యుద్ధభూమిలో అనేక మంది పుత్రులకు తండ్రిగా, అనేక మంది సైనికులకు నాయకుడిగా, ఓ మహావీరుడు తన బాణాల క్వివర్ను, ఆయుధాలను, సర్వసేనను తన వెనుక కట్టుకొని సమరానికి సిద్ధమయ్యాడు. అతడు తన రథంపై నిలబడి, నైపుణ్యంతో కూడిన రథసారథి కావడంతో, అశ్వాలను తాను కోరిన దిశగా నడిపించాడు. రాశులు, అశ్వాలను నియంత్రించే కట్టెలు, ఇవన్నీ అతని పటిమను, ఆయుధాల మహిమను ప్రతిబింబించాయి; ఆ కట్టెలను అనుసరిస్తూ మనస్సు కూడా వెనుక నడిచింది. శక్తివంతమైన అశ్వాలు గర్జిస్తూ, రథాలను లాగుతూ శత్రు సైన్యాలపై ఎగబడి, శత్రువులను చెదరగొట్టి విజయం సాధించాయి. ఆ రథయాత్రే ఒక యజ్ఞంలా, ఆయుధాలు, కవచాలతో కూడిన ఆ రథాన్ని మనమంతా ఆనందంతో చేరి, సమరరంగంలో కలిసిపోవాలని ఆకాంక్షించారు. అపూర్వమైన ధైర్యశాలులు, బలవంతులు, మనోనిబ్బన్తి కలిగిన పూర్వీకులు, అమృతస్వరూపమైన పానమునకు ఆసీనులై, అనేక సైన్యాలతో, బాణ ప్రయోగ నైపుణ్యంతో, అసాధారణ వీరత్వంతో, విస్తృతమైన విజయబృందాలతో విజయాన్ని సాధించారు. బ్రాహ్మణ పితృదేవతలు సోమస్వభావంతో, మృదుత్వంతో కాపాడాలని ప్రార్థించబడింది. స్వర్గభూములు మంగళకరంగా ఉండాలని, పుషణ్ దుష్టమును దూరం చేయాలని, సత్యధర్మరక్షకుడైన దేవుడు మనలను కాపాడాలని ప్రార్థన. బాణం పక్షిరాజు రెక్కను ధరించి, దంతాన్ని ఆయుధంగా ధరించి, ఎద్దు చర్మంతో బంధించి, విడిచినప్పుడు దూసుకెళ్లుతుంది. మానవులు సమూహంగా గానీ, విడివిడిగా గానీ పరుగెత్తే చోట, ఆ బాణాలు మనకు రక్షణనిచ్చుగాక అని ఆకాంక్ష. మనకు బలాన్ని ప్రసాదించుము; మన శరీరం శిలను పోలి దృఢంగా ఉండుగాక. సోముడు మన కోసం మాట్లాడుగాక; అదితి మనలను కాపాడుగాక అని ప్రార్థించారు. అశ్వాల తొడలు కదిలి, నడుములు ఢీకొని, అశ్వాల నుండి విజ్ఞులు జన్మిస్తారు; యుద్ధంలో అశ్వాలను పురోగమింపజేయాలని కోరారు. పాము తన కాయాన్ని చుట్టిపెట్టినట్లుగా, విల్లంతాడు బాణాన్ని నియంత్రిస్తూ ధనుర్ధరుని భుజాన్ని చుట్టి, నైపుణ్యంతో కూడిన విల్లు సంరక్షణను ప్రసాదించుగాక అని ప్రార్థన. ఓ వృక్షమా, నీవు బలవంతుడవై, స్నేహితుడవై, రక్షణ మార్గమవై, వీరత్వాన్ని ప్రసాదించు. ఎద్దు చర్మంతో బలంగా బంధించబడి, నీవు నిలబడినవాడు విజయం సాధించుగాక. దేవతల బలాన్ని ఆకాశభూముల నుండి, వృక్షాల నుండి సేకరించబడింది. ఇంద్రుని వజ్రాయుధాన్ని ఎద్దు చర్మంతో కట్టి, రథాన్ని హవిగా సమర్పించాలి. ఇంద్రుని వజ్రాయుధం, మరుత్ గణాల బలగం, మిత్రుని వంశం, వరుణుని నాభి—ఇవన్నీ దేవతా స్వీకారం పొందుతూ, రథాన్ని మన ఆహ్వానానికి సిద్ధం చేయమని ప్రార్థించారు. భూమి, ఆకాశం నిండా నీ కీర్తి ప్రతిధ్వనించుగాక. డప్పు, ఇంద్రుడు మరియు దేవతలతో కలిసి, శత్రువులను దూరంగా నడిపించు అని ప్రార్థన. ఓ డప్పు! శక్తితో, ఉత్సాహంతో గర్జించు; దుర్భాగ్యాన్ని, అపశకునాన్ని పారద్రోపు. నీవు ఇంద్రుని పిడికిలివి—బలంగా ప్రతిధ్వనించు. స్పష్టమైన సంకేతంతో డప్పు మోగించు; నీ శబ్దం పున:పున: తిరిగి రానివ్వు. ఇంద్రా! మన రథసారథులు, అశ్వాలతో కూడి, యుద్ధంలో విజయాన్ని సాధించుగాక. విభిన్న రంగుల జంతువులు వివిధ దేవతలకు అంకితమయ్యాయి—కృష్ణకంఠుడు అగ్నికి, పిట్టకలువ సరస్వతికి, గొర్రె మేషికి, గోధుమరంగు సోమునికి, నల్లటి పూషణ్కు, బూడిదరంగు బృహస్పతికి, చిత్తడివంటి విశ్వదేవతలకు, ఎర్రటి ఇంద్రునికి, మచ్చలున్నది మరుతులకు, మిశ్రమరంగు ఇంద్రాగ్నులకు, తలదించుకున్నవారు సావిత్రు, వరుణులకు, నల్లది ఏకసితికి, మచ్చలున్నది పేత్వకు. అగ్నికి ఎర్ర కాళ్ల బలం, అనీకవత్కు ఎర్ర పాదాల ఎద్దు, తలదించుకున్నవారు సావిత్రు, పుషణులకు, వెండి చక్రాలు విశ్వదేవతలకు, మచ్చలున్నవి తూపరులకు, మచ్చలున్నవి మరుతులకు, నల్లది అగ్నికి, మేక సరస్వతికి, గొర్రె మేషికి, మచ్చలున్నది వరుణునికి. వివిధ దేవతలకు వివిధ meters (ఛందస్సులు), వివిధ ఆహుతులు, వివిధ పద్యాల సంఖ్యలు అంకితమయ్యాయి—అగ్ని గాయత్రీ, రథంతర అష్టద్రోణ, ఇంద్ర త్రిష్టుప్, బర్హత ఏకాదశద్రోణ, జగతీ సర్వదేవతలకు, వరూప ద్వాదశద్రోణ, మిత్ర వరుణులకు అనుష్టుప్, వైరాజ్ పోషణ, బృహస్పతికి పంక్తి, శాక్వరకు చరు, సవిత్రు ఉష్ణిక్, రైవత ద్వాదశద్రోణ, ప్రజాపతికి చరు, అదితి, విష్ణుపత్నికి చరు, అగ్నివైశ్వానర ద్వాదశద్రోణ, అనుమతి అష్టద్రోణ. ఈ విధంగా, ఓ దివ్య సవిత్రు! యజ్ఞాన్ని ప్రేరేపించు, యజమానునికి మంగళాన్ని ప్రసాదించు. ఆకాశ గంధర్వుడు మాకొక శుభ సంకేతాన్ని శుద్ధిపరచు; వాగ్దేవత మనకు బలాన్ని ప్రసాదించుగాక. మేము సవిత్రుని దివ్య తేజస్సును ధ్యానిస్తాము; అతడు మన మనస్సులను ప్రేరేపించుగాక. ఓ దేవా సవిత్రా! మా దురదృష్టాలను తొలగించు; మంగళకరమైనదాన్ని మాకు ప్రసాదించు. సర్వజనులను దర్శించే, వసువుల సంపదను విరివిగా పంచే సవిత్రుని మేము ఆహ్వానిస్తున్నాము. బ్రాహ్మణత్వానికి బ్రాహ్మణుడు, రాజ్యానికి క్షత్రియుడు, మరుతులకు వైశ్యుడు, తపస్సుకు శూద్రుడు, చీకటికి దొంగ, నరకానికి వీరహంతకుడు, దుష్టానికి శక్తిహీనుడు, అమ్మకానికి ఇనుముద్యోగి, కామానికి వేశ్య, పరిక్షిప్తులకు మాగధుడు. నాట్యానికి కీర్తికుడు, పాటకు గాయకుడు, ధర్మానికి న్యాయవాది, దురదృష్టానికి జోకర్, హాస్యానికి వినోదకుడు, ఆనందానికి స్త్రీసఖుడు, హర్షానికి కన్యాపుత్రుడు, బుద్ధికి రథకారుడు, స్థిరతకు వడ్రంగి. తపస్సుకు కుంభకారుడు, మాయకు కమ్మరి, సౌందర్యానికి మణికారుడు, శుభానికి జులాయి, ధనుర్విద్యకు బాణకారుడు, ఆయుధాలకు విల్లుకారుడు, పనికి తాడుకారుడు, విధికి తాడు వడిపెట్టి, మరణానికి వేటగాడు, వినాశానికి కుక్కల నాయకుడు. నదులకు మత్స్యకారుడు, మృగవేటకు నిషాదుడు, పురు షసింహుడికి ఉగ్రుడు, గంధర్వ, అప్సరసులకు పరిక్షిప్తుడు, పరిచారకులకు పిచ్చివాడు, నాగదేవతలకు నిరాశ్రయుడు, జూదగాళ్లకు మోసగాడు, జూదం లేనివారికి పిశాచుడు, దుష్టులకు బొమ్మచెక్కుడు, మాంత్రికులకు ముల్లుకారుడు. సంయోగానికి వ్యభిచారి, గృహానికి పరపురుషుడు, కష్టానికి విడిచిపెట్టినవాడు, వినాశానికి ద్రోహి, దురదృష్టానికి వంధ్యాభర్త, ప్రాయశ్చిత్తానికి నైపుణ్యుడు, జ్ఞానానికి స్మృతికర్త, కామానికి రతిపరుడు, వర్ణానికి అనుసరించేవాడు, బలానికి సహాయకుడు. వికారానికి కొమ్ముకాయుడు, ఆనందానికి బట్టతలవాడు, ద్వారానికి లంగుడు, నిద్రకు కంటిమూసినవాడు, అధర్మానికి చెవిటివాడు, శుద్ధికి వైద్యుడు, జ్ఞానానికి నక్షత్రదర్శి, బోధనకు ప్రశ్నకర్త, మరింత బోధనకు విచారకుడు, సరిహద్దులకు ధర్మాధికారి. ఏనుగులకు ఏనుగు సంరక్షకుడు, వేగానికి గుర్రపు సంరక్షకుడు, పోషణకు గోవు కాపరి, బలానికి గొర్రెల కాపరి, శక్తికి మేక కాపరి, భోజనానికి రైతు, పానానికి మద్యకారుడు, శుభానికి గృహస్థుడు, సంపదకు ఖజానాదారు, పర్యవేక్షణకు అధికారి. ప్రకాశానికి కట్టెలు తెచ్చేవాడు, దిప్తికి అగ్నిప్రజ్వాలకుడు, హుతమునకు యజమాని, సమృద్ధికి సేవకుడు, ఉత్తమ లోకానికి పరిచారకుడు, దేవలోకానికి దూత, మానవలోకానికి ప్రకటనకర్త, అన్ని లోకాలకూ సహాయకుడు, తిరిగి రావడానికి తడికే వాడు, బుద్ధికి బట్టల బట్టించేవాడు, కామానికి రంగు వేసేవాడు. సత్యానికి హృదయ దొంగ, శత్రు సంహారానికి సమాచారదారు, వివేకానికి నిర్వహణకర్త, పర్యవేక్షణకు అధికారి, శిశువుకు పరిచారకుడు, సమృద్ధికి సంచారి, ప్రేమకు మధురవాక్యుడు, రక్షణకు గుర్రపు శిక్షకుడు, స్వర్గానికి పాలు దోయేవాడు, ఉత్తమ లోకానికి పరిచారకుడు. కోపానికి కాల్చేవాడు, క్రోధానికి పరుగెత్తేవాడు, నియమానికి కట్టేవాడు, దుఃఖానికి వెంబడించేవాడు, శుభానికి విడిపించేవాడు, పిడికిలికి త్రికోణాకారుడు, కాంతికి మనస్సుతో చేసినవాడు, ఆచరణకు కాజలు వేసేవాడు, వినాశానికి ముళ్లకట్టేవాడు, నియమానికి దారం. నియమానికి దారం, అథర్వణులకు రక్షితులు, సంవత్సరానికి తిరుగుచేసేవాడు, అర్ధ సంవత్సరానికి జనించని వాడు, ప్రస్తుత సంవత్సరానికి పోయేవాడు, గత సంవత్సరానికి పోయిన వాడు, సంవత్సరానికి వాడిపోయిన వాడు, సంవత్సరానికి తెలుపు జుట్టు వాడు, ఋభువులకు చర్మం కలిపేవాడు, సాధ్యులకు చర్మాన్ని లాగేవాడు. సరస్సులకు మత్స్యకారుడు, నిలిచిన జలాలకు ఉండేవాడు, మడుగులకు సేవకుడు, మునగు పొదలకు కత్తిరించేవాడు, ఎండిన భూమికి పడవకారుడు, దాటడానికి పడవకారుడు, దాటే చోటకు దాటేవాడు, కష్టమైన చోటకు తవ్వేవాడు, ప్రతిధ్వని చోటకు ఆకుపళ్ల blower, గుహలకు వేటగాడు, కొండదారులకు పిసికి, పర్వతాలకు కింపురుషుడు. వికారానికి పౌల్కసుడు, వర్ణానికి బంగారుకారుడు, తూకానికి వ్యాపారి, సాయంత్రానికి గ్లావిన్, సమస్త ప్రాణులకు బూడిదవాడు, సంపదకు జాగ్రత్త, అపాయానికి నిద్ర, కష్టానికి అపవాదకుడు, వృద్ధికి గొప్పగా చెప్పేవాడు, కలహానికి విడదీసేవాడు. జూదానికి జూదగాడు, విజయానికి కొత్త జూదపు గడ్డి, మూడవ గడ్డికి అమర్చేవాడు, నాలుగవ గడ్డికి మరింత అమర్చేవాడు, జంప్ చేసే వాడికి సభలోని స్థంభం, మరణానికి ఆవు హంతకుడు, ముగింపుకు ఆవు సంహారుడు, ఆకలికి ఆవు కొట్టేవాడి వద్ద నిలబడి అడుగువాడు, దుష్టానికి సంచారి గురువు, పాపానికి పర్వతవాసి. ప్రతిధ్వనికి అరచేవాడు, శబ్దానికి మొరిగేవాడు, ముగింపుకు మాట్లాడేవాడు, అంతం లేనివానికి మూగవాడు, ధ్వనికి డప్పు మోగించేవాడు, మహిమకు వీణావాడు, విలాపానికి వంశవాడు, తక్కువ ధ్వనికి శంఖవాడు, అరణ్యానికి అరణ్యవాసి, మరొక అడవికి అగ్నిప్రజ్వాలకుడు. వినోదానికి వేశ్య, హాస్యానికి జోకర్, యాదవునికి మచ్చలున్నవాడు, గ్రామానికి లెక్కించేవాడు, పిలిచేవారికి వారు, మహిమకు వీణావాడు, హస్తహంతకు వంశవాడు, నాట్యానికి, ఆనందానికి తాళం వాడు. అగ్నికి బొద్దుగా ఉన్నవాడు, భూమికి ఆసనం పరచేవాడు, వాయువుకు పరిక్షిప్తుడు, మధ్యలోని స్థలానికి వెదురు నర్తకుడు, ఆకాశానికి తవ్వేవాడు, సూర్యునికి పింగళ గుర్రం, నక్షత్రాలకు పురుగు, చంద్రునికి కుష్ఠరోగి, పగలకు తెలుపు, పింగళ కళ్ళవాడు, రాత్రికి నల్లటి, పింగళ కళ్ళవాడు. ఇలా, యజ్ఞంలో, సమరంలో, జీవనంలో దేవతలకు, పాత్రలకు, కార్యాలకు, రంగాలకు, ధర్మాలకు, శక్తులకు, ప్రతి ఒక్కరికీ తగినదాన్ని అంకితమిస్తూ, సర్వదేవతా సమ్మిళిత యజ్ఞాన్ని, విజ్ఞానాన్ని, సమాజాన్ని సృష్టించారు.