ఒక పవిత్ర సందర్భంలో, ఒక జిజ్ఞాసువు తన గురువును ప్రశ్నించాడు: “ఈ భూమి యొక్క అతి దూరపు చివర ఎక్కడ ఉంది? లోక నాభి ఎక్కడ ఉంది? మహాశక్తిమంతుడైన అశ్వం యొక్క బీజం ఏమిటి? వాక్కు యొక్క పరమమైన స్థానం ఏమిటి?” అని అడిగాడు. గురువు సమాధానమిచ్చాడు: “ఈ యజ్ఞవేదికే భూమి యొక్క అతి దూరపు చివర. ఈ యజ్ఞమే లోక నాభి. ఈ సోమమే మహాశక్తిమంతుడైన అశ్వం యొక్క బీజం. ఈ బ్రహ్మమే వాక్కు యొక్క పరమమైన స్థానం.” తర్వాత, గురువు ఇలా వివరిస్తాడు: “స్వయం భువుడు, సృష్టికి మూలమైన వాడు, మహా సముద్రంలో మొదటగా ఆవిర్భవించి, యజ్ఞరూపమైన గర్భాన్ని స్థాపించాడు. ఆ గర్భం నుంచే ప్రజాపతి జన్మించాడు.” యజ్ఞంలో హోతృవులు, సోమ మహిమతో ప్రజాపతిని ఆహ్వానిస్తారు. ఆయన సంతోషపడాలని, యజ్ఞాన్ని సమర్పించి ఆయన సోమాన్ని పానంచేయాలని కోరుకుంటారు. ప్రజాపతిని ఉద్దేశించి వారు ప్రార్థిస్తారు: “ఓ ప్రజాపతీ! నీవు తప్ప మరెవ్వరూ ఈ సమస్త రూపాలను ఆవరించలేదు. మేము సమర్పించే ఈ యజ్ఞ ఫలితంగా నీ కోరిక మాకు కలుగనీ, మేము సంపదలకు అధిపతులమవుదామని ఆశిస్తున్నాము.” ఇప్పుడు, ఈ యజ్ఞంలో ప్రతి జంతువు, పక్షి, వాటి అవయవాలు, రంగులు, వాటి దేవతలు ఇలా వివరణగా చెప్పబడతాయి. అశ్వం పైభాగంగా ఉంటుంది. ఆవు, జింకలు ప్రజాపతి వంశస్థులకు చెందుతాయి. నల్ల మెడ ఉన్నదానిది అగ్నికి, అది ముందర ఉంటుంది. సరస్వతి గొర్రె తక్కువలో, ఇసుక క్రింద ఉంటుంది. అశ్వినులది దిగువ నడుములు. సౌమ్య, పౌష్ణ దేవతలకు భుజాలు. నలుపు రంగు నాభిలో, సూర్యునికి పక్కలు. తెలుపు, నల్ల రంగులు త్వష్టృకు, ముదురు జుట్టు వాయువు కు. తెలుపు తోక ఇంద్రునికి, అందమైనది స్వపస్యకు. మహా వైష్ణవుడు కురుడుగా ఉంటాడు. ఎరుపు, పొగ రంగు, కర్కంధు రంగు నీవే, ఓ మృదువైన వాడా. గోధుమ, ముదురు గోధుమ, తెలుపు-గోధుమ వర్ణాలు వరుణునివి. తెల్ల మచ్చలు సావిత్రికి, తెల్ల చేతులు బృహస్పతికి, చిత్తడిగా ఉన్నవి మైత్రావరుణునికి. శుభ్రమైన జుట్టు, రత్న జుట్టు అశ్వినులవి. తెలుపు, తెల్ల కళ్లవి, ఎరుపు రంగు రుద్రునికి. చెవులు యమునివి, పూతలు రౌద్రునివి, ఆకాశాకారమైనవి పర్జన్యునివి. చిత్తడిగా ఉన్నవి, అడ్డంగా ఉన్నవి, పైకి ఉన్నవి మరుతులవి. ఎరుపు, ఎరుపు తోక, మచ్చలవి సరస్వతికి. పెద్దచెవులు త్వష్టృకు, నల్ల మెడ, తెల్ల కళ్ళవి, గుర్తు ఉన్న నడుములు ఇంద్ర-అగ్నికి. నల్ల వేళ్లు, చిన్న వేళ్లు, పెద్ద వేళ్లు ఉషస్సుకు. వైశ్వదేవ్యులకు కళాకారులు, రోహిణికి ఎరుపు, వాక్కుకు మూడేళ్ళవయస్సు జంతువులు, అదితికి తెలియని జంతువులు, ధాత్రికి సమానాకార జంతువులు, దేవతా భార్యలకు పిల్లలు. నల్ల మెడ అగ్నికి, తెల్ల మచ్చలవి వసువులకు, ఎరుపు రుద్రునికి, తెల్ల, దర్శించేవి ఆదిత్యులకు, ఆకాశాకారమైనవి పర్జన్యునికి. ఎత్తైనవి, ఎద్దు, కురుడు ఇంద్ర-విష్ణువులకు. ఎత్తైనవి, తెల్ల చేతులు, తెల్ల వెనుక ఉన్నవి ఇంద్ర-బృహస్పతికి. పంది ఆకారమైనవి వేగవంతమైనవి, మచ్చలవి అగ్ని-మరుతులకు, ముదురు రంగు పౌష్ణునికి. ఇవి జతలుగా ఉంటాయి: ఇంద్ర-అగ్ని జంట, రెండు రూపాలున్నవి; అగ్ని-సోమ జంట, కురుడులు; అనడ్వాహ జంతువులు, అగ్ని-విష్ణు జంట, వినయంగా ఉండేవి; మైత్రావరుణి, మైత్రీ. నల్ల మెడ అగ్నికి, గోధుమ సోమకు, తెలుపు వాయువుకు, గుర్తులేని అదితికి, సమానాకార ధాత్రికి, పిల్లలు దేవతా భార్యలకు. నల్లవి భూమికి, పొగ రంగు మధ్యాకాశానికి, పెద్దవాటి ఆకాశానికి, మచ్చలవి మెరుపుకు, బూడిద రంగు నక్షత్రాలకు. వసంతానికి పొగవాటి, గ్రీష్మానికి తెల్లవి, వర్షాకాలానికి నల్లవి, శరదృతువుకు ఎరుపు మచ్చలవి, హేమంతానికి గోధుమ, శిశిరానికి ముదురు గోధుమ. మూడేళ్ళవయస్సు గాయత్రీకి, ఐదేళ్ళవి త్రిష్టుభ్కి, రెండేళ్ళ పాడే జంతువులు జగతీకి, మూడుసార్లు పిల్లలు పెట్టినవి అనుష్టుప్కి, నాలుగేళ్ళ పాడే జంతువులు ఉష్ణిహ్కి. ఆరు సంవత్సరాల పాడే జంతువులు విరాట్కు, ఎద్దులు బృహతీకి, ఎద్దులు కాకుభ్కు, అనడ్వాహ పంక్తికి, ఆవులు అతిచ్ఛందస్సుకు. నల్ల మెడ అగ్నికి, గోధుమ సోమకు, ఉపధ్వస్తా సావిత్రికి, పిల్లలు సరస్వతికి, ముదురు పూషణ్కు, మచ్చలవి మరుతులకు, అనేక ఆకారాలవి విశ్వదేవులకు, వినయంగా ఉండేవి ద్యావాపృథివికి. ఇవి చలించే జంతువులుగా ప్రకటించబడ్డాయి: ఇంద్ర-అగ్ని జంట, నల్లవి, వరుణ జంట, మచ్చలవి, మరుతులు, అగ్రస్థితిలో ఉన్న రూపాలవి. అనేక ముఖాల అగ్నికి, మరుతుల నుండి మొదటిపుట్టినదాన్ని సమర్పిస్తారు. వేడిమిచ్చే మరుతులకు సవాతి, గృహస్థ మరుతులకు బష్కిహా, ఆడే మరుతులకు కలిసినవి, స్వంతమైన మరుతులకు అనుసరించేవి. ఇవి చలించే జంతువులు: ఇంద్ర-అగ్ని జంట, కొమ్ములున్నవి, మహేంద్ర, అనేక రూపాల విశ్వకర్మ. పొగ రంగు, గోధుమ రంగు పితృదేవతలకు, గోధుమ రంగు పితృదేవతలకు, నల్ల-గోధుమ పితృదేవతలకు, నల్ల మచ్చలవి త్రియంబకులకు. ఇవి చలించే జంతువులు: శునాసీరకు, వాయువు తెల్లవి, సూర్యునికి తెల్లవి. వసంతానికి కలవిపిట్టలు, గ్రీష్మానికి లప్వింగ్స్, వర్షాకాలానికి పార్థ్రిడ్జీలు, శరదృతువుకు క్వైల్స్, హేమంతానికి కాకులు, శిశిరానికి జాక్డాజ్లు. సముద్రానికి డాల్ఫిన్లు, పర్జన్యునికి తాబేళ్లు, జలాలకు చేపలు, మిత్రునికి కులీపయ పక్షులు, వరుణునికి మొసళ్లు. సోమకు హంసలు, వాయువుకు నెమళ్ల, ఇంద్ర-అగ్ని జంటకు కర్ల్యూస్, మిత్రునికి గ్రీవ్స్, వరుణునికి ఎరుపు బాతులు. అగ్నికి ముద్దుగిల్లే పక్షులు, అడవి చెట్లకు గుడ్లగూబలు, అగ్ని-సోమకు జే పక్షులు, అశ్వినులకు నెమళ్ళు, మిత్ర-వరుణులకు పావురాలు. సోమకు లప్వింగ్స్, త్వష్టృకు కౌలిక పక్షులు, గోత్రాలకు దేవతా భార్యల పక్షులు, గృహాధిపతి అగ్నికి పారుష్ణ పక్షులు. పగలు పావురాలు, రాత్రికి సిచాపూ పక్షి, పగలు-రాత్రి సంధులకు జటూ పక్షి, మాసాలకు దాత్యూహ, సంవత్సరానికి మహా గద్ద. భూమికి ఎలుకలు, మధ్యాకాశానికి ముంగిసలు, ఆకాశానికి శ్రూస్, దిక్కులకు ముంగిసలు, మధ్య దిక్కులకు పట్టుముంగిసలు. వసువులకు కృష్ణమృగాలు, రుద్రులకు చిత్తడిగా ఉన్న జింకలు, ఆదిత్యులకు న్యాంకు జింకలు, సమస్త దేవతలకు మచ్చలున్న కృష్ణమృగాలు, సాధ్యులకు కులుంగ జింకలు. ఈశానునికి పరశ్వత జంతువులు, మిత్రునికి ఆవులు, వరుణునికి ఎద్దులు, బృహస్పతికి అడవి ఎద్దులు, త్వష్టృకు ఒంటెలు. ప్రజాపతికి మనుషులు, హస్తికి ఏనుగులు, వాక్కుకు పుషి పక్షి, చక్షుశ్కు ఈగలు, శ్రోత్రకు తేనెటీగలు. ప్రజాపతి-వాయువుకు పశువులు, అడవి జంతువులు, వరుణునికి అడవి మేక, యమునికి నల్ల నకులం, మానవ రాజుకు కోతి, పులికి ఎరుపు ఆవు, ఎద్దుకు అడవి ఆవు, వేగవంతమైన గద్దకు క్వైల్, నీలకంఠునికి పురుగు, సముద్రానికి డాల్ఫిన్, హిమపర్వతానికి ఏనుగు. నెమలాన్ని ప్రజాపతికి, గుడ్లగూబను హళిక్ష్ణకు, వృషదంశాన్ని ధాత్రికి, నెమలాన్ని దిక్కులకు, కోయిలను అగ్నికి, కలవింక పక్షిని లోహితాహికి, పుష్కరసాద పక్షిని త్వష్టృకు, క్రేన్ను వాక్కుకు. సోమకు కులుంగ జింక, అడవికి అడవి మేక, నకులకు ముంగిస, శకకు పౌష్ణ పక్షులు, నక్కకు నెమలి, ఇంద్రునికి అడవి ఆవు, పిద్వకు న్యాంకు జింక, కాకటకు నక్క, అనుమతికి ప్రతిశృత్క పక్షి, చక్రవాకకు ఎరుపు బాతు. బాలాకా క్రేన్ సూర్యునికి, శార్గ పక్షి సృజయకు, శయాండక పక్షి మైత్రకు, శారి పక్షి సరస్వతికి, పురుషవాక్ పక్షి కుక్కకు, శార్దూలం భూమికి, నక్క ప్రదాకు, గ్రీన్ పక్షి మన్యుకు, శుక పక్షి సరస్వతికి, పురుషవాక్ పక్షి మనిషికి. సుపర్ణ పక్షి పర్జన్యునికి, అతిర్వాహస పక్షి దర్విదకు, గద్ద వాయువుకు, కలవింక పక్షి అగ్నికి, పుష్కరసాద పక్షి త్వష్టృకు, క్రేన్ వాక్కుకు, ప్లవ పక్షి మధ్యాకాశానికి, మద్గు పక్షి, చేప నదీశ్వరునికి, తాబేలు ద్యావాపృథివికి. పురుషమృగ చంద్రునికి, గోధకి కాలకాకు, దార్వాఘాట పక్షి అడవి దేవతలకు, కృకవాకు పక్షి సావిత్రికి, హంస వాతకు, నాక్ర మొసలి మకరునికి, కులీపయ పక్షి అకూపారకు, శల్ప పక్షి హ్రికి. ఈ విధంగా, యజ్ఞంలో ప్రతి భాగం, ప్రతి జంతువు, ప్రతి పక్షి, వాటి రంగులు, అవయవాలు, దేవతలతో అనుసంధానించబడి, సమస్త సృష్టి ఈ యజ్ఞంలో భాగమై, పరమార్థాన్ని సాధిస్తుంది.