామాయ పుꣳశ్చలూమ్ అతిక్రుష్టాయ మాగధమ్
బ్రాహ్మణత్వానికి బ్రాహ్మణుడు, రాజ్యానికి క్షత్రియుడు, మరుతులకు వైశ్యుడు, తపస్సుకు శూద్రుడు, చీకటికి దొంగ, నరకానికి వీరహంతకుడు, పాపానికి శక్తిలేనివాడు, అమ్మకానికి ఇనుప పనివాడు, కోరికకు వేశ్య, అణగారినవారికి మాగధుడు.
నృత్తాయ సూతం గీతాయ శైలూషం ధర్మాయ సభాచరం నరిష్ఠాయై భీమలం నర్మాయ రేభꣳ హసాయ కారిమ్ ఆనన్దాయ స్త్రీషఖం ప్రమదే కుమారీపుత్రం మేధాయై రథకారం ధైర్యాయ తక్షాణమ్
నృత్యానికి సూతుడు, పాటకు శైలూషుడు, ధర్మానికి సభాసభ్యుడు, దురదృష్టానికి భీమలుడు, హాస్యానికి రెభుడు, నవ్వుకు కారుడు, ఆనందానికి స్త్రీ మిత్రుడు, ఉల్లాసానికి కన్యకాపుత్రుడు, మేధకు రథకారుడు, ధైర్యానికి తక్కెడు పనివాడు.
తపసే కౌలాలం మాయాయై కర్మారꣳ రూపాయ మణికారꣳ శుభే వపꣳ శరవ్యాయా ఽ ఇషుకారꣳ హేత్యై ధనుష్కారం కర్మణే జ్యాకారం దిష్టాయ రజ్జుసర్జం మృత్యవే మృగయుమ్ అన్తకాయ శ్వనినమ్
తపస్సుకు కుండమేకాడు, మాయకు కమ్మరి, అందానికి మణిపనివాడు, శుభానికి నేసవాడు, విలుకు బాణాల తయారుదారు, ఆయుధాలకు విలుదారు, పనికి దారపు తయారుదారు, విధికి గడ్డిపట్టు వాడు, మరణానికి వేటగాడు, నాశనానికి కుక్కల పెంపుడు వాడు.
నదీభ్యః పౌఞ్జిష్ఠమ్ ఋక్షీకాభ్యో నైషాదం పురుషవ్యాఘ్రాయ దుర్మదం గన్ధర్వాప్సరోభ్యో వ్రాత్యం ప్రయుగ్భ్య ఽ ఉన్మత్తꣳ సర్పదేవజనేభ్యో ఽప్రతిపదమయేభ్యః కితవమ్ ఈర్యతాయా ఽ అకితవం పిశాచేభ్యో బిదలకారీం యాతుధానేభ్యః కణ్టకీకారీమ్
నదులకు జలపరివేత, ఎలుగుబంటి వేటగాళ్లకు నిషాదుడు, మానవ సింహానికి దుర్మార్గుడు, గంధర్వ అప్సరసలకు వ్రాత్యుడు, సహాయకులకు పిచ్చివాడు, సర్పదేవతలకు ఇల్లు లేనివాడు, జూదగాళ్లకు మోసగాడు, జూదం ఆడని వారికి రాక్షసుడు, పిశాచులకు బొంపు చీల్చేవాడు, యాతుధానులకు ముల్లు తయారుచేసేవాడు.
సంధయే జారం గేహాయోపపతిమ్ ఆర్త్యై పరివిత్తం నిర్ఋత్యై పరివివిదానమ్ అరాద్ధ్యా ఽ ఏదిధిషుఃపతిం నిష్కృత్యై పేశస్కారీꣳ సంజ్ఞానాయ స్మరకారీం ప్రకామోద్యాయోపసదం వర్ణాయానురుధం బలాయోపదామ్
సంగమానికి పరపురుషుడు, ఇంటికి ఉపపతి, బాధకు విడిచిపెట్టినవాడు, నాశనానికి ద్రోహి, దురదృష్టానికి సంతానహీనుడి భర్త, పాప పరిహారానికి నిపుణుడు, జ్ఞానానికి జ్ఞాపకాన్ని కలిగించేవాడు, కోరికకు ప్రియుడు, రంగుకు అనుసరించేవాడు, బలానికి సహాయకుడు.
ఉత్సాదేభ్యః కుబ్జం ప్రముదే వామనం ద్వార్భ్యః స్రామꣳ స్వప్నాయాన్ధమ్ అధర్మాయ బధిరం పవిత్రాయ భిషజం ప్రజ్ఞానాయ నక్షత్రదర్శమ్ ఆశిక్షాయై ప్రశ్నినమ్ ఉపశిక్షాయా ఽ అభిప్రశ్నినం మర్యాదాయై ప్రశ్నవివాకమ్
వికారానికి కుంభుడు, ఆనందానికి చిన్నవాడు, తలుపుకు లంగడు, నిద్రకు కంటి చూపులేనివాడు, అధర్మానికి చెవిటివాడు, పవిత్రతకు వైద్యుడు, జ్ఞానానికి నక్షత్రాలను చూడగలవాడు, బోధనకు ప్రశ్నించే వాడు, మరింత బోధనకు మరింత అడిగేవాడు, సరిహద్దులకు తీర్పు చెప్పేవాడు.
అర్మేభ్యో హస్తిపం జవాయాశ్వపం పుష్ట్యై గోపాలం వీర్యాయావిపాలం తేజసే ఽజపాలమ్ ఇరాయై కీనాశం కీలాలాయ సురాకారం భద్రాయ గృహపꣳ శ్రేయసే విత్తధమ్ ఆధ్యక్ష్యాయానుక్షత్తారమ్
ఏనుగులకు ఏనుగు కాపరి, వేగానికి గుర్రపు కాపరి, పోషణకు పశుపాలుడు, బలానికి గొర్రెల కాపరి, తేజానికి మేకల కాపరి, ఆహారానికి రైతు, పానానికి మద్యకారుడు, శుభానికి గృహస్థుడు, శ్రేయస్సుకు ధనాధికారి, పర్యవేక్షణకు అధికారి.
భాయై దార్వాహారం ప్రభాయా ఽ అగ్న్యేధం బ్రధ్నస్య విష్టపాయాభిషేక్తారం వర్షిష్ఠాయ నాకాయ పరివేష్టారం దేవలోకాయ పేశితారం మనుష్యలోకాయ ప్రకరితారꣳ సర్వేభ్యో లోకేభ్యో ఽ ఉపసేక్తారమ్ అవ ఽ ఋత్యై వధాయోపమన్థితారం మేధాయ వాసఃపల్పూలీం ప్రకామాయ రజయిత్రీమ్
ఋతయే స్తేనహృదయం వైరహత్యాయ పిశునం వివిక్త్యై క్షత్తారమ్ ఔపద్రష్ట్ర్యాయానుక్షత్తారం బాలాయానుచరం భూమ్నే పరిష్కన్దం ప్రియాయ ప్రియవాదినమ్ అరిష్ట్యా ఽ అశ్వసాదꣳ స్వర్గాయ లోకాయ భాగదుఘం వర్షిష్ఠాయ నాకాయ పరివేష్టారమ్
సత్యానికి మనసులో దొంగతనం ఉన్నవాడు, శత్రువులను సంహరించడానికి చాడిచెప్పేవాడు, వివేచనకు పరిపాలకుడు, పర్యవేక్షణకు సహాయకుడు, బాలుడికి అనుచరుడు, సమృద్ధికి తిరుగువాడు, ప్రీతికి మధురంగా మాట్లాడేవాడు, రక్షణకు గుర్రపు శిక్షకుడు, స్వర్గలోకానికి పాలు దోయేవాడు, పరమ లోకానికి సేవకుడు.
మన్యవే ఽయస్తాపం క్రోధాయ నిసరం యోగాయ యోక్తారꣳ శోకాయాభిసర్తారం క్షేమాయ విమోక్తారమ్ ఉత్కీలేభ్యస్ త్రిష్ఠినం వపుషే మానస్కృతꣳ శీలాయాఞ్జనీకారీం నిర్ఋత్యై కోశకారీం యమాయాసూమ్
కోపానికి కాల్చేవాడిని, ఆగ్రహానికి పరుగెత్తేవాడిని, నియమానికి కట్టిపడేసేవాడిని, శోకానికి వెంబడించేవాడిని, శాంతికి విడిపించేవాడిని, మూడు మూలల కీళ్లకు త్రిభాగాన్ని, మహిమకు మనసుతో రూపుదిద్దినవాడిని, నడవడికకు కాజల్ వేసేవాడిని, నాశనానికి పొర తయారు చేసేవాడిని, నియమానికి దారాన్ని అర్పించాను.
యమాయ యమసూమ్ అథర్వభ్యో ఽవతోకాꣳ సంవత్సరాయ పర్యాయిణీం పరివత్సరాయావిజాతామ్ ఇదావత్సరాయాతీత్వరీమ్ ఇద్వత్సరాయాతిష్కద్వరీం వత్సరాయ విజర్జరాꣳ సంవత్సరాయ పలిక్నీమ్ ఋభుభ్యో ఽజినసంధꣳ సాధ్యేభ్యశ్ చర్మమ్నమ్
బీభత్సాయై పౌల్కసం వర్ణాయ హిరణ్యకారం తులాయై వాణిజం పశ్చాదోషాయ గ్లావినం విశ్వేభ్యో భూతేభ్యః సిధ్మలం భూత్యై జాగరణమ్ అభూత్యై స్వపనమ్ ఆర్త్యై జనవాదినం వ్యృద్ధ్యా ఽ అపగల్భꣳ సꣳశరాయ ప్రచ్ఛిదమ్
వికారమైన వారికి పౌల్కసుడిని, రంగుకు బంగారు పనివాడిని, తులలకు వ్యాపారిని, సాయంకాలానికి గ్లావినుడిని, సమస్త భూతాలకు బూడిద వాడిని, ఐశ్వర్యానికి మేల్కొనేవాడిని, కష్టానికి నిద్రించే వాడిని, బాధకు అపవాదం చెప్పేవాడిని, అభివృద్ధికి పొగడేవాడిని, వివాదానికి విడగొట్టేవాడిని అర్పించాను.
ప్రతిశ్రుత్కాయా ఽ అర్తనం ఘోషాయ భషమ్ అన్తాయ బహువాదినమ్ అనన్తాయ మూకꣳ శబ్దాయాడమ్బరాఘాతం మహసే వీణావాదం క్రోశాయ తూణవధ్మమ్ అవరస్పరాయ శఙ్ఖధ్మం వనాయ వనపమ్ అన్యతోరణ్యాయ దావపమ్
ప్రతిధ్వనికి అరచేవాడిని, శబ్దానికి మొరిగేవాడిని, ముగింపుకు ఎక్కువగా మాట్లాడేవాడిని, అనంతానికి మౌనవాడిని, శబ్దానికి డప్పు కొట్టేవాడిని, మహిమకు వీణా వాయించేవాడిని, అరుపుకు కంఠవాద్యాన్ని ఊదేవాడిని, తక్కువ శబ్దానికి శంఖాన్ని ఊదేవాడిని, అడవికి అడవిపాలకుడిని, మరొక అడవికి అగ్నిని వెలిగించేవాడిని అర్పించాను.
నర్మాయ పుꣳశ్చలూꣳ హసాయ కారిం యాదసే శాబల్యాం గ్రామణ్యం గణకమ్ అభిక్రోశకం తాన్ మహసే వీణావాదం పాణిఘ్నం తూణవధ్మం తాన్ నృతాయానన్దాయ తలవమ్
వినోదానికి వేశ్యను, నవ్వుకు హాస్యకుడిని, యాదవునికి మచ్చలవాడిని, గ్రామానికి లెక్కగాడిని, అరుపు వేయేవారికి వారిని, మహిమకు వీణావాద్యుడిని, చేతిని కొట్టేవాడికి కంఠవాద్యాన్ని ఊదేవాడిని, నాట్యం ఆనందానికి తాళాన్ని వాయించేవాడిని అర్పించాను.
అగ్నయే పీవానం పృథివ్యై పీఠసర్పిణం వాయవే చాణ్డాలమ్ అన్తరిక్షాయ వꣳశనర్తినం దివే ఖలతిꣳ సూర్యాయ హర్యక్షం నక్షత్రేభ్యః కిర్మిరం చన్ద్రమసే కిలాసమ్ అహ్నే శుక్లం పిఙ్గాక్షꣳ రాత్ర్యై కృష్ణం పిఙ్గాక్షమ్
అగ్నికి బరువైనవాడిని, భూమికి ఆసనం పరచేవాడిని, వాయువుకు చండాలుడిని, మధ్యాకాశానికి వెదురు నాట్యకారుడిని, ఆకాశానికి త్రవ్వేవాడిని, సూర్యునికి పసుపు గుర్రాన్ని, నక్షత్రాలకు పురుగు వాడిని, చంద్రునికి కొండవాపు వాడిని, పగటికి తెల్లగా పింగళ కళ్లవాడిని, రాత్రికి నల్లగా పింగళ కళ్లవాడిని అర్పించాను.
సహస్రశీర్షా పురుషః సహస్రాక్షః సహస్రపాత్ । స భూమిꣳ సర్వత స్పృత్వాత్య్ అతిష్ఠద్ దశాఙ్గులమ్
వెయ్యి తలలు, వెయ్యి కళ్ళు, వెయ్యి కాళ్లు ఉన్న పురుషుడు. అతడు భూమిని అన్ని వైపులా వ్యాపించి, దాని మీద పది వేల్ల పొడవు పైగా నిలిచాడు.
పురుషఽఏవేదꣳ సర్వం యద్ భూతం యచ్ చ భావ్యమ్ । ఉతామృతత్వస్యేశానో యద్ అన్నేనాతిరోహతి
ఈ లోకంలో ఉన్నదంతా, గతంలో ఉన్నదీ, భవిష్యత్తులో ఉండేదీ, అంతా ఆ పురుషుడే. ఆయన అమృతత్వానికి అధిపతి, ఆ అమృతత్వం అన్నంతో పెరుగుతుంది.
ఏతావాన్ అస్య మహిమాతో జ్యాయాꣳశ్ చ పూరుషః । పాదో ఽస్య విశ్వా భూతాని త్రిపాద్ అస్యామృతం దివి
ఇంతటి మహిమ అతనిది, అయినా పురుషుడు దీనికంటే గొప్పవాడు. అన్ని భూతాలు ఆయనలో నాలుగవ భాగం; మిగిలిన మూడు భాగాలు పరలోకంలో అమృతంగా ఉన్నాయి.
త్రిపాద్ ఊర్ధ్వ ఉద్ ఐత్ పురుషః పాదో ఽస్యేహాభవత్ పునః । తతో విష్వఙ్ వ్యక్రామత్ సాశనానశనే ఽ అభి
ఆ పురుషుని మూడు భాగాలు పైకి ఎగిరిపోయాయి; నాలుగవ భాగం మళ్ళీ ఈ లోకంలో జన్మించింది. అక్కడినుంచి అన్నింటిలో వ్యాపించి, భక్షించే వాటిలోనూ, భక్షించని వాటిలోనూ వ్యాపించాడు.
తస్మాద్ విరాడ్ అజాయత విరాజో ఽ అధి పూరుషః । స జాతో ఽ అత్య్ అరిచ్యత పశ్చాద్ భూమిమ్ అథో పురః
ఆయన నుండి విరాట్ జన్మించింది, విరాట్ నుండి పురుషుడు జన్మించాడు. జన్మించిన తరువాత, భూమికి వెనుక, ముందుగా కూడా వ్యాపించాడు.
తస్మాద్ యజ్ఞాత్ సర్వహుతః సమ్భృతం పృషదాజ్యమ్ । పశూꣳస్ తాꣳశ్ చక్రే వాయవ్యాన్ ఆరణ్యా గ్రామ్యాశ్ చ యే
ఆ సమర్పిత యజ్ఞం నుండి నెయ్యి సేకరించబడింది. ఆయన ఆకాశపు జంతువులను, అడవి జంతువులను, గ్రామ జంతువులను సృష్టించాడు.
తస్మాద్ యజ్ఞాత్ సర్వహుత ఽ ఋచః సామాని జజ్ఞిరే । ఛన్దాꣳసి జజ్ఞిరే తస్మాద్ యజుస్ తస్మాద్ అజాయత
ఆ సమర్పిత యజ్ఞం నుండి ఋక్సామ వేదాలు పుట్టాయి; meters (ఛందస్సులు) కూడా అక్కడినుంచి పుట్టాయి; యజుర్వేదం కూడా అక్కడినుంచి పుట్టింది.
తస్మాద్ అశ్వా ఽ అజాయన్త యే కే చోభయాదతః । గావో హ జజ్ఞిరే తస్మాత్ తస్మాజ్ జాతా ఽ అజావయః
అక్కడినుంచి గుర్రాలు పుట్టాయి, రెండు వరుస పళ్ళు ఉన్న జంతువులన్నీ పుట్టాయి; ఆవులు అక్కడినుంచి పుట్టాయి, అక్కడినుంచి మేకలు, గొర్రెలు పుట్టాయి.
తం యజ్ఞం బర్హిషి ప్రౌక్షన్ పురుషం జాతమ్ అగ్రతః । తేన దేవా ఽ అయజన్త సాధ్యా ఽ ఋషయశ్ చ యే
ఆ యజ్ఞాన్ని, ఆ పురుషుని, మొదట జన్మించినవాడిని, దర్భపై అభిషేకించారు. ఆ యజ్ఞంతో దేవతలు, సాధ్యులు, ఋషులు ఆహుతులు సమర్పించారు.
వెలుగుకు కట్టెలు తెచ్చేవాడు, ప్రకాశానికి అగ్ని వెలిగించేవాడు, బలికొట్టినవారికి అభిషేకం చేసే వాడు, సమృద్ధికి పానకాన్ని పంచేవాడు, పరమ లోకానికి సేవకుడు, దేవలోకానికి సందేశవాహకుడు, మనుష్య లోకానికి ప్రకటించేవాడు, అన్ని లోకాలకూ సహాయకుడు, తిరిగి రావడానికి రాయిని రుద్దేవాడు, మేధకు బట్టలు ఉతికేవాడు, కోరికకు రంగు పూయేవాడు.
నియమానికి దారాన్ని, అథర్వణులకు రక్షితులను, సంవత్సరానికి తిరిగే వాడిని, అర్ధ సంవత్సరానికి పుట్టని వాడిని, ప్రస్తుత సంవత్సరానికి పోయే వాడిని, గత సంవత్సరానికి దాటి పోయిన వాడిని, సంవత్సరానికి వృద్ధుడిని, సంవత్సరానికి తెల్లజుట్టు వాడిని, ఋభువులకు చర్మాన్ని కలిపేవాడిని, సాధ్యులకు చర్మాన్ని లాగేవాడిని అర్పించాను.
సరోభ్యో ధైవరమ్ ఉపస్థావరాభ్యో దాశం వైశన్తాభ్యో బైన్దం నడ్వలాభ్యః శౌష్కలం పారాయ మార్గారమ్ అవరాయ కేవర్తం తీర్థేభ్య ఽ ఆన్దం విషమేభ్యో మైనాలꣳ స్వనేభ్యః పర్ణకం గుహాభ్యః కిరాతꣳ సానుభ్యో జమ్భకం పర్వతేభ్యః కిమ్పూరుషమ్
చెరువులకు మత్స్యకారుడిని, నిలిచిన నీళ్లకు అక్కడే ఉండేవాడిని, మడుగులకు సేవకుడిని, మొగ్గల పొదలకు మొగ్గలు కోసేవాడిని, పొడి భూములకు పడవాడిని, దాటి పోవడానికి పడవాడిని, దాటే చోట్లకు దాటేవాడిని, కష్టమైన ప్రదేశాలకు లోహ త్రవ్వేవాడిని, ప్రతిధ్వని ఉన్న చోట్లకు ఆకులు ఊదేవాడిని, గుహలకు వేటగాడిని, కొండ దారులకు నలిపేవాడిని, పర్వతాలకు కింపురుషుడిని అర్పించాను.
అక్షరాజాయ కితవం కృతాయాదినవదర్శం త్రేతాయై కల్పినం ద్వాపరాయాధికల్పినమ్ ఆస్కన్దాయ సభాస్థాణుం మృత్యవే గోవ్యచ్ఛమ్ అన్తకాయ గోఘాతం క్షుధే యో గాం వికృన్తన్తం భిక్షమాణ ఽ ఉపతిష్ఠతి దుష్కృతాయ చరకాచార్యం పాప్మనే సైలగమ్
జూదానికి రాజైనవాడికి జూదగాడిని, గెలిచిన పాశానికి కొత్తగా చూపిన పాశాన్ని, మూడవ పాశానికి ఏర్పాటుచేసేవాడిని, నాల్గవ పాశానికి మరింత ఏర్పాటుచేసేవాడిని, దూకేవాడికి సభలో నిలిచిన స్థంభాన్ని, మరణానికి ఆవును చంపేవాడిని, అంతానికి ఆవును కొట్టేవాడిని, ఆకలికి ఆవును కోసేవాడి దగ్గర నిలబడి భిక్ష అడిగేవాడిని, దుష్కృతానికి తిరుగుతున్న గురువును, పాపానికి పర్వతంలో నివసించేవాడిని అర్పించాను.
అథైతాన్ అష్టౌ విరూపాన్ ఆ లభతే ఽతిదీర్ఘం చాతిహ్రస్వం చాతిస్థూలం చాతికృశం చాతిశుక్లం చాతికృష్ణం చాతికుల్వం చాతిలోమశం చ । అశూద్రా ఽ అబ్రాహ్మణాస్ తే ప్రాజాపత్యాః । మాగధః పుꣳశ్చలీ కితవః క్లీబో ఽశూద్రా ఽ అబ్రాహ్మణాస్ తే ప్రాజాపత్యాః
ఇప్పుడు ఈ ఎనిమిది వికలాంగులను పొందుతాడు: అతిగా పొడవైనవాడు, అతిగా చిన్నవాడు, అతిగా లావైనవాడు, అతిగా సన్నని వాడు, అతిగా తెల్లవాడు, అతిగా నల్లవాడు, పూర్తిగా ముండ వాడు, అతిగా రోమాలున్న వాడు. వీరు శూద్రులు కాదు, బ్రాహ్మణులు కాదు — వీరు ప్రజాపతికి చెందినవారు. మాగధుడు, వేశ్య, జూదగాడు, శక్తిలేని వాడు — వీరంతా శూద్రులు కాదు, బ్రాహ్మణులు కాదు, ప్రజాపతికి చెందినవారు.