కాలచక్రంలో ప్రతి అర్థమాసం, మాసం, దినరాత్రులు, మరుత్దేవతలు నీను బంధించి, నిన్ను ముక్కలు చేసి, నీ శరీరాన్ని విభజించునట్లు అనుగ్రహించుగాక. దైవిక పూరోహితులు నిన్ను కత్తిరించి, ఆజ్ఞాపించి, నీ అవయవాలు సంధుల్లో సరిహద్దులు ఏర్పరచి బంధించునట్లు కాపాడుగాక. ఆకాశం, భూమి, మధ్యలోని వాయువు నీ లోపలి ఖాళీలను నింపగా, సూర్యుడు నక్షత్రాలతో కలిసి నీ లోకాన్ని మంగళంగా చేయుగాక. నీ పైభాగాలకు శాంతి కలుగుగాక, క్రింది భాగాలకు శాంతి కలుగుగాక, ఎముకలకు, మజ్జకు, నీ శరీరమంతటా శాంతి పరవళ్లు విరియుగాక. ఇప్పుడు ప్రశ్నలు వస్తున్నాయి: ఎవరు ఒంటరిగా నడుస్తారు? ఎవరు మళ్లీ జన్మిస్తారు? శీతాకాలానికి ఔషధం ఏమిటి? గొప్ప ఆవరణం ఏమిటి? ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానంగా—సూర్యుడు ఒంటరిగా నడుస్తాడు; చంద్రుడు మళ్లీ జన్మిస్తాడు; శీతాకాలానికి అగ్ని ఔషధం; భూమి గొప్ప ఆవరణం. ఇంకా ప్రశ్నలు: సూర్యకాంతికి సమానమైనది ఏమిటి? సముద్రానికి సమానమైన సరస్సు ఏది? భూమికంటే గొప్పది ఏమిటి? ఎవరి పరిమాణం తెలియదు? సమాధానంగా—బ్రహ్మనే సూర్యకాంతికి సమానం; ఆకాశమే సముద్రానికి సమానమైన సరస్సు; ఇంద్రుడు భూమికంటే గొప్పవాడు; ఆవు పరిమాణం తెలియదు. దేవతలకు మిత్రుడవు, నీకు ఈ జ్ఞానం తెలుసా అని నేను అడుగుతున్నాను. విష్ణువు ఆ మూడు అడుగుల్లో పూజించబడ్డాడు; ఆ మూడు అడుగుల్లోనే సర్వలోకమూ ప్రవేశించింది. ఆ మూడు అడుగుల్లోనే నేనూ ఉన్నాను; నేనూ భూమిని, ఆకాశాన్ని వేగంగా సంచరిస్తున్నాను; ఆకాశపు వెనుకభాగంలో ఒక భాగంతో విహరిస్తున్నాను. పురుషుడు ఏదిలోకి ప్రవేశించాడు? ఏవి పురుషునిలో స్థాపించబడ్డాయి? ఓ బ్రహ్మన్, మేము నిన్ను ప్రశ్నిస్తున్నాము—ఇక్కడ నువ్వేమి చెబుతావు? ఐదు వాటిలో పురుషుడు ప్రవేశించాడు; అవే పురుషునిలో స్థాపించబడ్డాయి; నేను నిన్ను వెతుకుతున్నాను—మాయవశంగా కాదు, నీవు తత్వంలో ఉన్నతివి. మునుపటి సంకల్పం ఏమిటి? గొప్ప వేగం ఏమిటి? పిలిప్పిలా అంటే ఏమిటి? పిశంగిలా అంటే ఏమిటి? ఆకాశమే మునుపటి సంకల్పం; గుర్రమే గొప్ప వేగం; మేకే పిలిప్పిలా; రాత్రే పిశంగిలా. ఈ పిశంగిలా ఎవరు? ఈ కురుపిశంగిలా ఎవరు? ఎవరు కొమ్మపై దూకుతారు? ఎవరు మార్గంలో జారుతారు? మేకే పిశంగిలా; కుక్కే కురుపిశంగిలా; ముష్కరము కొమ్మపై దూకుతుంది; పాము మార్గంలో జారుతుంది. దాని విసర్జనలెన్ని? అక్షరాలెన్ని? హవనాలెన్ని? ఎన్ని విధాలుగా దీపించబడుతుంది? యజ్ఞసభలో ఎన్ని పూరోహితులు కాలక్రమానుసారం ఆరాధిస్తారు? ఆరు విసర్జనలు, వంద అక్షరాలు, ఎనభై హవనాలు, మూడు దీపకాలు; యజ్ఞసభలో ఏడుగురు పూరోహితులు కాలక్రమానుసారం ఆరాధిస్తారు. ప్రపంచ నాభిని ఎవరు తెలుసు? ఆకాశాన్ని, భూమిని, మధ్యలోని వాయువును ఎవరు తెలుసు? సూర్యుని మహోద్భవాన్ని ఎవరు తెలుసు? చంద్రుడు ఎక్కడ నుండి జన్మించాడో ఎవరు తెలుసు? నేనే ప్రపంచ నాభిని, ఆకాశాన్ని, భూమిని, మధ్యలోని వాయువును, సూర్యుని మహోద్భవాన్ని, చంద్రుని జన్మస్థానాన్ని కూడా తెలుసు. భూమి చివరి అంచున ఏముంది? ప్రపంచ నాభి ఎక్కడ? గొప్ప గుర్రానికి విత్తనం ఏమిటి? వాక్కు అత్యున్నత స్థానం ఏమిటి? ఈ యజ్ఞవేదికే భూమి చివరి అంచు; ఈ యజ్ఞమే ప్రపంచ నాభి; ఈ సోమే గొప్ప గుర్రానికి విత్తనం; ఈ బ్రహ్మమే వాక్కు అత్యున్నత స్థానం. స్వయంభువుడు, మహాసముద్రంలో మొదటగా ఉన్న వాడు, కర్మబీజాన్ని స్థాపించాడు—దానినుండే ప్రజాపతి జన్మించాడు. పూజారి సోమ మహిమతో ప్రజాపతిని ఆహ్వానిస్తాడు. ఆయన సంతోషించుగాక; పూజారి సోమాన్ని సమర్పించి, పానము చేయనివ్వుగాక. ఓ ప్రజాపతీ! నీ తప్ప మరెవ్వరు ఈ అన్ని రూపాలను ఆవరించలేదు. మేము సమర్పించే ఆ కోరిక నీది కావాలి; మేము ధనాధిపతులు కావాలి. ఇప్పుడు దేవతలకు అంకితమైన పశువుల వివరాలు ఇలా ఉన్నాయి: గుర్రమే పైభాగం; ఆవు, జింకలు నీవి, ఓ ప్రజాపతిపుత్రా; నల్ల మెడదైనది అగ్నికి, ముందు భాగంలో; సరస్వతికి చెందిన గొర్రె కింద, ఇసుక క్రింద; అశ్వినులకు కింది తొడలు; సౌమ్య, పౌష్ణ దేవతలకు చేతులు; నల్లదైనది నాభి వద్ద; సూర్యునికి పక్కలు; తెలుపు, నల్ల కలిసినవి త్వష్ట్రునికి; రొమ్మలు వాయుదేవునికి; తెలుపు తోక ఇంద్రునికి; అందమైనది స్వపస్యకు; గొప్ప వైష్ణవం వామన రూపంలో. ఎర్ర, పొగరంగు, కర్కంధు ఎర్ర నీవి, ఓ మృదుడా; గోధుమ రంగు, గోధుమ ఎరుపు, తెలుపు-గోధుమ వరుణునికి; తెలుపు గుర్తు ఉన్నవి, అన్ని వైపులా తెలుపు గుర్తు ఉన్నవి సావిత్రికి; తెలుపు చేతులు, అన్ని వైపులా తెలుపు చేతులు బృహస్పతికి; మచ్చలు, చిన్న మచ్చలు, పెద్ద మచ్చలు మైత్రావరుణునికి. పరిశుద్ధమైన రొమ్మలు, అన్ని వైపులా పరిశుద్ధమైనవి, మాణిక్య రొమ్మలు అశ్వినులకు; తెలుపు, తెలుపు కళ్ళు, ఎర్రవి రుద్రునికి; చెవులు యమునికి; పూతలు రౌద్రునికి; ఆకాశరూపాలు పర్జన్యునికి. చుక్కలు, అడ్డంగా చుక్కలు, పైకి చుక్కలు మరుతులకు; ఎర్రటి, ఎర్ర తోక ఉన్నవి, మచ్చలు సరస్వతికి; పొట్ట చెవులు, తాడిచెవులు, పైకి ఇనుప చెవులు త్వష్ట్రునికి; నల్ల మెడ, తెలుపు కళ్ళు, గుర్తు ఉన్న తొడలు ఇంద్ర-అగ్ని దేవతలకు; నల్ల వేళ్లు, చిన్న వేళ్లు, పెద్ద వేళ్లు ఉషోదయకు. విశ్వదేవతలకు కళాకారులు; ఎర్రవి రోహిణికి; మూడు సంవత్సరాలు నిండినవి వాక్కు దేవతకు; తెలియని రూపాలు అదితికి; ఒక్కటే రూపం ఉన్నవి ధాత్రునికి; దూడలు దేవతా భార్యలకు. నల్ల మెడవైనవి అగ్నికి; తెలుపు చుక్కలు వసువులకు; ఎర్రవి రుద్రునికి; తెలుపు, చూసేవి ఆదిత్యులకు; ఆకాశరూపాలు పర్జన్యునికి. పెద్దవి, ఎద్దు, వామన రూపం ఇంద్ర-విష్ణువులకు; పెద్దవి, తెలుపు చేతులు, తెలుపు వెన్నెముక ఉన్నవి ఇంద్ర-బృహస్పతికి; పంది రూపం వేగవంతులకు; మచ్చలు అగ్ని-మరుతులకు; నల్లవి పౌష్ణునికి. ఇవి: ఇంద్ర-అగ్ని జంట, ద్విరూపాలు; అగ్ని-సోమ జంట, వామన రూపాలు; అనడ్వాహ, అగ్ని-విష్ణు జంట, వశ్యమైనవి; మైత్రావరుణి, ఇంకొకటి; మైత్రీ, ఇంకొకటి. నల్ల మెడవైనవి అగ్నికి; పసుపు రంగు సోమకు; తెలుపు వాయువుకు; గుర్తులేని రూపాలు అదితికి; ఒక్కటే రూపం ఉన్నవి ధాత్రునికి; దూడలు దేవతా భార్యలకు. నల్లవి భూమికి; పొగ రంగు మధ్యలోకి; పెద్దవి ఆకాశానికి; మచ్చలు మెరుపుకు; బూడిద రంగు నక్షత్రాలకు. పొగ రంగు వసువులను వసంతానికి; తెలుపు వేసవికి; నల్లవి వర్షాకాలానికి; ఎర్ర మచ్చలు శరదృతువుకు; పసుపు శీతాకాలానికి; గోధుమ రంగు హేమంతానికి. మూడు సంవత్సరాల వయస్సు గాయత్రికి; అయిదు సంవత్సరాలు త్రిష్టుభ్కు; రెండు సంవత్సరాల ద్రవ్యం జగతికి; మూడు దూడలు ఉన్నవి అనుష్టుప్కు; నాలుగు సంవత్సరాల ద్రవ్యం ఉష్ణిహ్కు. ఆరు సంవత్సరాల ద్రవ్యం విరాజ్కు; ఎద్దులు బృహతికి; ఎద్దులు కాకుభ్కు; అనడ్వాహ పంక్తికి; ఆవులు అతిచ్ఛందస్సుకు. నల్ల మెడ అగ్నికి; పసుపు సోమకు; ఉపధ్వస్తా సావిత్రికి; దూడలు సరస్వతికి; నల్లవి పూషణుకు; మచ్చలు మరుతులకు; అనేక రూపాలు విశ్వదేవతలకు; వశ్యమైనవి భూమి-ఆకాశాలకు. ఇవి చలనశీలమైనవిగా ప్రకటించబడ్డాయి: ఇంద్ర-అగ్ని జంట, నల్లవి, వరుణ జంట, మచ్చలు, మరుతులు, రూపాలలో అత్యున్నతమైనవి. ఈ విధంగా యజ్ఞంలో సమస్త దేవతలకు, కాలచక్రానికి, విశ్వరూపాలకు అంకితంగా ఉన్న పశువుల, రూపాల, కాలాల, దేవతల వివరణలు వివరించబడ్డాయి.