యద్ధరిణో యవమ్ అత్తి న పుష్టం బహు మన్యతే । శూద్రో యద్ అర్యాయై జారో న పోషమ్ అను మన్యతే
జింక యవలు తినినా, ఎక్కువగా బలంగా ఉన్నానని అనుకోదు. శూద్రుడు ఆర్య స్త్రీతో సంభోగించినా, దానిని పోషణగా భావించడు.
దధిక్రావ్ణో ఽ అకారిషం జిష్ణోర్ అశ్వస్య వాజినః । సురభి నో ముఖా కరత్ ప్ర ణ ఽ ఆయూꣳషి తారిషత్
దధిక్రావణుడైన విజేత, వేగవంతమైన గుర్రాన్ని నేను తయారు చేసాను. అతని నోరు మనకు సువాసనగా ఉండాలి; అతడు మనలను దీర్ఘాయుష్కులు చేయాలి.
గాయత్రీ త్రిష్టుబ్ జగత్య్ అనుష్టుప్ పఙ్క్త్యా సహ । బృహత్య్ ఉష్ణిహా కకుప్ సూచీభిః శమ్యన్తు త్వా
గాయత్రీ, త్రిష్టుప్, జగతీ, అనుష్టుప్, పంక్తి, బృహతి, ఉష్ణిక్, కకుప్, సూచీ పదాలతో కలసి, నిన్ను శాంతింపజేయాలి.
ద్విపదా యాశ్ చతుష్పదాస్ త్రిపదా యాశ్ చ షట్పదాః । విచ్ఛన్దా యాశ్ చ సచ్ఛన్దాః సూచీభిః శమ్యన్తు త్వా
రెండు కాళ్లు, నాలుగు కాళ్లు, మూడు కాళ్లు, ఆరు కాళ్లు ఉన్నవి, అసమంగా, సమంగా ఉన్న ఛందస్సులు, సూచీ పదాలతో నిన్ను శాంతింపజేయాలి.
మహానామ్న్యో రేవత్యో విశ్వా ఆశాః ప్రభూవరీః । మైఘీర్ విద్యుతో వాచః సూచీభిః శమ్యన్తు త్వా
మహా నామాలు, ప్రకాశవంతమైనవి, అన్ని దిశలు, బలమైనవి, మేఘాల్లాంటి, మెరుపులాంటి వాణులు, సూచీ పదాలతో నిన్ను శాంతింపజేయాలి.
నార్యస్ తే పత్న్యో లోమ విచిన్వన్తు మనీషయా । దేవానాం పత్న్యో దిశః సూచీభిః శమ్యన్తు త్వా
ఓ మనవా, నీ భార్యలు జ్ఞానంతో నీ జుట్టును విడదీస్తారు; దేవతల భార్యలు, దిశలు, సూచీ పదాలతో నిన్ను శాంతింపజేయాలి.
రజతా హరిణీః సీసా యుజో యుజ్యన్తే కర్మభిః । అశ్వస్య వాజినస్ త్వచి సిమాః శమ్యన్తు శమ్యన్తీః
వెండి, జింకలు, సీసం, యోకులు — ఇవన్నీ పనుల ద్వారా కలిపి కట్టబడ్డాయి. గుర్రపు చర్మంపై ఉన్న సరిహద్దులు, పట్టీలు బాగా బంధించబడాలి.
కువిద్ అఙ్గ యవమన్తో యవం చిద్ యథా దాన్త్య్ అనుపూర్వం వియూయ । ఇహేహైషాం కృణుహి భోజనాని యే బర్హిషో నమ ఽ ఉక్తిం యజన్తి
బార్లీ కలిగినవారు, లేదా బార్లీ తానే అయినా, ఎలా వరుసగా నలిపి తినబడుతుందో, ఇక్కడ ఆ యజ్ఞంలో బర్హిస్సు వద్ద నమస్కారం చేస్తూ హవనం చేసే వారికి భోజనం సిద్ధం చేయుము.
కస్ త్వా ఛ్యతి కస్ త్వా వి శాస్తి కస్ తే గాత్రాణి శమ్యతి । క ఽ ఉ తే శమితా కవిః
నిన్ను ఎవరు కోస్తారు? నిన్ను ఎవరు ఆదేశిస్తారు? నీ అవయవాలను ఎవరు బంధిస్తారు? నీకు బంధకుడు అయిన ముని ఎవరు?
ఋతవస్త ఽ ఋతుథా పర్వ శమితారో వి శాసతు । సంవత్సరస్య తేజసా శమీభిః శమ్యన్తు త్వా
ఋతువులు, వాటి భాగాలు, బంధకులు నిన్ను పాలించనివారు కావాలి. సంవత్సర శక్తితో, బంధాలతో నిన్ను బాగా బంధించనివారు కావాలి.
అర్ధమాసాః పరూꣳషి తే మాసా ఽ ఆ చ్ఛ్యన్తు శమ్యన్తః । అహోరాత్రాణి మరుతో విలిష్టꣳ సూదయన్తు తే
అర్ధమాసాలు, నీ అవయవాలను బంధించాలి. మాసాలు కూడా బంధిస్తూ నిన్ను కోయాలి. అహోరాత్రాలు, మరుతులు నీ శరీరాన్ని నలిపి, విరగదీస్తూ ఉండాలి.
దైవ్యా ఽ అధ్వర్యవస్ త్వా ఛ్యన్తు వి చ ఆసతు । గాత్రాణి పర్వశస్ తే సిమాః కృణ్వన్తు శమ్యన్తీః
దైవాధ్వర్యులు నిన్ను కోయాలి, ఆదేశించాలి. నీ అవయవాలు, సంధుల వద్ద సరిహద్దులు ఏర్పడాలి, బంధించబడాలి.
ద్యౌస్ తే పృథివ్యన్తరిక్షం వాయుశ్ ఛిద్రం పృణాతు తే । సూయస్ తే నక్షత్రైః సహ లోకం కృణోతు సాధుయా
ఆకాశం, భూమి, మధ్యలో ఉన్న అంతరిక్షం, గాలి నీ లోపాన్ని నింపాలి. సూర్యుడు నక్షత్రాలతో కలిసి నీ లోకాన్ని శుభంగా చేయాలి.
శం తే పరేభ్యో గాత్రేభ్యః శమ్ అస్త్వ్ అవరేభ్యః । శమ్ అస్థభ్యో మజ్జభ్యః శమ్ వ్ అస్తు తన్వై తవ
నీ పై అవయవాలకు శాంతి కలగాలి, కింద అవయవాలకు కూడా శాంతి కలగాలి. ఎముకలకు, మజ్జకు శాంతి కలగాలి, నీ శరీరమంతా శాంతిగా ఉండాలి.
కః స్విద్ ఏకాకీ చరతి క ఽ ఉ స్విజ్ జాయతే పునః । కిꣳ స్విద్ధిమస్య భేషజం కిమ్ వ్ ఆవపనం మహత్
ఎవరైనా ఒంటరిగా తిరుగుతారా? ఎవరు మళ్లీ పుడతారు? హిమానికి ఔషధం ఏమిటి? గొప్ప కవచం ఏమిటి?
సూర్య ఽ ఏకాకీ చరతి చన్ద్రమా జాయతే పునః । అగ్నిర్ హిమస్య భేషజం భూమిర్ ఆవపనం మహత్
సూర్యుడు ఒంటరిగా తిరుగుతాడు. చంద్రుడు మళ్లీ పుడతాడు. హిమానికి ఔషధం అగ్ని. భూమి గొప్ప కవచం.
కిꣳ స్విత్ సూర్యసమం జ్యోతిః కిꣳ సముద్రసమꣳ సరః । కిꣳ స్విత్ పృథివ్యై వర్షీయః కస్య మాత్రా న విద్యతే
సూర్యుడి వెలుగుకు సమానం ఏముంది? సముద్రానికి సమానమైన సరస్సు ఏది? భూమికంటే గొప్పది ఏమిటి? ఎవరి పరిమాణం తెలియదు?
బ్రహ్మ సూర్యసమం జ్యోతిర్ ద్యౌః సముద్రసమꣳ సరః । ఇన్ద్రః పృథివ్యై వర్షీయాన్ గోస్ తు మాత్రా న విద్యతే
బ్రహ్మ సూర్యుడి వెలుగు సమానం. ఆకాశం సముద్రానికి సమానమైన సరస్సు. ఇంద్రుడు భూమికంటే గొప్పవాడు. ఆవు పరిమాణం తెలియదు.
పృచ్ఛామి త్వా చితయే దేవసఖ యది త్వమ్ అత్ర మనసా జగన్థ । యేషు విష్ణుస్ త్రిషు పదేష్వ్ ఏష్టస్ తేషు విశ్వం భువనమ్ ఆ వివేశాꣳ౩ఽ
దేవతల మిత్రుడా, నీ మనసుతో ఇది గ్రహించావా అని నేను నిన్ను అడుగుతున్నాను. విష్ణువు మూడు అడుగులలో పూజించబడిన చోట, ఆ మూడు అడుగుల్లోనే ఈ లోకమంతా ప్రవేశించింది.
అపి తేషు త్రిషు పదేష్వ్ అస్మి యేషు విశ్వం భువనమ్ ఆవివేశ । సద్యః పర్య్ ఏమి పృథివీమ్ ఉత ద్యామ్ ఏకేనాఙ్గేన దివో ఽ అస్య పృష్ఠమ్
ఈ లోకమంతా ప్రవేశించిన ఆ మూడు అడుగుల్లో నేనూ ఉన్నాను. నేనొక భాగంతో భూమిని, ఆకాశాన్ని త్వరగా చుట్టేస్తాను; ఆ స్వర్గపు వెనుక భాగాన్ని తాకుతాను.
కేష్వ్ అన్తః పురుష ఽ ఆ వివేశ కాన్య్ అన్తః పురుషే ఽ అర్పితాని । ఏతద్ బ్రహ్మన్న్ ఉపవల్హామసి త్వా కిꣳ స్విన్ నః ప్రతి వోచాస్య్ అత్ర
ఏవాటిలో పురుషుడు ప్రవేశించాడు? ఏవి పురుషునిలో ఉంచబడ్డాయి? బ్రహ్మా, మేము నిన్ను దీనిపై ప్రశ్నిస్తున్నాము. ఇక్కడ నీవు మాకు ఏమి చెప్తావు?
పఞ్చస్వ్ అన్తః పురుష ఽ ఆ వివేశ తాన్య్ అన్తః పురుషే ఽ అర్పితాని । ఏతత్ త్వాత్ర ప్రతిమన్వానో ఽ అస్మి న మాయయా భవస్య్ ఉత్తరో మత్
ఐదు వాటిలో పురుషుడు ప్రవేశించాడు; అవి పురుషునిలో ఉంచబడ్డాయి. ఇక్కడ నేను నిన్ను వెతుకుతున్నాను, మాయ వల్ల కాదు, నీ జ్ఞానం గొప్పది.
కా స్విద్ ఆసీత్ పూర్వచిత్తిః కిꣳ స్విద్ ఆసీద్ బృహద్ వయః । కా స్విద్ ఆసీత్ పిలిప్పిలా కా స్విద్ ఆసీత్ పిశఙ్గిలా
ముందుగా ఉన్న సంకల్పం ఏమిటి? గొప్ప వేగం ఏమిటి? పిలిప్పిలా ఏమిటి? పిశంగిలా ఏమిటి?
ద్యౌర్ ఆసీత్ పూర్వచిత్తిః అశ్వఽ ఆసీద్ బృహద్ వయః । అవిర్ ఆసీత్ పిలిప్పిలా రాత్రిర్ ఆసీత్ పిశఙ్గిలా
ఆకాశమే ముందుగా ఉన్న సంకల్పం. గుర్రమే గొప్ప వేగం. మేకే పిలిప్పిలా. రాత్రే పిశంగిలా.
కా ఽ ఈమరే పిశంగిలా కా ఽ ఈం కురుపిశంగిలా । క ఽ ఈమ్ ఆస్కన్దమ్ అర్షతి క ఽ ఈం పన్థాం వి సర్పతి
ఈమె పిశంగిలా ఎవరు? ఈమె కురుపిశంగిలా ఎవరు? ఎవరు కొమ్మపైకి ఎగిరిపోతున్నారు? ఎవరు దారిలో జారుకుంటూ పోతున్నారు?
అజారే పిశంగిలా శ్వావిత్ కురుపిశంగిలా । శశ ఆస్కన్దమ్ అర్షత్య్ అహిః పన్థాం వి సర్పతి
ఆడ మేకే పిశంగిలా, కుక్కే కురుపిశంగిలా. మొసలి కొమ్మపైకి ఎగిరిపోతుంది, పాము దారిలో జారుకుంటూ పోతుంది.
కత్య్ అస్య విష్ఠాః కత్య్ అక్షరాణి కతి హోమాసః కతిధా సమిద్ధః । యజ్ఞస్య త్వా విదథా పృచ్ఛమ్ అత్ర కతి హోతార ఽ ఋతుశో యజన్తి
దీని విసర్జనలు ఎన్ని? అక్షరాలు ఎన్ని? హోమాలు ఎన్ని? ఎన్ని విధాలుగా దీపం వెలిగించబడుతుంది? యజ్ఞసభలో నేను అడుగుతున్నాను, ఎన్ని యాజకులు కాలానుసారం పూజిస్తారు?
షడ్ అస్య విష్ఠాః శతమ్ అక్షరాణ్య్ అశీతిర్ హోమాః సమిధో హ తిస్రః । యజ్ఞస్య తే విదథా ప్ర బ్రవీమి సప్త హోతార ఋతుశో యజన్తి
దీనికి ఆరు విసర్జనలు, వంద అక్షరాలు, ఎనభై హోమాలు, మూడు సమిధులు. యజ్ఞసభలో నేను చెబుతున్నాను — ఏడుగురు యాజకులు కాలానుసారం పూజిస్తారు.
కో ఽ అస్య వేద భువనస్య నాభిం కో ద్యావాపృథివీ ఽ అన్తరిక్షమ్ । కః సూర్యస్య వేద బృహతో జనిత్రం కో వేద చన్ద్రమసం యతోజాః
ఈ లోకానికి నాభి ఎవరు తెలుసు? ఆకాశాన్ని, భూమిని, మధ్యలోని స్థలాన్ని ఎవరు తెలుసు? సూర్యుని గొప్ప మూలం ఎవరు తెలుసు? చంద్రుడు ఎక్కడ నుండి పుట్టాడో ఎవరు తెలుసు?
వేదాహమ్ అస్య భువనస్య నాభిం వేద ద్యావాపృథివీ ఽ అన్తరిక్షమ్ । వేద సూర్యస్య బృహతో జనిత్రం అథో వేద చన్ద్రమసం యతోజాః
ఈ లోకానికి నాభిని నేను తెలుసు. ఆకాశాన్ని, భూమిని, మధ్యలోని స్థలాన్ని నేను తెలుసు. సూర్యుని గొప్ప మూలాన్ని నేను తెలుసు. అలాగే చంద్రుడు ఎక్కడ నుండి పుట్టాడో కూడా నాకు తెలుసు.