ఒకసారి, విశ్వసృష్టిలోని ప్రతి అంశం పరమ పవిత్రమైన క్రమంలో స్థాపించబడింది. ఈ క్రమంలో, ప్రతి దిశ, ప్రతి జీవి, ప్రతి శక్తి, ప్రతి కాలం, ప్రతి మంత్రం—all were given their own place and significance. ప్రధమంగా, వాయుః అనే తత్వం వివిధ రూపాలలో ప్రతిఫలించింది. తల వాయుః, ప్రజాపతి, ఛందస్సు; క్షత్రం వాయుః, మయంద, ఛందస్సు; ఆధారం వాయుః, అధిపతి, ఛందస్సు. విశ్వకర్మ వాయుః, పరమేష్ఠిన్, ఛందస్సు; నివాసం వాయుః, వివలం, ఛందస్సు; బలమైనది వాయుః, విశాల, ఛందస్సు. మనిషి వాయుః, తంద్ర, ఛందస్సు; పులి వాయుః, అనాధృష్ట, ఛందస్సు; సింహం వాయుః, ఛది, ఛందస్సు. పష్టవాడ్ వాయుః, బృహతి, ఛందస్సు; ఎద్దు వాయుః, కకుప్, ఛందస్సు; గేదె వాయుః, శతోబృహతి, ఛందస్సు. కొంతకాలానికి, ఎద్దు తోకలేనిది వాయుః, పంక్తి ఛందస్సు; ఆవు వాయుః, జగతీ ఛందస్సు; మూడేళ్లది వాయుః, త్రిష్టుప్ ఛందస్సు; రెండేళ్లది వాయుః, విరాట్ ఛందస్సు; అయిదేళ్లది వాయుః, గాయత్రి ఛందస్సు; మూడుకడవలది వాయుః, ఉష్ణిక్ ఛందస్సు; నాలుగేళ్లది వాయుః, అనుష్టుప్ ఛందస్సు. ఈ విధంగా, ప్రతి జీవి, ప్రతి వయస్సు, ప్రతి శక్తికి వాయుః తత్వం, దానికీ అనువైన ఛందస్సు సమర్పించబడింది. అంతట, బ్రహ్మణులు ఇంద్రుని, అగ్నిని ప్రార్థిస్తూ "ఈ ఇటుకను అకంపితంగా చేయండి. దీనిపై మీరు స్వర్గాన్ని, భూమిని, మధ్యలోని అంతరిక్షాన్ని నిలబెట్టండి" అని కోరారు. విశ్వకర్ముడు, ప్రకాశవంతంగా విస్తరించే ఈ ఇటుకను అంతరిక్షపు వెనుక భాగంలో కూర్చోబెట్టాలని ప్రార్థన చేశారు. ఇది సర్వజనులకు, శ్వాసలకు, ప్రాణాలకు, స్థిరతకు, సదాచారానికి కలిసొచ్చేలా ఉండాలని కోరారు. వాయువు మహిమతో, శాంతితో, కవచంతో రక్షించాలని, ఆ దివ్యత్వంతో, అంగిరసుడు స్థిరంగా కూర్చోవాలని అభ్యర్థించారు. ఈ ఇటుక తూర్పుదిక్కులో రాణి, దక్షిణదిక్కులో విరాట్, పడమర దిక్కులో సామ్రాట్, ఉత్తర దిక్కులో శబ్దాధిపతి, మహాదిక్కులో అధిపత్ని అని ప్రకటించబడింది. మళ్ళీ, విశ్వకర్ముడు ప్రకాశవంతమైన ఇటుకను అంతరిక్షపు వెనుక భాగంలో కూర్చోబెట్టాలని, ఇది శ్వాసలకు, ప్రాణాలకు, కాంతిని ప్రసాదించాలనీ ప్రార్థించారు. వాయువు అధిపతి; ఆ దివ్యత్వంతో అంగిరసుడు స్థిరంగా కూర్చోవాలని కోరారు. నభస్, నభస్య అనే వర్షాకాలాలు అగ్నికి అంతర్గత బంధంగా ఉన్నాయి. స్వర్గభూములు, జలాలు, ఔషధులు, అగ్నులు వేర్వేరుగా సిద్ధంగా ఉండాలని, స్వర్గభూముల మధ్య ఏకతతో ఉన్న అగ్నులు ఈ వర్షాకాలాల్లో సిద్ధంగా ఉండగా, దేవతలు ఇంద్రునిలా ప్రవేశించాలనీ, ఆ దివ్యత్వంతో అంగిరసుడు స్థిరంగా కూర్చోవాలని ప్రార్థించారు. ఇష, ఊర్జ అనే శరదృతువులు కూడా అగ్నికి అంతర్గత బంధంగా ఉన్నాయి. ఇదే విధంగా, సమస్త సిద్ధతతో అగ్నులు, దేవతలు ప్రవేశించాలనీ కోరారు. "నా ప్రాణాన్ని రక్షించు, నా శ్వాసను, అపానాన్ని, వ్యానాన్ని, దృష్టిని, శ్రవణాన్ని రక్షించు; నా వాక్కును, మనసును బలపరచు; నా ఆత్మను కాపాడు; నాకు కాంతిని ప్రసాదించు" అని ప్రార్థించారు. అనేక ఛందస్సులు—మా, ప్రమా, ప్రతిమా, అశ్రీవయ, పంక్తి, ఉష్ణిక్, బృహతి, అనుష్టుప్, విరాట్, గాయత్రి, త్రిష్టుప్, జగతీ—ప్రపంచ నిర్మాణానికి ఆధారంగా నిలిచాయి. భూమి ఛందస్సు, అంతరిక్షం ఛందస్సు, ఆకాశం ఛందస్సు, సంవత్సరం ఛందస్సు, నక్షత్రాలు ఛందస్సు, వాక్కు ఛందస్సు, మనస్సు ఛందస్సు, వ్యవసాయం, బంగారం, ఆవు, మేక, గుర్రం—ఇవి అన్నీ ఛందస్సులే. అగ్ని, వాయువు, సూర్యుడు, చంద్రుడు, వసువులు, రుద్రులు, ఆదిత్యులు, మరుతులు, సమస్త దేవతలు, బృహస్పతి, ఇంద్రుడు, వరుణుడు—ఇవే దేవతలు. "నీవు కిరీటం, పాలకుడు, స్థిరమైన ఆధారం, భూమిని మోయువాడు. ప్రాణానికి, తేజానికి, వ్యవసాయానికి, శ్రేయస్సుకు నిన్ను ప్రతిష్ఠిస్తున్నాను." "నీవు నియంత్రణ, పాలన, నియమించు, స్థిరత, ఆధారం. పోషణకు, బలానికి, సంపదకు, శ్రేయస్సుకు నిన్ను ప్రతిష్ఠిస్తున్నాను. లోకాన్ని నింపు, ఖాళీని నింపు, స్థిరంగా కూర్చో. ఇంద్రుడు, అగ్ని, బృహస్పతి నిన్ను ఈ గర్భంలో స్థాపించారు. పృశ్ని ఆవులు సోమాన్ని సిద్ధం చేస్తాయి. దేవతల జనన సమయంలో, స్వర్గంలోని మూడు ప్రకాశవంతమైన లోకాల్లో వంశాలు; సమస్త వాణులు సముద్రాధిపతి అయిన ఇంద్రుని మహిమను వర్ణించాయి." తదుపరి, వివిధ గుణాలు వివిధ సంఖ్యల ద్వారా వివరించబడ్డాయి—మూడు మేఘాలు, పదిహేను ప్రకాశాలు, పదిహేడు ఆకాశం, ఇరవై ఒక ఆధారం, పదిహేడు వర్షాలు, పదిహారు వేడి, ఇరవై ఆరు తిరుగు, ఇరవై రెండు తేజస్సు, ఇరవై మూడు సమాహారం, ఇరవై నాలుగు గర్భం, ఇరవై ఐదు శిశువులు, ముప్పై తొమ్మిది బలము, ముప్పై ఒక సంకల్పము, ముప్పై మూడు ప్రాతిష్ఠ, ముప్పై నాలుగు బ్రధ్న విస్తృతి, ముప్పై ఆరు శిఖరం, నలభై ఎనిమిది పరిభ్రమణం, నలుగురు పోషకులు. ప్రతి దేవత, ప్రతి శక్తికి తగిన భాగం, అధికారము, స్పర్శ, ఛందస్సు అనుసరించి విభజించబడింది—అగ్ని, ఇంద్రుడు, మానవ ఋషులు, మిత్ర-వరుణులు, వసువులు, ఆదిత్యులు, అదితి, సవిత, బార్లీ, ఋభువులు—ఇలా. శీతాకాలాల్లో సాహ, సహస్య అనే ఋతువులు అగ్నికి అంతర్గత ఆలింగనంగా ఉన్నాయి. స్వర్గభూములు, జలాలు, ఔషధులు, అగ్నులు సిద్ధంగా ఉండగా, దేవతలు ఇంద్రునిలా ప్రవేశించాలి. ఒక మంత్రంతో సంతానం అధ్యయనం చేయబడింది; ప్రజాపతి అధిపతి. మూడు మంత్రాలతో బ్రహ్మ సృష్టించబడింది; బృహస్పతి అధిపతి. ఐదు మంత్రాలతో భూతాలు సృష్టించబడ్డాయి; భూతాధిపతి అధిపతి. ఏడు మంత్రాలతో సప్తర్షులు సృష్టించబడ్డారు; అధిపతి. తొమ్మిది మంత్రాలతో పితృదేవతలు సృష్టించబడ్డారు; అదితి అధిపతి. పదకొండు మంత్రాలతో ఋతువులు సృష్టించబడ్డాయి; ఋతుపతులు అధిపతి. పదమూడు మంత్రాలతో మాసాలు సృష్టించబడ్డాయి; సంవత్సరం అధిపతి. పదిహేను మంత్రాలతో రాజ్యాధికారం; ఇంద్రుడు అధిపతి. పదిహేడు మంత్రాలతో పశువులు; బృహస్పతి అధిపతి. పదొమ్మిది మంత్రాలతో శూద్రుడు, ఆర్యుడు; పగలు, రాత్రి అధిపతులు. ఇరవై ఒక మంత్రాలతో ఏకశపద జంతువులు; వరుణుడు అధిపతి. ఇరవై మూడు మంత్రాలతో చిన్న జంతువులు; పూషణుడు అధిపతి. ఇరవై ఐదు మంత్రాలతో అడవి జంతువులు; వాయువు అధిపతి. ఇరవై ఏడు మంత్రాలతో స్వర్గభూములు విస్తరించబడ్డాయి; వసువులు, రుద్రులు, ఆదిత్యులు వరుసగా. ఇరవై తొమ్మిది మంత్రాలతో వృక్షాలు సృష్టించబడ్డాయి; సోముడు అధిపతి. ముప్పై ఒక మంత్రాలతో సంతానం; బార్లీ, అబార్లీ అధిపతులు. ముప్పై మూడు మంత్రాలతో భూతాలు బలపడ్డాయి; ప్రాజాపతి పరమ అధిపతి. ఇలా స్థాపించబడిన ఈ క్రమంలో, అగ్ని దేవుని ప్రార్థిస్తూ—"మా శత్రువులుగా పుట్టినవారిని తొలగించు; ఇంకా పుట్టని వారిని కూడా జాతవేదా, తొలగించు. మాకు మృదువుగా మాట్లాడు; మేము హానికరంగా ఉండకుండా, నీ త్రిగుణ రక్షణలో నివసించేందుకు అనుగ్రహించు" అని కోరారు. మళ్ళీ, శక్తివంతంగా శత్రువులను తొలగించమని, మృదువుగా మాట్లాడమని, మాకు శత్రువులుండకుండా చేయమని ప్రార్థించారు. పదహారు మంత్రాల ఛందస్సు బలానికీ, సంపదకీ; నలభై నాలుగు మంత్రాల ఛందస్సు తేజస్సుకీ, ధనానికి. ఇది అగ్ని యొక్క విసర్జన; నీటిలోని పేరు; సమస్త దేవతలు నిన్ను స్తుతించుగాక. ఘృతార్పణా! ఈ మంత్రాల వెనుక కూర్చొని, యజ్ఞంలో సంతానం, సంపద ప్రసాదించు. ఇంకా, అనేక ఛందస్సులు—ఈవ, వరివ, శంభు, పరిభూ, ఆచ్చ, మన, వ్యచ, సింధు, సముద్ర, శరీర, కకుప్, త్రికకుప్, కావ్య, అంకుప, అక్షరపంక్తి, పదపంక్తి, విశ్టారపంక్తి, క్షురో భ్రాజ, అలాగే ఇతర ఛందస్సులు—ప్రపంచ నిర్మాణానికి ఆధారంగా నిలిచాయి. ప్రతి దిశకు తగిన దేవతలు, ఆయుధాధిపతులు, ఛందస్సులు, సామవేద గానాలు, ఋషులు, యజమానులు, స్వర్గంలో ఉన్నత స్థానంలో ప్రతిష్ఠించబడ్డారు. తూర్పు దిక్కును హరికేశుడు, సూర్యకిరణం, రథగృత్స అనే రథసారథి, రథౌజా నాయకుడు; పుంజికస్థలా, క్రతుస్తలా అనే అప్సరసలు; దంక్ష్ణవ జంతువులు; ఆయుధం మానవం; హననం అస్త్రం. వారిని నమస్కరించి, రక్షణ కోరారు. శత్రువులను వారి పంజాలలో ఉంచారు. దక్షిణదిక్కులో విశ్వకర్మ, రథస్వన రథసారథి, రథచిత్ర నాయకుడు; మేనకా, సహజన్యా అప్సరసలు; యాతుధాన ఆయుధం; రాక్షసులు అస్త్రాలు. వారిని నమస్కరించి, రక్షణ కోరారు. శత్రువులను వారి పంజాలలో ఉంచారు. పడమర దిక్కులో విశ్వవ్యచాస్, రథప్రోత రథసారథి, అసమరథ నాయకుడు; ప్రమ్లోచంతీ, అనుమ్లోచంతీ అప్సరసలు; పులి ఆయుధం; సర్పాలు అస్త్రాలు. వారిని నమస్కరించి, రక్షణ కోరారు. శత్రువులను వారి పంజాలలో ఉంచారు. ఇలా, సమస్త దిక్కులు, సమస్త శక్తులు, సమస్త ఛందస్సులు, సమస్త దేవతలు, సమస్త కాలాలు—ప్రతి ఒక్కటి పరమ క్రమంలో స్థాపించబడి, సృష్టి ధర్మాన్ని పరిపాలించాయి.