పవిత్ర యజ్ఞ సమయములో, సమస్త కార్యాలు పరమ శ్రద్ధతో నిర్వహించబడ్డాయి. ఆ హోమంలో ఆచరణకు రూపం దర్భాగ్రాసమే; ప్రయాణ సూచకాలు మొక్కల మొగ్గలే. కొనుగోలు చేసే యజ్ఞంలో సోమరసం ప్రధానమైనది; ఆ సోమరసపు ధాన్యాలు తేనెపోలే మధురంగా ఉంటాయి. అతిథి సత్కారానికి నెల నెలా నివేదనలు రూపం; నిర్వస్త్రుడు మహావీరుని రూపంగా భావించబడ్డాడు. ఉపసద్ అనే ముఖ్య క్రతువుకు మూడు రాత్రులు, దేవతల సంతానమై, రూపంగా నిలిచాయి. కొనుగోలు చేసిన సోమరసం ప్రవహించే సోమరసంగా అభిషేకించబడింది. అశ్వినీదేవతలకు, ఇంద్రునికి, సరస్వతికి ఔషధాలను పాలు పీల్చి సమర్పించారు. పీఠానికి రాజాసనం రూపం; వేదిక యజ్ఞపాత్ర; పై వేదికల మధ్య వైద్యుని రూపం ప్రతిష్ఠించబడింది. వేదిక వేదికతో, దర్భా దర్భతో, యూపస్థంభం యూపస్థంభంతో, అగ్ని అగ్నితో అనుసంధానించబడింది. అగ్ని అగ్నిని నడిపిస్తుంది. "నీవే రాజస్వానికి మూలము, నీవే రాజస్వానికి నాభి. నేను నిన్ను హానిచేయను, నువ్వు నన్ను హానిచేయకు" అని ప్రార్థించబడింది. వరుణుడు, ఘృతవ్రతాన్ని పాటిస్తూ, ఇళ్ళలో స్థిరపడి, రాజస్వానికి శుభప్రయోజనంతో నిలిచాడు. మరణమునుంచి, నాశనమునుంచి రక్షణ కల్పించు. దివ్య సవితృదేవుని ప్రేరణతో, అశ్వినీదేవతల చేతులతో, పుషణుని చేతులతో అభిషేకించాను. అశ్వినీదేవతల ఔషధంతో తేజస్సు, బ్రాహ్మణిక కాంతి కోసం; సరస్వతీ ఔషధంతో వీర్యం, పోషణ కోసం; ఇంద్రుని శక్తితో బలము, సౌందర్యం, కీర్తి కోసం అభిలషించాను. "నీవెవరు? నీవేమిటి? ఎవరి కోసం, దేనికోసం నీవు? సత్కీర్తి కలవాడు, మంగళకరుడు, నిజమైన రాజా!" అని ప్రశ్నించబడింది. "నా తల కీర్తి కావాలి, నోరు ఖ్యాతి, జుట్టు, గడ్డలు తేజస్సు; నా ఊపిరే రాజు, అమృతత్వం; కన్ను అధిపతి, చెవి ప్రకాశవంతం కావాలి" అని కోరుకున్నాడు. "నా నాలుక మంగళప్రదం కావాలి, మాట గొప్పదిగా, మనస్సు రాజ్యాధికారం కలిగినదిగా, కోపం నియంత్రితంగా, తేజస్సు ప్రకాశవంతంగా ఉండాలి. సంతోషం, ఆనందం నాలో నివసించాలి; వేళ్లు, అవయవాలు బలంగా ఉండాలి; మిత్రుడు నాతో ఉండాలి; శక్తి నాలో నిండాలి" అని ప్రార్థించుకున్నాడు. "నా భుజాలు బలముతో, శక్తితో నిండాలి; చేతులు క్రియాశీలత, పరాక్రమానికి సిద్ధంగా ఉండాలి; నా స్వరూపం మహాత్మ్యంతో నిండాలి; ఛాతీ దృఢంగా ఉండాలి." "వెనుక భాగం రాజ్యం, పొత్తికడుపు ఆధారం, భుజాలు, మెడ స్థిరంగా, నడుము నిలకడగా ఉండాలి. తొడలు, మోకాళ్లు, కాళ్లు బలంగా ఉండాలి; సమస్త అవయవాలు సర్వదా రక్షించబడాలి." "నాభి జ్ఞానం, వివేకానికి కేంద్రంగా ఉండాలి; గుదం పవిత్రత స్థలంగా ఉండాలి. వృషణాలలో ఆనందం, పరమానందం నివసించాలి; శిశ్నంలో శ్రేయస్సు, ఐశ్వర్యం ఉండాలి. నా కాళ్ళ ద్వారా ధర్మంలో స్థిరంగా నిలిచి, ప్రజలలో రాజుగా ప్రతిష్ఠించబడాలి." "మహాత్మ్యంలో, రాజ్యాధికారంలో, గుర్రాల మధ్య, పశువుల మధ్య, ప్రతి అవయవంలో, ప్రాణంలో, మహాత్మ్యంలో, పోషణలో, భూలోక, స్వర్గలోకాల్లో నేను స్థిరంగా నిలుస్తున్నాను." మూడు దేవతలు, పదకొండు, ముప్పత్తి మూడు, మంగళకర దేవతలు, బృహస్పతి పురోహితునిగా, దివ్య సవితృదేవుని శక్తితో, దేవతలు ఇతర దేవతలతో కలసి నన్ను రక్షించుగాక అని ప్రార్థించబడింది. మొదటిదానిని రెండవదానితో, రెండవదానిని మూడవదానితో, మూడవదానిని సత్యంతో; సత్యాన్ని సత్యంతో, యజ్ఞాన్ని యజ్ఞంతో, యజుస్ యజుస్థంతో, సామాన్ని సామంతో, ఋచ్ ఋచ్ఛతో, ప్రస్తావనలతో, ముఖ్యమైన గానాలతో, యాజ్య మంత్రాలతో, వషట్ పిలుపులతో, నివేదనలతో నా కోరికలు నెరవేరుగాక. భూమీద, స్వాహా. నా జుట్టు సిద్ధతగా, చర్మం వినయంగా, సమీపింపుగా, మాంసం ధనసంపాదనగా, ఎముకలు, మజ్జలు భక్తిగా మారుగాక. "దేవతలారా, మేము దేవతలకు ఏదైనా అపరాధం చేసినట్లైతే, ఆ అఘాన్ని, దుర్భాగ్యాన్ని అగ్నిదేవుడు నన్ను విమోచించుగాక" అని ప్రార్థించబడింది. పగలు లేదా రాత్రి చేసిన అపరాధాలనుండి వాయుదేవుడు విమోచించుగాక. జాగ్రత్తగా లేదా నిద్రలో చేసిన అపరాధాలనుండి సూర్యుడు విమోచించుగాక. పల్లెటూరులో, అరణ్యంలో, సభలో, ఇంద్రియాలలో, దళితులలో, మహనీయులలో, స్వధర్మంలో చేసిన ఏదైనా అపరాధం తొలగించబడుగాక. నీటిలో ఉన్నదానికై, అఘ్న్యా, వరుణా, మేము ప్రార్థిస్తున్నాము; అందులోని అపవిత్రతనుండి, వరుణా, మమ్మల్ని విమోచించు. నీవు అపవిత్రతను తొలగించేవాడు, శుద్ధికర్తవు. దేవతల చేత, మానవుల చేత జరిగిన పాపాన్ని తొలగించు. అనేక వరాల దాతవు, మమ్మల్ని హానినుండి రక్షించు. నీ హృదయం సముద్రంలో, లోతైన నీళ్లలో ఉండుగాక; ఔషధాలు, నీళ్లు నిన్ను ప్రవేశించుగాక. నీళ్లు, ఔషధాలు మాకు అనుకూలంగా ఉండాలి; శత్రువులకు, మేము ద్వేషించేవారికి అననుకూలంగా ఉండాలి. బంధనాలనుండి విముక్తుడవుతున్నట్లు, స్నానం తరువాత చెమటను శుభ్రపరుచుకున్నట్లు, ఘృతాన్ని చల్లబడినట్లు, అట్టి నీళ్లు నన్ను అపవిత్రతనుండి శుద్ధి చేయుగాక. మేము చీకటి నుండి లేచి, ఉన్నతమైన వెలుగును దర్శించాము; దేవతలలో, పరమ తేజస్సైన సూర్యుని అందుకున్నాము. ఈ రోజు నేను నీళ్లను సమీపించాను, వాటి సారంతో మేము కలిసిపోయాము. పాలు కలిగిన నీళ్లారా, నేను మీ వద్దకు వచ్చాను; నాకు తేజస్సు, సంతానం, ధనం ప్రసాదించండి. "నీవు మండాలి, మేము నిన్ను మండించాలి. నీవే ఇంధనము, నీవే తేజస్సు; ఆ తేజస్సు నాలో నిలుపు. భూమి, ఉష, సూర్యుడు ఐక్యతగా ఉండాలి; జగత్తంతా ఏకత్వంగా ఉండాలి. నేను విశ్వాగ్ని కాంతిగా మారాలి; అనేక కోరికలు నెరవేరాలి. భూమీద, స్వాహా." "ఓ అగ్నిదేవా, వ్రతాధిపతి! నేను నీ మీద సమిధను ఉంచుతున్నాను; నీలోనే వ్రతాన్ని, విశ్వాసాన్ని స్థాపించాను. నేను దీక్షితుడుగా నిన్ను మండించాను." "బ్రహ్మం, క్షత్రం ఐక్యతతో నడిచే చోటు పవిత్రం, జ్ఞానంతో నిండినది; అక్కడ దేవతలు అగ్నితో కలసి నివసిస్తారు." "ఇంద్రుడు, వాయువు ఐక్యతతో నడిచే చోటు పవిత్రం, జ్ఞానంతో నిండినది; అక్కడ కలహానికి స్థానం ఉండదు." "నీ తంతువు నా తంతువుతో, కఠినత నాది నీదితో కలిపించబడాలి; నీ సుగంధం సోమాన్ని కాపాడాలి; అమోఘమైన సారం ఉల్లాసానికి సిద్ధంగా ఉండాలి." "వారు చల్లుతున్నారు, చల్లిపోతున్నారు, చుట్టూ అభిషేకిస్తున్నారు, శుద్ధి చేస్తున్నారు; పింగళవర్ణమైన మద్యం కోసం—అది నీతో ఏమంటుంది, నువ్వు దానితో ఏమంటావు?" "ఇంద్రా! ఉదయాన్నే ధాన్యంతో నిండిన, పాయసం కలిపిన, అపూపాలతో కూడిన, గీతాలతో కూడిన నివేదనను మాకు ఆస్వాదించు." "మరుత్ గణమా! వృత్రుని సంహరించిన ఇంద్రుని కోసం గంభీరంగా గానం చేయండి; దేవతలు సత్యంలో అభివృద్ధి చెంది, మెలకువైన దేవునికి వెలుగు సృష్టించారు." "అధ్వర్యూ! రాళ్లతో నలిపిన సోమాన్ని వడపోసి తెచ్చి, ఇంద్రునికి పానార్థం శుద్ధి చేయుము." "యావన్నీ భూతాలకు అధిపతి, లోకాలు స్థిరపడినవాడు, మహత్తరమైనవాడిని ఆధిపత్యంగా భావించి, నేను నిన్ను స్వీకరిస్తున్నాను." "అశ్వినీదేవతలకు, సరస్వతికి, ఇంద్రునికి, సుత్రామన్కు నిన్ను స్వీకరిస్తున్నాను; ఇదే నీ ఆసనం—అశ్వినీదేవతలకు, సరస్వతికి, ఇంద్రునికి, సుత్రామన్కు." "నా శ్వాస రక్షించబడాలి, అపానవాయువు, దృష్టి, శ్రవణం రక్షించబడాలి; నా వాక్కు సమస్త వైద్యశక్తిని కలిగి ఉండాలి; నీవే నా మనస్సును ఏకం చేసే వాడవు." "అశ్వినీదేవతలు, సరస్వతీ, ఇంద్రుడు, సుత్రామన్ సృష్టించినదానిలో, పిలిచినదానిలో, ఆహ్వానించినదానిలో నేను భాగస్వామిని." ఇలా, యజ్ఞంలో ప్రతి క్రతువు, ప్రతి భాగం, ప్రతి అవయవం, ప్రతీ శక్తి పరమ పవిత్రత, ఐక్యత, శక్తి, క్షమ, శుద్ధి మరియు దేవతా అనుగ్రహానికి ప్రతీకగా నిలిచింది.