అగ్నయే ఽనీకవతే ప్రథమజాన్ ఆ లభతే మరుద్భ్యః సాంతపనేభ్యః సవాత్యాన్ మరుద్భ్యో గృహమేధిభ్యో బష్కిహాన్ మరుద్భ్యః క్రీడిభ్యః సꣳసృష్టాన్ మరుద్భ్యః స్వతవద్భ్యోఽనుసృష్టాన్
అనేక ముఖాల అగ్నికి, మొదటిపుట్టినవాటిని మారుతుల నుండి పొందుతారు; వేడి తెచ్చే మారుతులకు సవాతి; గృహస్థ మారుతులకు బష్కిహా; ఆటపాటలు చేసే మారుతులకు కలిసివున్నవి; తమదైనవాటిని కలిగిన మారుతులకు అనుసరించే జంతువులు.
ఉక్తాః సంచరా ఽ ఏతా ఽ ఐన్ద్రాగ్నాః ప్రాశృఙ్గా మాహేన్ద్రా బహురూపా వైశ్వకర్మణాః
ఇవి సంచారిణి జంతువులుగా చెప్పబడ్డాయి: ఇంద్రాగ్ని జంట, కొమ్ములు ఉన్నవి, మహేంద్ర, అనేక రూపాలున్నవి విశ్వకర్మ వశంలోనివి.
ధూమ్రా బభ్రునీకాశాః పితౄణాꣳ సోమవతాం బభ్రవో బభ్రునీకాశాః పితౄణాం బర్హిషదాం కృష్ణా బభ్రునీకాశాః పితౄణామ్ అగ్నిష్వాత్తానాం కృష్ణాః పృషన్తస్ త్రైయమ్బకాః
పొగ వన్నివి, పసుపురంగు వన్నివి సోమ కలిగిన పితృదేవతలకు; పసుపురంగు వన్నివి, పసుపురంగు వన్నివి బర్హిషద్ పితృదేవతలకు; నలుపు వన్నివి, పసుపురంగు వన్నివి అగ్నిస్వత్తు పితృదేవతలకు; నలుపు వన్నివి, మచ్చలున్నవి త్రయంబకులకు.
ఉక్తాః సంచరా ఽ ఏతా శునాసీరీయాః శ్వేతా వాయవ్యాః శ్వేతాః సౌర్యాః
ఇవి సంచారిణి జంతువులుగా చెప్పబడ్డాయి: శునాసీరికి సంబంధించినవి, వాయువు వశంలోనివి తెల్లవన్నివి, సూర్యునికి తెల్లవన్నివి.
వసన్తాయ కపిఞ్జలాన్ ఆ లభతే గ్రీష్మాయ కలవిఙ్కాన్ వర్షాభ్యస్ తిత్తిరీఞ్ఛరదే వర్తికా హేమన్తాయ కకరాఞ్ఛిశిరాయ వికకరాన్
వసంతానికి కపింజల పక్షులను, గ్రీష్మానికి కలవింక పక్షులను, వర్షాకాలానికి తిత్తిరి పక్షులను, శరదృతువుకు వర్తికా పక్షులను, హేమంతానికి కాకులను, శిశిరానికి వికకర పక్షులను పొందుతారు.
సముద్రాయ శిశుమారాన్ ఆలభతే పర్జన్యాయ మణ్డూకాన్ అద్భ్యో మత్స్యాన్ మిత్రాయ కులీపయాన్ వరుణాయ నాక్రాన్
సముద్రానికి శిశుమారాలను, పర్జన్యునికి కప్పలను, నీళ్లకు చేపలను, మిత్రునికి కులీపయ పక్షులను, వరుణునికి ముదుసలను పొందుతారు.
సోమాయ హꣳసాన్ ఆ లభతే వాయవే బలాకా ఽ ఇన్ద్రాగ్నిభ్యాం క్రుఞ్చాన్ మిత్రాయ మద్గూన్ వరుణాయ చక్రవాకాన్
సోమునికి హంసలను, వాయువుకు బలాకా పక్షులను, ఇంద్ర అగ్నులకు కురుంచ పక్షులను, మిత్రునికి మద్గు పక్షులను, వరుణునికి చక్రవాక పక్షులను పొందుతారు.
అగ్నయే కుటరూన్ ఆ లభతే వనస్పతిభ్య ఽ ఉలూకాన్ అగ్నీషోమాభ్యాం చాషాన్ అశ్విభ్యాం మయూరాన్ మిత్రావరుణాభ్యాం కపోతాన్
అగ్నికి కూటర పక్షులను, వనస్పతులకు ఉలూకాలను, అగ్నిసోములకు చాష పక్షులను, అశ్వినులకు మయూరాలను, మిత్రవరుణులకు కపోతాలను పొందుతారు.
సోమాయ లబాన్ ఆ లభతే త్వష్ట్రే కౌలీకాన్ గోషాదీర్ దేవానాం పత్నీభ్యః కులీకా దేవజామిభ్యో ఽగ్నయే గృహపతయే పారుష్ణాన్
సోమునికి లబ పక్షులను, త్వష్ట్రుకు కౌలీక పక్షులను, గోశాలలకు దేవతల భార్యలకు సంబంధించిన పక్షులను, అగ్ని గృహపతికి పారుష్ణ పక్షులను పొందుతారు.
అహ్నే పారావతాన్ ఆ లభతే రాత్ర్యై సీచాపూర్ అహోరాత్రయోః సంధిభ్యో జతూర్ మాసేభ్యో దాత్యౌహాన్త్ సంవత్సరాయ మహతః సుపర్ణాన్
పగలుకు పావురాలను, రాత్రికి సీచాపూ పక్షిని, పగలు రాత్రుల సంధికాలానికి జతూ పక్షిని, నెలలకు దాత్యుహ పక్షిని, సంవత్సరానికి పెద్ద సుపర్ణ పక్షిని పొందుతారు.
భూమ్యా ఽ ఆఖూన్ ఆ లభతే ఽన్తరిక్షాయ పాఙ్క్తాన్ దివే కశాన్ దిగ్భ్యో నకులాన్ బభ్రుకాన్ అవాన్తరదిశాభ్యః
భూమి కోసం ఎలుకలను, మధ్యాకాశానికి ఐదు మంగూస్లను, ఆకాశానికి చిన్న పందిపిల్లలను, దిక్కులకు మంగూస్లు మరియు సివెట్ జంతువులను, మధ్యదిక్కులకు గీతలు ఉన్న మంగూస్లను పొందుతాడు.
వసుభ్య ఽ ఋశ్యాన్ ఆ లభతే రుద్రేభ్యః రురూన్ ఆదిత్యేభ్యో న్యఙ్కూన్ విశ్వేభ్యో దేవేభ్యః పృషతాన్త్ సాధ్యేభ్యః కులుఙ్గాన్
వసువుల కోసం నీల్గాయలను, రుద్రులకు చిత్తడివేట జంతువులను, ఆదిత్యులకు న్యంకు జంతువులను, సమస్త దేవతలకు పుల్లని మృగాలను, సాధ్యులకు కులుంగ జంతువులను సమర్పిస్తాడు.
ఈశానాయ పరస్వత ఽ ఆ లభతే మిత్రాయ గౌరాన్ వరుణాయ మహిషాన్ బృహస్పతయే గవయాꣳస్ త్వష్ట్ర ఽ ఉష్ట్రాన్
ఈశానునికి పరశ్వత జంతువులను, మిత్రునికి ఆవులను, వరుణునికి మహిషాలను, బృహస్పతికి అడవి ఎద్దులను, త్వష్టకు ఒంటెలను సమర్పిస్తాడు.
ప్రజాపతయే పురుషాన్ హస్తిన ఽ ఆ లభతే వాచే ప్లుషీꣳశ్ చక్షుషే మశకాఞ్ఛ్రోత్రాయ భృఙ్గాః
ప్రజాపతికి మనుష్యులను, హస్తికి ఏనుగులను, వాచ్కు ప్లుషి పక్షిని, చక్షుష్కు ఈగలను, శ్రోత్రానికి తేనెటీగలను సమర్పిస్తాడు.
ప్రజాపతయే చ వాయవే చ గోమృగో వరుణాయారణ్యో మేషో యమాయ కృష్ణో మనుష్యరాజాయ మర్కటః శార్దూలాయ రోహిద్ ఋషభాయ గవయీ క్షిప్రశ్యేనాయ వర్తికా నీలఙ్గోః కృమిః సముద్రాయ శిశుమారో హిమవతే హస్తీ
ప్రజాపతి, వాయువు కోసం పశువులు, అడవి జంతువులు; వరుణునికి అడవి గొర్రె; యమునికి నల్ల జింక; మనుష్యుల రాజుకు కోతి; పులికి ఎర్ర ఆవు; ఎద్దుకు అడవి ఆవు; వేగంగా పరిగెత్తే పక్షికి బటేరు; నీలకంఠుడికి పురుగు; సముద్రానికి డాల్ఫిన్; హిమవంతునికి ఏనుగు సమర్పిస్తాడు.
మయుః ప్రాజాపత్య ఽ ఉలో హలిక్ష్ణో వృషదꣳశస్ తే ధాత్రే దిశాం కఙ్కో ధుఙ్క్షాగ్నేయీ కలవిఙ్కో లోహితాహిః పుష్కరసాదస్ తే త్వాష్ట్రా వాచే క్రుఞ్చః
ప్రజాపతికి నెమలి, హలిక్ష్ణునికి గుడ్లగూబ, ధాత్రికి వృషదంష జంతువు, దిక్కులకు బక, అగ్నికి కోయిల, లోహితాహికి కలవింక పక్షి, త్వష్టకు పుష్కరసాద పక్షి, వాచ్కు క్రుంచ పక్షి సమర్పిస్తాడు.
సోమాయ కులుఙ్గ ఽ ఆరణ్యో ఽజో నకులః శకా తే పౌష్ణాః క్రోష్టా మాయోర్ ఇన్ద్రస్య గౌరమృగః పిద్వో న్యఙ్కుః కక్కటస్ తే ఽనుమత్యై ప్రతిశ్రుత్కాయై చక్రవాకః
సోమునికి కులుంగ జింక, అడవికి అడవి మేక, నకులునికి మంగూస్, శకునికి పౌష్ణ పక్షులు, కోలుకు నెమలి, ఇంద్రునికి అడవి ఆవు, పిద్వకు న్యంకు జింక, కక్కటకు తేలు, అనుమతికి ప్రతిశ్రుత్క పక్షి, చక్రవాకకు రుద్దిపక్షి సమర్పిస్తాడు.
సౌరీ బలాకా శార్గః సృజయః శయాణ్డకస్ తే మైత్రాః సరస్వత్యై శారిః పురుషవాక్ శ్వావిద్ భౌమీ శార్దూలో వృకః పృదాకుస్ తే మన్యవే సరస్వతే శుకః పురుషవాక్
సూర్యునికి బలాకా పక్షి, సృజయకు శార్గ పక్షి, మైత్రులకు శయాండక పక్షి, సరస్వతికి శారి పక్షి, కుక్కుకు పురుషవాక్ పక్షి, భూమికి పులి, పృదాకుకు నక్క, మన్యువుకు గిల్లి, సరస్వతికి శుక పక్షి, మనిషికి పురుషవాక్ పక్షి సమర్పిస్తాడు.
సుపర్ణః పార్జన్య ఽ ఆతిర్వాహసో దర్విదా తే వాయవే బృహస్పతయే వాచస్ పతయే పైఙ్గరాజో ఽలజ ఽ ఆన్తరిక్షః ప్లవో మద్గుర్ మత్స్యస్ తే నదీపతయే ద్యావాపృథివీయః కూర్మః
పర్జన్యునికి సుపర్ణ పక్షి, దర్విదకు ఆతిర్వాహస పక్షి, వాయువుకు గద్ద, అగ్నికి కలవింక పక్షి, త్వష్టకు పుష్కరసాద పక్షి, వాచ్కు క్రుంచ పక్షి, మధ్యాకాశానికి ప్లవ పక్షి, నదుల అధిపతికి మడుగు పక్షి మరియు చేప, ద్యావాపృథివికి తాబేలు సమర్పిస్తాడు.
పురుషమృగశ్ చన్ద్రమసో గోధా కాలకా దార్వాఘాటస్ తే వనస్పతీనాం కృకవాకుః సావిత్రో హꣳసో వాతస్య నాక్రో మకరః కులీపయస్ తే ఽకూపారస్య హ్రియై శల్పకః
చంద్రుడికి పురుషమృగం, కాలకకు గోదా, వనస్పతులకు దార్వాఘాట పక్షి, సావిత్రునికి కోడి, వాయువుకు హంస, మకరునికి మొసలి, అకూపారునికి కులీపయ పక్షి, హ్రియికి శల్ప పక్షి సమర్పిస్తాడు.
ఏణ్య్ అహ్నో మణ్డూకో మూషికా తిత్తిరిస్ తే సర్పాణాం లోపాశ ఽ ఆశ్వినః కృష్ణో రాత్ర్యా ఽ ఋక్షో జతూః సుషిలీకా త ఽ ఇతరజనానాం జహకా వైష్ణవీ
పగలు కోసం ఎణి జింక, రాత్రికి కప్ప, తిత్తిరికి ఎలుక, అశ్వినులకు పాము, రాత్రికి నల్ల జంతువు, జతువుకు ఎలుగుబంటి, ఇతర ప్రజలకు సుషిలీక పక్షి, విష్ణువుకు జహక పక్షి సమర్పిస్తాడు.
అన్యవాపో ఽర్ధమాసానామ్ ఋశ్యో మయూరః సుపర్ణస్ తే గన్ధర్వాణామ్ అపామ్ ఉద్రో మాసాం కశ్యపో రోహిత్ కుణ్డృణాచీ గోలత్తికా తే ఽప్సరసాం మృత్యవే ఽసితః
అర్ధమాసాలకు అన్యవాప పక్షి, మయూరునికి ఋశ్య జింక, గంధర్వులకు సుపర్ణ పక్షి, జలాలకు ఉడ్ర, మాసాలకు కశ్యప తాబేలు, కుండృణాచికి ఎర్ర చేప, అప్సరసలకు గోలత్తిక పక్షి, మృత్యువుకు అసిత పక్షి సమర్పిస్తాడు.
వర్షాహూర్ ఋతూనామ్ ఆఖుః కశో మాన్థాలస్ తే పితౄణాం బలాయాజగరో వసూనాం కపిఞ్జలః కపోత ఽ ఉలూకః శశస్ తే నిర్ఋత్యై వరుణాయారణ్యో మేషః
ఋతువులకు వర్షాహూ పక్షి, ఎలుకకు కశ పక్షి, పితృదేవతలకు మాంతాల పక్షి, వసువులకు అజగరం, పావురాలకు కపింజల పక్షి, ముషికకు ఉలూక పక్షి, నైరృతికి మరియు వరుణునికి అడవి గొర్రె సమర్పిస్తాడు.
శ్విత్ర ఽ ఆదిత్యానామ్ ఉష్ట్రో ఘృణీవాన్ వార్ధ్రీణసస్ తే మత్యా ఽ అరణ్యాయ సృమరో రురూ రౌద్రః క్వయిః కుటరుర్ దాత్యౌహస్ తే వాజినాం కామాయ పికః
ఆదిత్యులకు శిత్ర పక్షి, ప్రకాశవంతుడికి ఒంటె, మతికి గద్ద, అడవికి సృమర పక్షి, రుద్రునికి చిత్తడివేట జంతువు, క్వయి పక్షికి కుటరూర్, వాజులకు దాత్యౌహ పక్షి, కామునికి పిక పక్షి సమర్పిస్తాడు.
ఖడ్గో వైశ్వదేవః శ్వా కృష్ణః కర్ణో గర్దభస్ తరక్షుస్ తే రక్షసామ్ ఇన్ద్రాయ సూకరః సిꣳహో మారుతాః కృకలాసః పిప్పకా శకునిస్ తే శరవ్యాయై విశ్వేషాం దేవానాం పృషతః
విశ్వదేవులకు ఖడ్గం, కర్ణునికి నల్ల కుక్క, తరక్షువుకు గాడిద, రాక్షసులకు ఎలుగుబంటి, ఇంద్రునికి పంది, మారుతులకు సింహం, పిప్పకకు కృకలాస పక్షి, శరవ్యాయికి శకుని పక్షి, సమస్త దేవతలకు చిత్తడివేట జింకను సమర్పిస్తాడు.
మశకాన్ కేశైర్ ఇన్ద్రꣳ స్వపసా వహేన బృహస్పతిꣳ శకునిసాదేన కూర్మాఞ్ఛఫైర్ ఆక్రమణꣳ స్థూరాభ్యామ్ ఋక్షలాభిః కపిఞ్జలాన్ జవం జఙ్ఘాభ్యామ్ అధ్వానం బాహుభ్యాం జామ్బీలేనారణ్యమ్ అగ్నిమ్ అతిరుగ్భ్యాం పూషణం దోర్భ్యామ్ అశ్వినావ్ అꣳసాభ్యాꣳ రుద్రꣳ రోరాభ్యామ్
ఈగలను జుట్టుతో, ఇంద్రుని నిద్రతో, బృహస్పతిని పక్షి ఆసనంతో, తాబేళ్లను చెక్కుతో, అడుగును తొడలతో, ఎలుగుబంటిని కాళ్లతో, కపింజల పక్షులను వేగంతో, ప్రయాణాన్ని చేతులతో, అరణిని దవడలతో, అగ్నిని మోచేతులతో, పూషణును భుజాలతో, అశ్వినులను భుజములతో, రుద్రుని అరుపుతో కలిపి భావిస్తాడు.
అగ్నేః పక్షతిర్ వాయోర్ నిపక్షతిర్ ఇన్ద్రస్య తృతీయా సోమస్య చతుర్థ్య్ అదిత్యై పఞ్చమీన్ద్రాణ్యై షష్ఠీ మరుతాꣳ సప్తమీ బృహస్పతేర్ అష్టమ్య్ అర్యమ్ణో నవమీ ధాతుర్ దశమీన్ద్రస్యైకాదశీ వరుణస్య ద్వాదశీ యమస్య త్రయోదశీ
మొదటి భాగం అగ్ని దేవునికి, రెండవది వాయువుకు, మూడవది ఇంద్రునికి, నాలుగవది సోమునికి, ఐదవది ఆదితికి, ఆరవది ఇంద్రాణికి, ఏడవది మరుత్వంతులకు, ఎనిమిదవది బృహస్పతికి, తొమ్మిదవది అర్యమన్కు, పదవది ధాతాకు, పదకొండవది ఇంద్రునికి, పన్నెండవది వరుణునికి, పదమూడవది యమునికి చెందింది.
ఇన్ద్రాగ్న్యోః పక్షతిర్ సరస్వత్యై నిపక్షతిర్ మిత్రస్య తృతీయాపాం చతుర్థీ నిర్ఋత్యై పఞ్చమ్య్ అగ్నీషోమయోః షష్ఠీ సర్పాణాꣳ సప్తమీ విష్ణోర్ అష్టమీ పూష్ణో నవమీ త్వష్టుర్ దశమీన్ద్రస్యైకాదశీ వరుణస్య ద్వాదశీ యమ్యై త్రయోదశీ ద్యావాపృథివ్యోర్ దక్షిణం పార్శ్వం విశ్వేషాం దేవానామ్ ఉత్తరమ్
శాదం దద్భిర్ అవకాం దన్తమూలైర్ మృదం బర్స్వైస్ తేగాన్ దꣳష్ట్రాభ్యాꣳ సరస్వత్యా ఽ అగ్రజిహ్వం జిహ్వాయా ఽ ఉత్సాదమ్ అవక్రన్దేన తాలు వాజꣳ హనుభ్యామ్ అప ఽ ఆస్యేన వృషణమ్ ఆణ్డాభ్యామ్ ఆదిత్యాꣳ శ్మశ్రుభిః పన్థానం భ్రూభ్యాం ద్యావాపృథివీ వర్తోభ్యాం విద్యుతం కనీనకాభ్యాꣳ శుక్లాయ స్వాహా కృష్ణాయ స్వాహా పార్యాణి పక్ష్మాణ్య్ అవార్యా ఽ ఇక్షవో వార్యాణి పక్ష్మాణి పార్యా ఽ ఇక్షవః
శాదం పక్షిని పెరుగు తో, అవకా మొక్కను దంతమూలాలతో, మట్టిని యవాలతో, తేగా మొక్కను పళ్లతో, సరస్వతిని నాలుక చివరతో, నాలుక మూలాన్ని ఉవులాతో, తాలువును దవడలతో, నీటిని నోటి ద్వారా, పురుషాంగాన్ని వృద్ధులతో, ఆదిత్యులను మీసాలతో, మార్గాన్ని కనుబొమ్మలతో, ద్యావాపృథివిని కంటిపాపలతో, మెరుపును కంటి రెప్పలతో, తెలుపును స్వాహా, నల్లను స్వాహా, పై కంటి రెప్పలు అవరోధాలు, క్రింది కంటి రెప్పలు అవరోధాలు అని భావిస్తాడు.
వాతం ప్రాణేనాపానేన నాసికే ఽ ఉపయామమ్ అధరేణౌష్ఠేన సద్ ఉత్తరేణ ప్రకాశేనాన్తరమ్ అనూకాశేన బాహ్యం నివేష్యం మూర్ధ్నా స్తనయిత్నుం నిర్బాధేనాశనిం మస్తిష్కేణ విద్యుతం కనీనకాభ్యాం కర్ణాభ్యాꣳ శ్రోత్రꣳ శ్రోత్రాభ్యాం కర్ణౌ తేదనీమ్ అధరకణ్ఠేనాపః శుష్కకణ్ఠేన చిత్తం మన్యాభిర్ అదితిꣳ శీర్ష్ణా నిర్ఋతిం నిర్జర్జల్పేన శీర్ష్ణా సంక్రోశైః ప్రాణాన్ రేష్మాణꣳ స్తుపేన
వాయువును ఊపిరితో, ముక్కు ద్వారా ప్రవేశాన్ని, దిగువ పెదవితో మేలును, పై పెదవితో ప్రకాశాన్ని, లోపల తక్కువ ప్రకాశాన్ని, బయట ఉంచడాన్ని, తలతో మెఘగర్జనను, మెదడుతో మెరుపును, చెవులతో వినికిడి, వినికిడికి చెవులు, తరువాత దిగువ గొంతుతో నీరు, పొడి గొంతుతో మనస్సు, మెడతో అదితిని, తలతో నైరృతిని, తలతో ఘోర శబ్దాన్ని, ఊపిరితో రోమాలను, శరీరంతో గుంపును కలిపి భావిస్తాడు.
మొదటి భాగం ఇంద్రుడు, అగ్ని ఇద్దరికీ, రెండవది సరస్వతికి, మూడవది మిత్రునికి, నాలుగవది జలాలకు, ఐదవది నిరృతి దేవతకు, ఆరవది అగ్ని, సోమ ఇద్దరికీ, ఏడవది పాములకు, ఎనిమిదవది విష్ణువుకు, తొమ్మిదవది పుషణ్కు, పదవది త్వష్టకు, పదకొండవది ఇంద్రునికి, పన్నెండవది వరుణునికి, పదమూడవది యమికి; దక్షిణ వైపు ద్యావా-పృథివికి, ఉత్తర వైపు అన్ని దేవతలకు చెందింది.