ఒక పవిత్ర యజ్ఞ సందర్భంలో, ఋత్వికులు అగ్నిదేవుని మహిమను, అతని విశ్వవ్యాప్తి శక్తిని స్మరించుకుంటూ, గంభీరంగా పిలిచారు. “ఓ అగ్నీ! దేవతలు పిలిచిన ఆ శక్తివంతమైన గుర్రాలను యOKE చేసి, వాహకులవలె నడిపించు. ప్రాచీన హోతా యజ్ఞస్థానంలో ఆసీనుడవ్వాలి,” అని ప్రార్థించారు. ఆ సమయంలో, నదులు హృదయమూ మనస్సులో పవిత్రతతో కలిసిపోతున్నట్లు, ఆవుల వలె కలిసివస్తున్నాయి. అగ్నిలో మధ్యలో, సువర్ణపు త్రుంచులు, నెయ్యి ప్రవాహాలు దర్శనమిచ్చాయి. అగ్నికి అంకితమైన ఈ స్తోత్రం, కాంతి, జ్యోతి, వెలుగు కోసం – అగ్ని, వైశ్వానరుని లోకం యొక్క అశ్వరూపంగా వెలిసాడు. అగ్నీ! నీలో వెలుగు, బంగారు వర్ణం, ప్రకాశం ప్రసరించుచున్నది. నీవు సహస్రదాతవు; సహస్రానికి నీవే ఆధారం. సూర్యుని గర్భానికి పరమసారం కలిపి, సహస్రరూపాల ప్రతిరూపమైన ఆ శిశువును శక్తితో అభివృద్ధి చేయుము. వృద్ధిలో వంద సంవత్సరాలు ఉండేలా, అతడు బలహీనుడవడకుండా చేసుము. వాయువు చలనం, వరుణుని నాభి, శరీరమధ్య జన్మించిన అశ్వము, నదుల సంతానమైన పింగళవర్ణుడు – అతడు పర్వతాలలో నాటివాడు. అగ్నీ! అతడిని పరమ లోకంలో హానిచేయవద్దు. అగ్నిని, నిరంతరంగా వెలిగే, ఎర్రని, ప్రకాశవంతుడైన, ప్రాచీన జ్ఞానాన్ని కలిగినవాడైన దేవుని, నేను వినయపూర్వకంగా స్తుతించాను. అతడు ఋతువులకు అనుగుణంగా పర్వతాల మధ్య స్థానం ఏర్పరచుకుంటాడు. భూమికి, అదితికి, ప్రకాశవంతుడికి హాని కలిగించవద్దు. త్వష్టృవు నిర్మించిన ఆ కవచాన్ని, వరుణుని నాభిని, అత్యున్నత లోకంలో జన్మించిన గొర్రెను, అసురుని మహత్తర సహస్రమాయాన్ని – అగ్నీ! ఆమెకు పరమ లోకంలో హాని కలిగించవద్దు. అగ్నిలో నుండే అగ్నిని జన్మించాడు – భూమి వేడిలోనో, ఆకాశంలోనో. సృష్టికర్త అతని ద్వారా సంతానాన్ని సృష్టించాడు. అగ్నీ! నీ అనుగ్రహం అతనిని చుట్టుముట్టాలి. దేవతల అద్భుత ముఖం వెలిసింది; మిత్ర, వరుణ, అగ్నిల కంటి రూపంలో అది ఆకాశాన్ని, భూమిని, అంతరిక్షాన్ని నింపింది. ఆ సూర్యుడు – స్థిరమైనదీ, చలించేదీ అయిన సమస్త జీవుల ఆత్మ. ఓ సహస్రనేత్రుడా! ఈ ద్విపాద జంతువును, అతడు యజ్ఞానికి పెరుగుతున్నప్పుడు హాని చేయవద్దు. యజ్ఞపశువును అంగీకరించు; దానితో నీ శరీరంలో స్థిరమవ్వు. మనం ద్వేషించేదాని నీ అగ్ని గ్రహించాలి. ఒక పాదం కలిగిన, గుర్రాల్లో అగ్రగామిగా ఉన్న ఈ పశువును హాని చేయవద్దు. నేను అడవిబలాన్ని నీకు సమర్పిస్తున్నాను; దానితో నీ శరీరంలో స్థిరమవ్వు. నీ అగ్ని మనం ద్వేషించేదాన్ని తీసుకుపోవాలి. ఈ సహస్రప్రవాహాల, శతప్రవాహాల ఫౌంటన్, శరీరంలో ప్రవహిస్తూ నెయ్యిని ప్రసాదిస్తోంది – అదితి ప్రజలకు. అగ్నీ! ఆమెకు పరమ లోకంలో హాని చేయవద్దు. అడవి ఎద్దును నీకు సమర్పిస్తున్నాను; దానితో నీ శరీరంలో స్థిరమవ్వు; మనం ద్వేషించేదాన్ని నీ అగ్ని తీసుకుపోవాలి. వరుణుని నాభిగా ఉన్న, మేకతో కూడిన, ద్విపాద, చతుష్పాద జంతువుల చర్మం, త్వష్టృ సంతానానికి ఆదిపురుషుడు – అగ్నీ! దీనికి పరమ లోకంలో హాని చేయవద్దు. ఒంటెను నీకు సమర్పిస్తున్నాను; దానితో నీ శరీరంలో స్థిరమవ్వు; మనం ద్వేషించేదాన్ని నీ అగ్ని తీసుకుపోవాలి. మేక అగ్నిలో వేడిలో జన్మించింది; ఆది కాలంలో సృష్టికర్తను చూసింది. దానితో దేవతలు దైవత్వాన్ని, ఋత్వికులు యజ్ఞఫలాన్ని పొందారు. అడవి జింకను నీకు సమర్పిస్తున్నాను; దానితో నీ శరీరంలో స్థిరమవ్వు; మనం ద్వేషించేదాన్ని నీ అగ్ని తీసుకుపోవాలి. ఓ అగ్నీ! నీవు చిన్నవాడవు, భక్తులను రక్షించు, వారి మాటలు విను; సంతానాన్ని, నిన్ను నీవు కాపాడుము. నీని నేను జలాల అంత్యంలో, మధ్యలో, బూడిదలో, వెలుగులో, ప్రవాహంలో, సముద్ర నివాసంలో, శరీర నివాసంలో, గాయత్రీ, త్రిష్టుప్, జగతీ, అనుష్టుప్, పాశ్రు ఛందస్సులతో స్థాపించాను. ఇది తూర్పు, లోకం; దాని శ్వాస లోక శ్వాస. వసంతం శ్వాస, గాయత్రీ వసంతానికి. గాయత్రికి గాయత్రం, ఉపాంశు, త్రివృత్, రథంతరం. వసిష్ఠుడు ఋషి. ప్రజాపతిచే స్వీకృతమైన నీతో, సంతానానికి శ్వాసను పొందుతున్నాను. ఇది దక్షిణ, సర్వకర్త; దాని మనస్సు సర్వకర్త మనస్సు. గ్రీష్మం మనస్సు, త్రిష్టుప్ ఛందస్సు. త్రిష్టుప్కు స్వార, అంతర్యామ, పదిహేను, బృహత్. భరద్వాజ ఋషి. ప్రజాపతిచే స్వీకృతమైన నీతో, సంతానానికి మనస్సును పొందుతున్నాను. ఇది పడమర, విస్తారమైనది; దాని కన్ను విస్తారమైనదే. వర్షాకాలం కన్ను, జగతీ ఛందస్సు. జగతీకి ఋక్సమా, శుక్ర, పదిహేడు, వైరూప. జమదగ్ని ఋషి. ప్రజాపతిచే స్వీకృతమైన నీతో, సంతానానికి కంటిని పొందుతున్నాను. ఇది ఉత్తర దిక్కునుంచి పరమ లోకం. దాని చెవి సౌమన్ గానం. శరద్ కాలం చెవి. అనుష్టుప్ ఛందస్సు. ఐడం, మధనకట్టు, ఇరవై ఒకటి, వైరాజ్. విశ్వామిత్ర ఋషి. ప్రజాపతిచే స్వీకృతమైన నీతో, ప్రజలకు చెవిని పొందుతున్నాను. ఇది పై ఆలోచన. దానికి మాట తల్లి. హేమంతం మాట కాలం. పంక్తి ఛందస్సు. ఆగ్రయణం, ముప్పై తొమ్మిది, శాక్వర, రైవత. విశ్వకర్మ ఋషి. ప్రజాపతిచే స్వీకృతమైన నీతో, ప్రజలకు మాటను పొందుతున్నాను. పైన భూమి స్థిరంగా ఉంది, స్థిర గర్భంగా ఉంది. నీవు స్థిరవు, మంగళంగా స్థిర గర్భంలో కూర్చో. యుక్తుని ప్రథమ ధ్వజాన్ని అంగీకరించు. అశ్వినులు, ఋత్వికులు నిన్ను ఇక్కడ కూర్చోబెడతారు. ఓ గృహనిర్మాత, నెయ్యిలో సమృద్ధిగా ఉన్నవాడా, ఆనందంగా భూమి ఆసనంలో కూర్చో. రుద్రులు, వసువులు నిన్ను స్తుతించాలి; ఈ ప్రార్థనలను శుభానికి రక్షించు. అశ్వినులు, ఋత్వికులు నిన్ను ఇక్కడ కూర్చోబెడతారు. నీ స్వశక్తులతో, నిపుణత తండ్రివా, దేవతల అనుగ్రహంలో విజయానికి ఇక్కడ కూర్చో. తండ్రి తన కుమారులకు ఎలా ఉంటాడో అలా, మేలు కోరుతూ, నీ శరీరంతో ప్రవేశించు. అశ్వినులు, ఋత్వికులు నిన్ను ఇక్కడ కూర్చోబెడతారు. భూమి తేమవు, నీ పేరు జలం. సమస్త దేవతలు నిన్ను స్తుతించాలి. స్తోత్రాలతో పూజింపబడి, నెయ్యి సంపన్నుడవై ఇక్కడ కూర్చో; సంతానంతో కూడిన ఐశ్వర్యాన్ని ప్రసాదించు. అశ్వినులు, ఋత్వికులు నిన్ను ఇక్కడ కూర్చోబెడతారు. ఓ ఆదిత్యులు! మద్యలో ఆధారంగా, దిక్కులకు అధిపతిగా, లోకాల తరంగంగా, జల బిందువుగా, విశ్వకర్మ ఋషిగా, నేను నిన్ను స్థాపిస్తున్నాను. అశ్వినులు, ఋత్వికులు నిన్ను ఇక్కడ కూర్చోబెడతారు. శుక్ర, శుచిలు గ్రీష్మ ఋతువులు; నీవు అగ్నిలో అంతర్భాగ బంధనం. ఆకాశం, భూమి సిద్ధంగా ఉండాలి; జలాలు, ఔషధులు సిద్ధంగా ఉండాలి; అగ్నులు వేరుగా సిద్ధంగా ఉండాలి. ఆకాశభూముల మధ్య ఏకతగా ఉన్న అగ్నులు, ఈ గ్రీష్మ ఋతువులు సిద్ధంగా ఉన్నప్పుడు, దేవతలు ఇంద్రునిలా ప్రవేశించాలి. ఆ దైవత్వంతో, ఓ అంగిరసా, స్థిరంగా కూర్చో. ఋతువులతో, రూపాలతో, దేవతలతో, గర్భాధిపతులతో, అగ్ని వైశ్వానరుడి కోసం, అశ్వినులు, ఋత్వికులు నిన్ను ఇక్కడ కూర్చోబెడతారు – వసువులతో, రుద్రులతో, ఆదిత్యులతో, సమస్త దేవతలతో కూడా. నా శ్వాసను, అపానాన్ని, వ్యానాన్ని రక్షించు. నా దృష్టిని భూమిపై విస్తరించు. నా శ్రవణాన్ని ప్రఖ్యాతి చేయు. జలాలను, ఔషధులను బలపరచు. ద్విపాదులను, చతుష్పాదులను కాపాడు. ఆకాశం నుంచి వర్షాన్ని కురిపించు. వయః, ప్రజాపతి, ఛందస్సు – తల. క్షత్ర, మయంద, ఛందస్సు – మణిపీఠం. విశ్వకర్మ, పరమేశ్ఠి, ఛందస్సు – నివాసం. విసాల, తండ్ర, అనాధృష్ట, చది, బృహతీ, కకుప్, సతోబృహతీ – పశువుల రూపాలుగా వయః. కూడా, వయః పంక్తి, జగతీ, త్రిష్టుప్, విరాట్, గాయత్రీ, ఉష్ణిక, అనుష్టుప్ – వివిధ వయస్సుల పశువుల రూపాలుగా. ఓ ఇంద్రా, అగ్నీ! ఈ ఇటుకను అచంచలంగా చేయండి. దీని వెనుక మీరు ఆకాశాన్ని, భూమిని, మద్యలోకాన్ని మోయాలి. విశ్వకర్మ మద్యలోకపు వెనుక నిన్ను కూర్చోబెడతాడు; ప్రకాశవంతంగా, వ్యాప్తిగా. మద్యలోకాన్ని మోయు, స్థాపించు, హాని చేయవద్దు. శ్వాస, అపాన, వ్యాన, ఉదాన, స్థిరత్వం, ప్రవర్తన కోసం. వాయువు మహిమతో, శాంతితో, రక్షణతో నిన్ను కాపాడుగాక. ఆ దైవత్వంతో, ఓ అంగిరసా, స్థిరంగా కూర్చో. నీవు తూర్పు దిక్కు రాణివి, దక్షిణ దిక్కు విరాట్, పడమర దిక్కు అధిపతి, ఉత్తర దిక్కు శబ్దాధిపతి, మహాదిక్కు అధిపతివి. విశ్వకర్మ మద్యలోకపు వెనుక నిన్ను కూర్చోబెడతాడు; ప్రకాశవంతంగా. శ్వాస, అపాన, వ్యాన, ఉదాన, సమస్త కాంతి కోసం. వాయువు నీ అధిపతి; ఆ దైవత్వంతో, ఓ అంగిరసా, స్థిరంగా కూర్చో. నభస్, నభస్య – వర్షాకాల ఋతువులు; నీవు అగ్నిలో అంతర్భాగ బంధనం. ఆకాశం, భూమి, జలాలు, ఔషధులు, అగ్నులు వేరుగా సిద్ధంగా ఉండాలి. ఆకాశభూముల మధ్య ఏకతగా ఉన్న అగ్నులు, ఈ వర్షాకాల ఋతువులు సిద్ధంగా ఉన్నప్పుడు, దేవతలు ఇంద్రునిలా ప్రవేశించాలి. ఆ దైవత్వంతో, ఓ అంగిరసా, స్థిరంగా కూర్చో. ఇష, ఊర్జ – శరద్ ఋతువులు; నీవు అగ్నిలో అంతర్భాగ బంధనం. ఆకాశం, భూమి, జలాలు, ఔషధులు, అగ్నులు వేరుగా సిద్ధంగా ఉండాలి. ఆకాశభూముల మధ్య ఏకతగా ఉన్న అగ్నులు, ఈ శరద్ ఋతువులు సిద్ధంగా ఉన్నప్పుడు, దేవతలు ఇంద్రునిలా ప్రవేశించాలి. ఆ దైవత్వంతో, ఓ అంగిరసా, స్థిరంగా కూర్చో. నా ప్రాణాన్ని, శ్వాసను, అపానాన్ని, వ్యానాన్ని, దృష్టిని, శ్రవణాన్ని, వాక్కును, మనస్సును, ఆత్మను రక్షించు. కాంతిని ప్రసాదించు. మా, ప్రమా, ప్రతిమా, అస్రీవయ, పంక్తి, ఉష్ణిక, బృహతీ, అనుష్టుప్, విరాట్, గాయత్రీ, త్రిష్టుప్, జగతీ – ఈ ఛందస్సులతో యజ్ఞం పరిపూర్ణమవుతోంది. ఇలా, ఋత్వికులు అగ్నిదేవుని స్తుతిస్తూ, యజ్ఞాన్ని, భూమిని, లోకాలను, సమస్త జీవులను రక్షణ కోరుతూ, పవిత్రమైన క్రమంలో యజ్ఞాన్ని కొనసాగించారు.