అర్ధమాసాః పరూꣳషి తే మాసా ఽ ఆ చ్ఛ్యన్తు శమ్యన్తః । అహోరాత్రాణి మరుతో విలిష్టꣳ సూదయన్తు తే
అర్ధమాసాలు, నీ అవయవాలను బంధించాలి. మాసాలు కూడా బంధిస్తూ నిన్ను కోయాలి. అహోరాత్రాలు, మరుతులు నీ శరీరాన్ని నలిపి, విరగదీస్తూ ఉండాలి.
దైవ్యా ఽ అధ్వర్యవస్ త్వా ఛ్యన్తు వి చ ఆసతు । గాత్రాణి పర్వశస్ తే సిమాః కృణ్వన్తు శమ్యన్తీః
దైవాధ్వర్యులు నిన్ను కోయాలి, ఆదేశించాలి. నీ అవయవాలు, సంధుల వద్ద సరిహద్దులు ఏర్పడాలి, బంధించబడాలి.
ద్యౌస్ తే పృథివ్యన్తరిక్షం వాయుశ్ ఛిద్రం పృణాతు తే । సూయస్ తే నక్షత్రైః సహ లోకం కృణోతు సాధుయా
ఆకాశం, భూమి, మధ్యలో ఉన్న అంతరిక్షం, గాలి నీ లోపాన్ని నింపాలి. సూర్యుడు నక్షత్రాలతో కలిసి నీ లోకాన్ని శుభంగా చేయాలి.
శం తే పరేభ్యో గాత్రేభ్యః శమ్ అస్త్వ్ అవరేభ్యః । శమ్ అస్థభ్యో మజ్జభ్యః శమ్ వ్ అస్తు తన్వై తవ
నీ పై అవయవాలకు శాంతి కలగాలి, కింద అవయవాలకు కూడా శాంతి కలగాలి. ఎముకలకు, మజ్జకు శాంతి కలగాలి, నీ శరీరమంతా శాంతిగా ఉండాలి.
కః స్విద్ ఏకాకీ చరతి క ఽ ఉ స్విజ్ జాయతే పునః । కిꣳ స్విద్ధిమస్య భేషజం కిమ్ వ్ ఆవపనం మహత్
ఎవరైనా ఒంటరిగా తిరుగుతారా? ఎవరు మళ్లీ పుడతారు? హిమానికి ఔషధం ఏమిటి? గొప్ప కవచం ఏమిటి?
సూర్య ఽ ఏకాకీ చరతి చన్ద్రమా జాయతే పునః । అగ్నిర్ హిమస్య భేషజం భూమిర్ ఆవపనం మహత్
సూర్యుడు ఒంటరిగా తిరుగుతాడు. చంద్రుడు మళ్లీ పుడతాడు. హిమానికి ఔషధం అగ్ని. భూమి గొప్ప కవచం.
కిꣳ స్విత్ సూర్యసమం జ్యోతిః కిꣳ సముద్రసమꣳ సరః । కిꣳ స్విత్ పృథివ్యై వర్షీయః కస్య మాత్రా న విద్యతే
సూర్యుడి వెలుగుకు సమానం ఏముంది? సముద్రానికి సమానమైన సరస్సు ఏది? భూమికంటే గొప్పది ఏమిటి? ఎవరి పరిమాణం తెలియదు?
బ్రహ్మ సూర్యసమం జ్యోతిర్ ద్యౌః సముద్రసమꣳ సరః । ఇన్ద్రః పృథివ్యై వర్షీయాన్ గోస్ తు మాత్రా న విద్యతే
బ్రహ్మ సూర్యుడి వెలుగు సమానం. ఆకాశం సముద్రానికి సమానమైన సరస్సు. ఇంద్రుడు భూమికంటే గొప్పవాడు. ఆవు పరిమాణం తెలియదు.
పృచ్ఛామి త్వా చితయే దేవసఖ యది త్వమ్ అత్ర మనసా జగన్థ । యేషు విష్ణుస్ త్రిషు పదేష్వ్ ఏష్టస్ తేషు విశ్వం భువనమ్ ఆ వివేశాꣳ౩ఽ
దేవతల మిత్రుడా, నీ మనసుతో ఇది గ్రహించావా అని నేను నిన్ను అడుగుతున్నాను. విష్ణువు మూడు అడుగులలో పూజించబడిన చోట, ఆ మూడు అడుగుల్లోనే ఈ లోకమంతా ప్రవేశించింది.
అపి తేషు త్రిషు పదేష్వ్ అస్మి యేషు విశ్వం భువనమ్ ఆవివేశ । సద్యః పర్య్ ఏమి పృథివీమ్ ఉత ద్యామ్ ఏకేనాఙ్గేన దివో ఽ అస్య పృష్ఠమ్
ఈ లోకమంతా ప్రవేశించిన ఆ మూడు అడుగుల్లో నేనూ ఉన్నాను. నేనొక భాగంతో భూమిని, ఆకాశాన్ని త్వరగా చుట్టేస్తాను; ఆ స్వర్గపు వెనుక భాగాన్ని తాకుతాను.
కేష్వ్ అన్తః పురుష ఽ ఆ వివేశ కాన్య్ అన్తః పురుషే ఽ అర్పితాని । ఏతద్ బ్రహ్మన్న్ ఉపవల్హామసి త్వా కిꣳ స్విన్ నః ప్రతి వోచాస్య్ అత్ర
ఏవాటిలో పురుషుడు ప్రవేశించాడు? ఏవి పురుషునిలో ఉంచబడ్డాయి? బ్రహ్మా, మేము నిన్ను దీనిపై ప్రశ్నిస్తున్నాము. ఇక్కడ నీవు మాకు ఏమి చెప్తావు?
పఞ్చస్వ్ అన్తః పురుష ఽ ఆ వివేశ తాన్య్ అన్తః పురుషే ఽ అర్పితాని । ఏతత్ త్వాత్ర ప్రతిమన్వానో ఽ అస్మి న మాయయా భవస్య్ ఉత్తరో మత్
ఐదు వాటిలో పురుషుడు ప్రవేశించాడు; అవి పురుషునిలో ఉంచబడ్డాయి. ఇక్కడ నేను నిన్ను వెతుకుతున్నాను, మాయ వల్ల కాదు, నీ జ్ఞానం గొప్పది.
కా స్విద్ ఆసీత్ పూర్వచిత్తిః కిꣳ స్విద్ ఆసీద్ బృహద్ వయః । కా స్విద్ ఆసీత్ పిలిప్పిలా కా స్విద్ ఆసీత్ పిశఙ్గిలా
ముందుగా ఉన్న సంకల్పం ఏమిటి? గొప్ప వేగం ఏమిటి? పిలిప్పిలా ఏమిటి? పిశంగిలా ఏమిటి?
ద్యౌర్ ఆసీత్ పూర్వచిత్తిః అశ్వఽ ఆసీద్ బృహద్ వయః । అవిర్ ఆసీత్ పిలిప్పిలా రాత్రిర్ ఆసీత్ పిశఙ్గిలా
ఆకాశమే ముందుగా ఉన్న సంకల్పం. గుర్రమే గొప్ప వేగం. మేకే పిలిప్పిలా. రాత్రే పిశంగిలా.
కా ఽ ఈమరే పిశంగిలా కా ఽ ఈం కురుపిశంగిలా । క ఽ ఈమ్ ఆస్కన్దమ్ అర్షతి క ఽ ఈం పన్థాం వి సర్పతి
ఈమె పిశంగిలా ఎవరు? ఈమె కురుపిశంగిలా ఎవరు? ఎవరు కొమ్మపైకి ఎగిరిపోతున్నారు? ఎవరు దారిలో జారుకుంటూ పోతున్నారు?
అజారే పిశంగిలా శ్వావిత్ కురుపిశంగిలా । శశ ఆస్కన్దమ్ అర్షత్య్ అహిః పన్థాం వి సర్పతి
ఆడ మేకే పిశంగిలా, కుక్కే కురుపిశంగిలా. మొసలి కొమ్మపైకి ఎగిరిపోతుంది, పాము దారిలో జారుకుంటూ పోతుంది.
కత్య్ అస్య విష్ఠాః కత్య్ అక్షరాణి కతి హోమాసః కతిధా సమిద్ధః । యజ్ఞస్య త్వా విదథా పృచ్ఛమ్ అత్ర కతి హోతార ఽ ఋతుశో యజన్తి
దీని విసర్జనలు ఎన్ని? అక్షరాలు ఎన్ని? హోమాలు ఎన్ని? ఎన్ని విధాలుగా దీపం వెలిగించబడుతుంది? యజ్ఞసభలో నేను అడుగుతున్నాను, ఎన్ని యాజకులు కాలానుసారం పూజిస్తారు?
షడ్ అస్య విష్ఠాః శతమ్ అక్షరాణ్య్ అశీతిర్ హోమాః సమిధో హ తిస్రః । యజ్ఞస్య తే విదథా ప్ర బ్రవీమి సప్త హోతార ఋతుశో యజన్తి
దీనికి ఆరు విసర్జనలు, వంద అక్షరాలు, ఎనభై హోమాలు, మూడు సమిధులు. యజ్ఞసభలో నేను చెబుతున్నాను — ఏడుగురు యాజకులు కాలానుసారం పూజిస్తారు.
కో ఽ అస్య వేద భువనస్య నాభిం కో ద్యావాపృథివీ ఽ అన్తరిక్షమ్ । కః సూర్యస్య వేద బృహతో జనిత్రం కో వేద చన్ద్రమసం యతోజాః
ఈ లోకానికి నాభి ఎవరు తెలుసు? ఆకాశాన్ని, భూమిని, మధ్యలోని స్థలాన్ని ఎవరు తెలుసు? సూర్యుని గొప్ప మూలం ఎవరు తెలుసు? చంద్రుడు ఎక్కడ నుండి పుట్టాడో ఎవరు తెలుసు?
వేదాహమ్ అస్య భువనస్య నాభిం వేద ద్యావాపృథివీ ఽ అన్తరిక్షమ్ । వేద సూర్యస్య బృహతో జనిత్రం అథో వేద చన్ద్రమసం యతోజాః
ఈ లోకానికి నాభిని నేను తెలుసు. ఆకాశాన్ని, భూమిని, మధ్యలోని స్థలాన్ని నేను తెలుసు. సూర్యుని గొప్ప మూలాన్ని నేను తెలుసు. అలాగే చంద్రుడు ఎక్కడ నుండి పుట్టాడో కూడా నాకు తెలుసు.
పృచ్ఛామి త్వా పరమ్ అన్తం పృథివ్యాః పృచ్ఛామి యత్ర భువనస్య నాభిః । పృచ్ఛామి త్వా వృష్ణో ఽ అశ్వస్య రేతః పృచ్ఛామి వాచః పరమం వ్యోమ
భూమికి చివరి అంచు గురించి నేను నిన్ను అడుగుతున్నాను. లోకానికి నాభి ఎక్కడో అడుగుతున్నాను. గొప్ప గుర్రపు విత్తనం గురించి అడుగుతున్నాను. మాట యొక్క పరమమైన స్థానం గురించి కూడా అడుగుతున్నాను.
ఇయం వేదిః పరో ఽ అన్తః పృథివ్యా ఽ అయం యజ్ఞో యత్ర భువనస్య నాభిః । అయꣳ సోమో వృష్ణో ఽ అశ్వస్య రేతః బ్రహ్మాయం వాచః పరమం వ్యోమ
ఈ వేదికే భూమికి చివరి అంచు. ఈ యజ్ఞమే లోకానికి నాభి. ఈ సోమమే గొప్ప గుర్రపు విత్తనం. ఈ బ్రహ్మయే మాట యొక్క పరమమైన స్థానం.
సుభూః స్వయమ్భూః ప్రథమో ఽన్తర్ మహత్య్ అర్ణవే । దధే హ గర్భమ్ ఋత్వియం యతో జాతః ప్రజాపతిః
సుభూతి, స్వయంభూతి, మహాసముద్రంలో మొదటగా ఉన్నవాడు, యజ్ఞగర్భాన్ని ఉంచాడు. దానివల్ల ప్రజాపతి పుట్టాడు.
హోతా యక్షత్ ప్రజాపతిꣳ సోమస్య మహిమ్నః । జుషతాం పిబతు సోమꣳ హోతర్ యజ
హోతా సోమ మహిమతో ప్రజాపతిని పిలుస్తాడు. ఆయన ప్రసన్నుడవ్వాలి. హోతా సోమాన్ని సమర్పించాలి, ఆయన తాగాలి.
ప్రజాపతే న త్వద్ ఏతాన్య్ అన్యో విశ్వా రూపాణి పరి తా బభూవ । యత్కామాస్ తే జుహుమస్ తన్ నో ఽ అస్తు । వయꣳ స్యామ పతయో రయీణామ్
ఓ ప్రజాపతి! నీవు తప్ప మరొకరు ఈ సమస్త రూపాలను ఆవరించలేదు. నీ కోరిక కోసం మేము సమర్పించినది మాకు కలగాలి. మేము ధనానికి యజమానులమవ్వాలి.
రోహితో ధూమ్రరోహితః కర్కన్ధురోహితస్ తే సౌమ్యా బభ్రుర్ అరుణబభ్రుః శుకబభ్రుస్ తే వారుణాః శితిరన్ధ్రో ఽన్యతఃశితిరన్ధ్రః సమన్తశితిరన్ధ్రస్ తే సావిత్రాః శితిబాహుర్ అన్యతఃశితిబాహుః సమన్తశితిబాహుస్ తే బార్హస్పత్యాః పృషతీ క్షుద్రపృషతీ స్థూలపృషతీ తా మైత్రావరుణ్యః
ఎర్ర, పొగ రంగు ఎర్ర, కర్కంధు ఎర్ర నీవి, ఓ సౌమ్యా! గోధుమ, అరుణబభ్రు, తెలుపు బభ్రు వరుణునివి. తెల్ల మచ్చలు ఉన్నవి, మరో తెల్ల మచ్చలు ఉన్నవి, చుట్టూ తెల్ల మచ్చలు ఉన్నవి సావిత్రునివి. తెల్ల చేతులు, మరో తెల్ల చేతులు, చుట్టూ తెల్ల చేతులు బృహస్పతికి. పుల్ల మచ్చలు, చిన్న మచ్చలు, పెద్ద మచ్చలు మైత్రావరుణునివి.
శుద్ధవాలః సర్వశుద్ధవాలో మణివాలస్ త ఽ ఆశ్వినాః శ్యెతః శ్యేతాక్షో ఽరుణస్ తే రుద్రాయ పశుపతయే కర్ణా యామా ఽ అవలిప్తా రౌద్రా నభోరూపాః పార్జన్యాః
శుద్ధమైన వెంట్రుకలు ఉన్నవి, మొత్తం శుద్ధమైన వెంట్రుకలు ఉన్నవి, రత్నపు వెంట్రుకలు అశ్వినులవి. తెలుపు, తెల్ల కళ్లవి, ఎరుపు ఇవన్నీ రుద్రునికి, పశుపతికి. చెవులు యమునివి. పూతపెట్టినవి రౌద్రునివి. ఆకాశ రూపం ఉన్నవి పర్జన్యునివి.
పృశ్నిస్ తిరశ్చీనపృశ్నిర్ ఊర్ధ్వపృశ్నిస్ తే మారుతాః ఫల్గూర్ లోహితోర్ణీ పలక్షీ తాః సారస్వత్యః ప్లీహాకర్ణః శుణ్ఠాకర్ణో ఽద్ధ్యాలోహకర్ణస్ తే త్వాష్ట్రాః కృష్ణగ్రీవః శితికక్షో ఽఞ్జిసక్థస్ త ఽ ఐన్ద్రాగ్నాః కృష్ణాఞ్జిర్ అల్పాఞ్జిర్ మహాఞ్జిస్ త ఽ ఉషస్యాః
పుల్ల మచ్చలు, అడ్డంగా ఉన్న పుల్ల మచ్చలు, పైకి ఉన్న పుల్ల మచ్చలు మారుతులవి. లేత ఎరుపు, ఎరుపు తోక, మచ్చలు ఉన్నవి సారస్వతీదేవతకి. ప్లీహా చెవులు, తుంగ చెవులు, పైకి ఇనుప చెవులు త్వష్టృదేవునివి. నల్ల మెడ, తెల్ల కళ్ళు, ముద్ర ఉన్న కాళ్లు ఇంద్రాగ్నిదేవతలకు. నల్ల వేలులు, చిన్న వేలులు, పెద్ద వేలులు ఉషోదయదేవతకి.
శిల్పా వైశ్వదేవ్యో రోహిణ్యస్ త్ర్యవయో వాచే ఽవిజ్ఞాతా ఽ అదిత్యై సరూపా ధాత్రే వత్సతర్యో దేవానాం పత్నీభ్యః
వృత్తిదారులు వైశ్వదేవ్యునివారు, ఎర్ర రంగు ఉన్నవి రోహిణీదేవతకి, మూడేళ్ళవి వాక్కునివి, తెలియని జాతులు ఆదిత్యునివి, ఒకేలా ఉన్నవి ధాత్రునివి, దూడలు దేవతల భార్యలకి.
అశ్వస్ తూపరో గోమృగస్ తే ప్రాజాపత్యాః కృష్ణగ్రీవ ఽ ఆగ్నేయో రరాటే పురస్తాత్ సారస్వతీ మేష్య్ అధస్తాద్ధన్వోర్ ఆశ్వినావ్ అధోరామౌ బాహ్వోః సౌమపౌష్ణః శ్యామో నాభ్యాꣳ సౌర్యయామౌ శ్వేతశ్ చ కృష్ణశ్ చ పార్శ్వయోస్ త్వాష్ట్రౌ లోమశసక్థౌ సక్థ్యోర్ వాయవ్యః శ్వేతః పుచ్ఛ ఽ ఇన్ద్రాయ స్వపస్యాయ వేహద్ వైష్ణవో వామనః
గుర్రం పైభాగం, ఆవు, జింక నీవి, ఓ ప్రాజాపత్యా! నల్ల మెడ ఉన్నది అగ్నికి, ముందువైపు ఉంది. సారస్వతీ మేక ఇసుక కింద, అశ్వినులవి కింద కాళ్లు. సౌమ్య, పౌష్ణ్య దేవతలకు చేతులు. నాభిలో నలుపు, సూర్యునికి పక్కలు. తెలుపు, నలుపు పక్కలకు త్వష్టృదేవత. ముడతలు ఉన్నవి కాళ్లకు వాయుదేవునికి. తెలుపు తోక ఇంద్రునికి, అందమైనది స్వపస్యునికి. గొప్ప వైష్ణవుడు చిన్నవాడిగా ఉన్నాడు.