దేవతల్లో ప్రకాశించే వాడు, వారి యజ్ఞపురోహితుడు, దేవతలకు ముందే జన్మించిన వాడు—ఆ ప్రకాశవంతమైన బ్రహ్మణికి నమస్కారం. సృష్టి ప్రారంభంలో దేవతలు ఆ బ్రహ్మ తేజాన్ని ఉత్పత్తి చేసి, "ఈ విధంగా బ్రహ్మను యథార్థంగా ఎవరైతే తెలుసుకుంటారో, వారికి దేవతలు వశమవుతారు" అని ప్రకటించారు. శ్రీ మరియు లక్ష్మి ఆయన భార్యలు; రాత్రి, పగలు ఆయన పక్కన ఉంటాయి; నక్షత్రాలు ఆయన స్వరూపం; అశ్వినీదేవతలు ఆయన వదనం. ఆయన మనకు పోషణను ప్రసాదించాలి; సమస్త లోకాలపై అధికారం ప్రసాదించాలి. ఆయనే అగ్ని, ఆయనే సూర్యుడు, ఆయనే వాయువు, ఆయనే చంద్రుడు; ఆయనే ప్రకాశవంతుడు, ఆయనే బ్రహ్మ, ఆయనే జలాలు, ఆయనే ప్రజాపతి. కాలమంతా, మెరుపులన్నీ ఆ పురుషుని నుండి జన్మించాయి. ఎవరూ ఆయనను పై నుండి, అడ్డుగా, మధ్యలో పట్టుకోలేరు. ఆయనకు సమానం ఎవ్వరూ లేరు; ఆయన పేరు గొప్ప మహిమ. ఆయనను హిరణ్యగర్భుడు అంటారు. "నన్ను హానిచేయవద్దు" అని ఆయన ఆజ్ఞ. ఆయన నుండి మరొకరు జన్మించరు. ఈ దేవుడు అన్ని దిశల్లో సంచరిస్తూ, అందరికంటే ముందే జన్మించినవాడు; గర్భంలోనూ ఉంటాడు; జన్మిస్తాడు, పునర్జన్మిస్తాడు; అన్ని వైపులా ముఖాలతో నిలుస్తాడు. ఎవరి నుండి మరొకరు జన్మించలేదు, ఆయనే అన్ని లోకాలుగా మారాడు; ప్రజాపతి తన సంతానంతో పాటు త్రయీ దీపాలతో, పదహారు భాగాలతో కలిసి ఉన్నాడు. ఆయన వల్లే మహా ఆకాశం, స్థిరమైన భూమి నిలబడినవి; ఆయన వల్లే అంతరిక్షం నిలబడింది; ఆయన వల్లే విశ్వం స్థిరంగా ఉంది. ఆయన ప్రకాశరేణువులలో రాజుగా సంచరిస్తాడు—ఆయనకు ఏ దేవునికి హవిస్సు సమర్పించాలి? కన్నీటి కంటివలె ఆకాశం, భూమి ఆయన ఆధారంగా నిలబడినవి; అవి ఆయనను భయభక్తులతో మనస్సులో దర్శించాయి—అక్కడే సూర్యుడు ఉదయించి ప్రకాశిస్తాడు. జలాలు విస్తృతంగా ఉన్నాయి; ఆయనే ఆ జలాలు. ఒక ఋషి, గుహలో దాగిన దివ్యత్వాన్ని దర్శించి, అందులో సమస్తం ఏకమయ్యే గూడు అని తెలుసుకుంటాడు. అందులోని అన్నీ కలిసిపోతూ, విడిపోతూ సంచరిస్తాయి; ఆయనే సమస్త భూతాలలో నాటివాడు, అల్లుకున్న వాడు. అమరత్వాన్ని తెలిసిన గంధర్వుడు, గుహలో దాగిన ఆ స్థానం ఎక్కడో తెలియజేయాలి. ఆ గుహలో ఆయన మూడు అడుగులు స్థాపించబడ్డాయి; వాటిని ఎవరైతే తెలుసుకుంటారో వారు తమ తండ్రికి పూర్వీకులవుతారు. ఆయనే మన బంధువు, సృష్టికర్త, వ్యవస్థాపకుడు; ఆయనే అన్ని లోకాల నివాసాలను, వాటి స్వరూపాలను తెలిసినవాడు. దేవతలు అమరత్వాన్ని కోరుతూ చేరిన మూడవ స్థానం అక్కడే. ఆయన సమస్త భూతాలను, లోకాలను, దిశలను, ప్రదిశలను ఆవరించి, సత్యపు ఆది జననాన్ని చేరుకున్నాడు; తన స్వరూపంతో తనలో ప్రవేశించాడు. ఆకాశం, భూమిని, లోకాలను, దిశలను, అంతరిక్షాన్ని కూడిపట్టి, సత్యపు నూలును పరిశీలించాడు; దానిని చూచి, దానిగా మారాడు. ఆ ఆశ్చర్యకరమైన, ప్రియమైన, ఇంద్రుడికి ఇష్టమైనాస్థానాధిపతిని జ్ఞానంతో చేరాలని తపిస్తాను—స్వాహా. దివ్యజ్ఞానాన్ని దేవతలు, పితృదేవతలు ఆరాధిస్తారు; ఆ జ్ఞానంతో, అగ్నిదేవా, నన్ను జ్ఞానవంతుణ్ని చేయు—స్వాహా. వరుణుడు నాకు జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించాలి; అగ్ని, ప్రజాపతి కూడా జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించాలి; ఇంద్రుడు, వాయువు, ధాత్ర కూడా జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించాలి—స్వాహా. బ్రాహ్మ, క్షత్ర రెండూ నాకు శ్రేయస్సును కలిగించాలి; దేవతలు నా లోనికి పరమ శ్రేయస్సును నింపాలి—ఆమెకు, నీకు స్వాహా. ఈ శాశ్వతమైన, నిగ్రహించబడిన, నియంత్రితమైనదానికి అగ్నిప్రముఖమైన అగ్నిశిఖలు; అవి స్వచ్ఛమైనవి, తెల్లటి అంచులతో, గర్జిస్తూ, దారువును భక్షిస్తూ, గాలిలా, సోమలాగా ఉంటాయి. పసుపు వర్ణమున్న పొగబానర్లు గాలివల్ల పైకి, ఆకాశాన్ని తాకేలా ప్రయత్నిస్తాయి; అగ్నులు వేరువేరుగా సంచరిస్తుంటాయి. మిత్ర, వరుణ దేవతలు, మా కోసం, దేవతలకు, మహాసత్యానికి హవిస్సు సమర్పించండి; అగ్నిదేవా, నీ ఇంటికి హవిస్సు సమర్పించు. అగ్నిదేవా, దేవతలకు పిలిచిన గుర్రాలను వాహనంగా కట్టించు; పురాతన హోతా యజ్ఞాసనంలో కూర్చోనివ్వు. రెండు వేర్వేరు స్వరూపాలు వెలుతూరిపట్ల కదులుతుంటాయి; ఒక్కోటి ఒక దూడను ప్రసవిస్తుంది. ఒకదానిలో పసుపు వర్ణమున్నది, స్వయం పోషితమైనది; మరొకదానిలో ప్రకాశవంతమైనది, వెలిగే స్వరూపంలో దర్శనమిస్తుంది. ఇక్కడ సృష్టికర్తలు, అరణ్యాలలో భృగువులు, అప్నవానులు అగ్నిని ప్రతిష్టించారు; అతను యజ్ఞానికి అర్హుడు, వంశాల్లో అద్భుతంగా ప్రకాశించే వాడు. మూవందల మూడువేల ముప్పత్తి తొమ్మిది మంది దేవతలు అగ్నికి సేవ చేశారు; ఆయనను నెయ్యితో అభిషేకించి, యజ్ఞకుశాలను పరచి, హోతాగా ప్రతిష్టించారు. దేవతలు ఆకాశం శిఖరానూ, భూమి పునాదులపై కూడా అగ్నిని సృష్టించారు; వేదసత్యంలో జన్మించిన విశ్వాగ్ని, ఋషి, రాజు, ప్రజలకు అతిథిగా ఆయనను సమీపించారు. అగ్ని, విఘ్నాలను తొలగించేవాడు, జ్ఞానంతో ధనాన్ని ప్రసాదించేవాడు; స్వచ్ఛమైన హవిస్సుతో ప్రదీప్తమయ్యే వాడు. అగ్ని, సమస్త దేవతలతో, ఇంద్ర, వాయుతో, మిత్రుని శక్తితో సోమామృతాన్ని సేవించు. పరాక్రమార్థం, మానవుల అధిపతి పిలవబడినప్పుడు, పవిత్రమైన బీజాన్ని చల్లినప్పుడు, ఆకాశం అప్రమత్తమవుతుంది; అగ్ని నిష్కళంకమైన, యువకులైన సైన్యాన్ని ఉత్పత్తి చేసి, అభివృద్ధి చెందిస్తాడు. అగ్ని, మా సైన్యాన్ని మహాశ్రేయస్సుకు నడిపించు; నీ శ్రేష్ఠమైన మహిమలు మాకు కలగాలి. బంధుత్వాన్ని స్థిరపరచు, శాసనాన్ని దృఢపరచు, శత్రువులను బలంగా ఎదుర్కొనుము. అత్యంత మధురమైన నీకోసం, మేము స్తుతులతో ఎన్నుకున్నాం; మాకు శ్రద్ధ చూపు, అగ్నిదేవా. ఇంద్రుడిలా నీవు బలవంతుడవు; ఉత్తమ మానవులు, దేవతలు, వాయువును గౌరవించునట్లు నిన్ను గౌరవిస్తారు. అగ్నిదేవా, నీవు సుముఖుడవై ఉండగా, మా వంశస్థులు నీకు ప్రియులవ్వాలి; వారు విశాలమైన మైదానాలను పశువులకు ప్రసాదించే దాతలు. శ్రోతృగా ప్రసిద్ధుడవైన అగ్నీదేవా, నీతో పాటు అగ్నిబాహక దేవతలతో, మిత్రుని, అర్యమన్ను ఉదయ సమయంలో యజ్ఞంలో కూర్చోనివ్వు. పూజకు అర్హుల్లో ఆదితి శ్రేష్ఠురాలు; మానవుల్లో అగ్ని అతిథి. జన్మలను తెలిసిన జాతవేదసు, దేవతలను కాపాడేవాడు, మాకు కరుణ చూపాలి. అగ్ని మహాప్రకాశంతో రక్షణనిచ్చే వాడి ఆధీనంలో మేము మిత్ర, వరుణుల ఎదుట నిర్దోషులమై ఉండాలి; సవితృదేవుని అనుగ్రహంలో ముందుండాలి. ఈ రోజు దేవతల రక్షణను కోరుకుంటున్నాం. నీటిలా ప్రవహించే జలాలు కూడా, ఓ ఇంద్రా, క్రమాన్ని అతిక్రమించవు; గాయకులూ కాదు. వాయువు తన అనుచరులకు వస్తున్నట్లు నీవు మాకు రా; నీ ఆలోచనలతో నీవే బహుమతులు పంచుతావు. పూజకు సంపదను తెచ్చే ఆవులు సమీపించాయి; వాటి రెండు చెవులు బంగారు రంగులో మెరిసిపోతున్నాయి. ఈ రోజు సూర్యోదయ సమయంలో మిత్రుడు, అర్యమన్ ఉల్లాసంగా మేల్కొంటారు; సవితృ, భగ దేవతలు శ్రేయస్సును ప్రసాదిస్తారు. పిడికిలి వేస్తూ, ఆకాశ భూముల తేజస్సును ప్రసాదించు; రసా నది మహా వృషభుడిని మద్దతు ఇవ్వాలి—ఆ ప్రాచీన వాడే వేనా.