ఒక పవిత్ర యజ్ఞంలో, ఋత్వికులు భూతమును, శాంతిని కోరుతూ, ‘‘నేను నిన్ను సత్సంబంధానికి, శత్రుత్వం లేకుండా స్వీకరిస్తున్నాను. దీప్తిమంతమైన లోకాన్ని పొందాలని ఆశిస్తున్నాను. భూమిపై బలమైన కోటలు స్థాపించబడాలని కోరుకుంటున్నాను. విశాలమైన మధ్యాకాశాన్ని దాటి, నిన్ను భూమి నాభిలో, అదితి ఒడిలో స్థాపిస్తున్నాను. అగ్ని దేవా, నా హవిని రక్షించు’’ అని ప్రార్థించారు. విష్ణువు యొక్క రెండు రూపాలు శుద్ధిగా నిలబడి ఉండగా, ‘‘సవితృదేవుని ప్రేరణతో, సూర్యకిరణాలతో, నిరంతర శుద్ధితో నేను మిమ్మల్ని శుద్ధి చేస్తున్నాను. దైవిక జలములు, ఈ యజ్ఞాన్ని నడిపించండి, యజ్ఞపతిని, యువరాజును విజయవంతంగా నడిపించండి’’ అని వారు పిలిచారు. ఇంద్రుడు వృత్రాసురుని సంహరించేందుకు వారిని ఎంచుకున్నాడు; వారు కూడా ఇంద్రుని ఎంచుకున్నారు. ‘‘ఈ హవిని అగ్నికి, అగ్ని-సోమలకు ప్రీతికరంగా అభిషేకిస్తున్నాను. దైవిక కర్మకు, దేవతల పూజకు మిమ్మల్ని శుద్ధిపరుస్తున్నాను. ఏ అపవిత్రత వచ్చినా, దానిని తొలగిస్తున్నాను’’ అని వారు శుద్ధి చేశారు. ‘‘మీరు ఆశ్రయం. వ్యతిరేకతను, శత్రువులను పారద్రోలినవారు. మీరు ఆదిత్యుల చర్మం, అదితి మిమ్మల్ని గుర్తించాలి. మీరు రాతి, కలపతో తయారు చేసిన పీడక, విస్తృతమైన పునాది కలిగినది; ఆదిత్యులు మీ చర్మాన్ని గుర్తించాలి’’ అని వారు వర్ణించారు. ‘‘మీరు అగ్నిదేవుని శరీరం, వాక్కు రూపం. దేవతల అనుగ్రహానికి మిమ్మల్ని స్వీకరిస్తున్నాను. మీరు మహాపీడక, కలపతో తయారు చేసినది. శమీ వృక్షమా, ఈ హవిని దేవతలకు సమర్పించు. హవిస్సును సమర్పించేవాడు, రా, రా, రా’’ అని పిలిచారు. ‘‘మీరు తేనె నోటితో ఉండే కోడిపుంజు. బలాన్ని, పోషణను ప్రసారం చేయండి. మీ ద్వారా ప్రతి సమూహంలో విజయం సాధించగలుగుతాము. మీరు వర్షంతో పెరిగారు; వర్షదేవత మిమ్మల్ని గుర్తించాలి. వ్యతిరేకతను, శత్రువులను పారద్రోలినవారు. వాయుదేవుడు మిమ్మల్ని వేరు చేయాలి. సవితృదేవుడు, బంగారు చేయితో, మిమ్మల్ని పట్టుకోవాలి’’ అని ప్రార్థించారు. ‘‘మీరు ధైర్యం. అగ్నిదేవా, మమ్మల్ని, అగ్నిని మాంసాహారిని నుండి రక్షించు, దూరం చేసు. దేవతాభక్తుడిని తీసుకురా. మీరు స్థిరంగా ఉన్నారు; భూమిని స్థిరపరచండి. బ్రాహ్మణత్వానికి, క్షత్రియత్వానికి, బంధుత్వానికి, శత్రు సంహారానికి మిమ్మల్ని స్థాపిస్తున్నాను’’ అని వారు అన్నారు. ‘‘అగ్నిదేవా, ప్రార్థనను స్వీకరించు. మధ్యాకాశానికి ఆధారాన్ని స్థిరపరచు. బ్రాహ్మణత్వానికి, క్షత్రియత్వానికి, బంధుత్వానికి, శత్రు సంహారానికి మిమ్మల్ని స్థాపిస్తున్నాను. మీరు ఆధారము; స్వర్గాన్ని స్థిరపరచండి. సమస్త కోరికలకు మిమ్మల్ని స్థాపిస్తున్నాను. మీరు సమృద్ధిగా పేరుకుపోవాలి. భృగువులు, అంగిరసులు చేసిన తపస్సుతో మీరు వేడెక్కాలి’’ అని వారు ప్రార్థించారు. ‘‘మీరు రక్షణ. రాక్షసుడు, శత్రువులు పారిపోవాలి. మీరు అదితి చర్మం, అదితి మిమ్మల్ని గుర్తించాలి. మీరు ధిషణా, పర్వత జనిత; పర్వతాలు మిమ్మల్ని ధిషణగా గుర్తించాలి. మీరు ఆకాశానికి స్థంభం. ధిషణా, పర్వత కుమార్తె, పర్వతం మిమ్మల్ని గుర్తించాలి’’ అని వర్ణించారు. ‘‘మీరు ధాన్యం; దేవతలను పోషించండి. ప్రాణశ్వాసకు, ఉత్తానశ్వాసకు, వ్యానశ్వాసకు మిమ్మల్ని సమర్పిస్తున్నాను. సవితృదేవుడు, బంగారు చేయితో, మీకు దీర్ఘాయువు ప్రసాదించాలి. దృష్టికి మిమ్మల్ని సమర్పిస్తున్నాను. మీరు భూముల పాల’’ అని వారు చెప్పారు. ‘‘సవితృదేవుని ప్రేరణతో, అశ్వినుల చేతులతో, పూషణ్ చేతులతో మిమ్మల్ని కలిపాను. జలములతో, ఔషధాలతో, వాటి రసాలతో, సంపన్నమైన వాటితో మిశ్రమం కావాలి’’ అని వారు కలిపారు. ‘‘ఉత్పత్తి చెందేవానికి మిమ్మల్ని ఏకీకరించాను. ఇది అగ్నికి. ఇది అగ్ని-సోమలకు. పోషణకు మిమ్మల్ని సమర్పిస్తున్నాను. మీరు హోతక పానీయం, ప్రాణధార. విశాలంగా విస్తరించాలి. యజ్ఞపతి మిమ్మల్ని విస్తరించాలి. అగ్ని మీ చర్మాన్ని హానిచేయకూడదు. సవితృదేవుడు మిమ్మల్ని పరమ స్వర్గంలో వండాలి’’ అని ప్రార్థించారు. ‘‘భయపడకు, అయోమయం చెందకు. యజ్ఞం స్థిరంగా ఉంది; యజ్ఞకర్త సంతానం స్థిరంగా ఉండాలి. మూడవదానికి, రెండవదానికి, మొదటిదానికి మిమ్మల్ని సమర్పిస్తున్నాను’’ అని వారు ధైర్యం కలిగించారు. ‘‘సవితృదేవుని ప్రేరణతో, అశ్వినుల చేతులతో, పూషణ్ చేతులతో మిమ్మల్ని దేవతలకు సిద్ధంగా స్థాపిస్తున్నాను. మీరు ఇంద్రుడి కుడిచేయి, వేల పాయింట్లు, వంద శక్తులు కలిగి ఉన్నది. మీరు వాయువు, శత్రు సంహారిణి ఆయుధం’’ అని వారు వివరించారు. ‘‘భూమిదేవతా, దేవతల కోసం పుట్టినవారు, నేనెప్పుడూ మీ మూలాన్ని హానిచేయను, ఓ ఔషధములారా. గోతెల్లడికి, గోశాలకు వెళ్లండి. మీ కోసం ఆకాశం వర్షం కురిపించాలి. సవితృదేవా, ఎవరైనా మమ్మల్ని ద్వేషించినా, మేము ద్వేషించినా, వారిని శతబంధాలతో పరమ భూమిపై కట్టివేయు; మేము కలుసుకోవద్దు’’ అని వారు ప్రార్థించారు. ‘‘భూమిదేవతా, దేవతల యజ్ఞస్థలంలో నేను హతుడవకూడదు. గోతెల్లడికి, గోశాలకు వెళ్లండి. మీ కోసం ఆకాశం వర్షం కురిపించాలి. సవితృదేవా, ఎవరైనా మమ్మల్ని ద్వేషించినా, మేము ద్వేషించినా, వారిని శతబంధాలతో పరమ భూమిపై కట్టివేయు; మేము కలుసుకోవద్దు. ఆకాశానికి పడిపోకూడదు. మీ బిందువు ఆకాశానికి పడకూడదు. మళ్ళీ గోతెల్లడికి, గోశాలకు వెళ్లండి. మీ కోసం ఆకాశం వర్షం కురిపించాలి. సవితృదేవా, ఎవరైనా మమ్మల్ని ద్వేషించినా, మేము ద్వేషించినా, వారిని శతబంధాలతో పరమ భూమిపై కట్టివేయు; మేము కలుసుకోవద్దు’’ అని వారు పునరుక్తి చేశారు. ‘‘గాయత్రీ ఛందస్సుతో మిమ్మల్ని ఆవరించాను. త్రిష్టుబ్ ఛందస్సుతో, జగతీ ఛందస్సుతో మిమ్మల్ని ఆవరించాను. మీరు సూక్ష్మంగా, శుభంగా, మృదువుగా, ప్రీతికరంగా, బలంతో, పోషణతో నిండినవారు’’ అని వారు అభివర్ణించారు. ‘‘పూర్వకాలంలో ఘోరమైన విషాన్ని తొలగించి, భూమిని జీవులకు అనుకూలంగా చేశారు. నేను చంద్రునితో, హవితో విస్తరించిన దానిని, జ్ఞానులు ఆరాధిస్తారు. అభిషేక పాత్రలను సిద్ధం చేయండి. మీరు శత్రు సంహారిణి ఆయుధం’’ అని వారు చెప్పారు. ‘‘రాక్షసుడు, శత్రువులు పారిపోయారు, కాల్చబడ్డారు. మీరు పదునులేని, ప్రత్యర్థులను నాశనం చేసే వారు; యుద్ధంలో విజయానికి మిమ్మల్ని అభిషేకిస్తున్నాను. మళ్ళీ, రాక్షసుడు, శత్రువులు పారిపోయారు, కాల్చబడ్డారు. మీరు పదునులేని, ప్రత్యర్థులను నాశనం చేసే వారు; యుద్ధంలో విజయానికి మిమ్మల్ని అభిషేకిస్తున్నాను’’ అని వారు ధైర్యాన్ని ప్రకటించారు. ‘‘మీరు అదితికి మెడబట్ట. మీరు విష్ణువు యొక్క ఆవరణం. బలానికి మిమ్మల్ని సమర్పిస్తున్నాను. నిర్దోష దృష్టితో మిమ్మల్ని చూస్తున్నాను. మీరు అగ్ని జిహ్వ, దేవతలకు మిత్రంగా ఉండండి; ప్రతి యజ్ఞస్థలంలో, ప్రతి యజుస్ వద్ద నాకు తోడుగా ఉండండి’’ అని వారు ప్రార్థించారు. ‘‘సవితృదేవుని ప్రేరణతో, నిర్దోష వడపోతతో, సూర్యకిరణాలతో మిమ్మల్ని శుద్ధి చేస్తున్నాను. మీరు కాంతి, ప్రకాశవంతం, అమరత్వం కలిగినవారు. మీరు నివాసం, పేరు, దేవతలకు ప్రియమైనవి, యజ్ఞానికి అపరాధ్య స్థలం’’ అని వారు వర్ణించారు. ‘‘మీరు నలుపు, యజ్ఞకుండానికి ఉత్తమం; అగ్ని ప్రీతికరంగా అభిషేకిస్తున్నాను. మీరు వేదిక; దర్భలకు ప్రీతికరంగా అభిషేకిస్తున్నాను. మీరు దర్భ; హవనపాత్రలకు ప్రీతికరంగా అభిషేకిస్తున్నాను’’ అని వారు వివరించారు. ‘‘మీరు అదితికి ఆవరణం. మీరు విష్ణువు యొక్క యజ్ఞస్థంభం. మృదువుగా, దేవతలు కూర్చునేందుకు మిమ్మల్ని పరచుతున్నాను. భూలోకాధిపతికి స్వాహా. లోకాలాధిపతికి స్వాహా. భూతాధిపతికి స్వాహా’’ అని వారు ఆహ్వానించారు. ‘‘గంధర్వుడు విశ్వావసు మిమ్మల్ని సమస్త రక్షణకు, యజ్ఞకర్తకు ఆవరణంగా స్థాపించాలి; ఇడా పిలిచిన అగ్ని. మీరు ఇంద్రుడి కుడిచేయి, సమస్త రక్షణకు, యజ్ఞకర్తకు ఆవరణంగా స్థాపించాలి; ఇడా పిలిచిన అగ్ని. మిత్రుడు, వరుణుడు ఉత్తర దిక్కున ధర్మంతో మిమ్మల్ని స్థాపించాలి, సమస్త రక్షణకు, యజ్ఞకర్తకు ఆవరణంగా; ఇడా పిలిచిన అగ్ని’’ అని వారు ప్రార్థించారు. ‘‘ప్రకాశవంతమైన అగ్నిని, వితిహోత్రంగా, మేధావిగా, యజ్ఞంలో మహత్తరుడిగా ప్రज్వలించాము’’ అని వారు అగ్ని మహిమను గుర్తించారు. ‘‘మీరు ఆహుతి. సూర్యుడు ముందుగా శాపం నుండి మిమ్మల్ని రక్షించాలి. మీరు సవితృదేవుని చేతులు. మృదువుగా, దేవతలు కూర్చునేందుకు మిమ్మల్ని పరచుతున్నాను. వసువులు, రుద్రులు, ఆదిత్యులు మిమ్మల్ని వెంటబెట్టుకుని కూర్చోవాలి’’ అని వారు ప్రార్థించారు. ‘‘మీరు ఘృతాచీ అనే హవనపాత్ర. ఈ ప్రియమైన తేజస్సుతో ఎల్లప్పుడూ ఇక్కడ కూర్చోండి, ప్రియమైనవారు. మీరు ఘృతాచీ, ఉపభృత్ అనే హవనపాత్ర. మీరు ఘృతాచీ, స్థిరంగా ఉండే హవనపాత్ర. ఈ తేజస్సుతో ఎల్లప్పుడూ ఇక్కడ కూర్చోండి, ప్రియమైనవారు. వారు సత్యగర్భంలో స్థిరంగా కూర్చున్నారు; విష్ణువా, వారిని రక్షించు. యజ్ఞాన్ని, యజ్ఞపతిని, నన్ను రక్షించు’’ అని వారు ప్రార్థించారు. ‘‘శక్తిలో విజేత అయిన అగ్ని, మిమ్మల్ని అభిషేకిస్తున్నాను. దేవతలకు నమస్కారం. పితృదేవతలకు స్వధా. నాకు స్వయంనిగ్రహం కలుగాలి’’ అని వారు కోరుకున్నారు. ‘‘ఈ రోజు, నేను దేవతలకు ఘృతాన్ని చల్లకుండా సమర్పించాలి. విష్ణువా, నీ అడుగును మించకూడదు. అగ్నిదేవా, నీ నీడలో ధనవంతుడిగా నిలబడాలి; మీరు విష్ణువు స్థానం. ఇక్కడే ఇంద్రుడు వీరచర్యను చేశాడు; వేదికపై నిలబడ్డాడు’’ అని వారు గుర్తించారు. ‘‘అగ్నిదేవా, నీది హోతృ కార్యం, దూత ధర్మం. స్వర్గభూములు మిమ్మల్ని రక్షించాలి. స్విగ్ఫ్టకృతుగా, ఘృతాన్ని దేవతలకు, ఇంద్రుడికి ఆహుతిగా స్వర్గభూములు మిమ్మల్ని రక్షించాలి. కాంతి కాంతితో కలిసింది’’ అని వారు చెప్పారు. ‘‘ఇంద్రుడు తన శక్తిని నాలో నిలిపాలి; దాత మాకు ధనాన్ని ప్రసాదించాలి. మా ఆశీర్వాదాలు సత్యంగా ఉండాలి. భూమాత మమ్మల్ని పిలవాలి, మేము ఆమెను పిలవాలి. అగ్ని, అగ్నీధ్ నుండి, స్వాహా’’ అని వారు ప్రార్థించారు. ‘‘దేవతల తండ్రి అయిన స్వర్గము మమ్మల్ని పిలవాలి, మేము స్వర్గాన్ని పిలవాలి. అగ్ని, అగ్నీధ్ నుండి, స్వాహా. సవితృదేవుని ప్రేరణతో, అశ్వినుల చేతులతో, పూషణ్ చేతులతో మిమ్మల్ని స్వీకరిస్తున్నాను. అగ్ని, నిన్ను నాలుకతో రుచి చూస్తున్నాను’’ అని వారు చెప్పారు. ‘‘ఈ యజ్ఞాన్ని, సవితృదేవా, వారు బృహస్పతి, బ్రహ్మకు ప్రకటించారు. దాని ద్వారా యజ్ఞాన్ని, యజ్ఞపతిని, నన్ను రక్షించు’’ అని వారు ప్రార్థించారు. ‘‘మనస్సు కాంతి ఘృతాన్ని ఆస్వాదించాలి; బృహస్పతి ఈ యజ్ఞాన్ని విస్తరించాలి. యజ్ఞం హానికరం కాకూడదు; సమస్త దేవతలు ఇక్కడ ఆనందించాలి. ఓం, ప్రారంభించండి’’ అని వారు ప్రార్థించారు. ‘‘ఇది నీ ఆహుతి, అగ్ని; దీనితో పెరిగిపోవాలి, నిండిపోవాలి. మేము కూడా పెరిగిపోవాలి, నిండిపోవాలి. శక్తిలో విజేత అయిన అగ్ని, మిమ్మల్ని అభిషేకిస్తున్నాను’’ అని వారు అన్నారు. ‘‘అగ్ని-సోముల సంపదను నిరాకరించను; నా చర్య వల్ల దాన్ని పారదోలను. అగ్ని-సోమా, మమ్మల్ని ద్వేషించే వారిని, మేము ద్వేషించే వారిని పారదోలండి; శక్తితో నేను వారిని పారదొల్చుతున్నాను. ఇంద్ర-అగ్ని సంపదను నిరాకరించను; నా చర్య వల్ల దాన్ని పారదోలను. ఇంద్ర-అగ్ని, మమ్మల్ని ద్వేషించే వారిని, మేము ద్వేషించే వారిని పారదోలండి; శక్తితో నేను వారిని పారదొల్చుతున్నాను’’ అని వారు ధృడంగా చెప్పారు. ‘‘వసువులకు, రుద్రులకు, ఆదిత్యులకు మిమ్మల్ని సమర్పిస్తున్నాను. భూమి, ఆకాశం కలిసిపోవాలి. మిత్రుడు, వరుణుడు మిమ్మల్ని వర్షంతో స్నానపర్చాలి. పక్షులు రెక్కలు ఊపుకుని ఎగరాలి. మరుతుల పృశతీ రథములు, ఆకాశానికి వెళ్లి, అక్కడి నుంచి వర్షాన్ని తీసుకొచ్చి మాకు ఇవ్వాలి. అగ్ని, మీరు దృష్టి సంరక్షకులు; నా దృష్టిని రక్షించు’’ అని వారు ప్రార్థించారు. ‘‘అగ్నిదేవా, నీ చేతులతో ఆవరించిన, ఆవరణాన్ని దాచిన దానిని, భక్తితో నీకు సమర్పిస్తున్నాను; మరెవ్వరూ దాన్ని నీ నుండి తీసుకోరాదు. అగ్నిదేవుని ప్రియమైన మార్గం ఆస్వాదించబడింది’’ అని వారు చెప్పారు. ‘‘భాగాలు కలిసి ప్రవహిస్తున్నాయి, అవి గొప్పవి, దర్భపై ఉంచబడ్డాయి, దేవతలే ఆవరణంగా ఉన్నారు. సమస్త దేవతలు ఈ వాక్కును ప్రశంసించండి; ఈ బర్హిస్పై కూర్చోండి, ఆనందించండి. ఆవరణానికి స్వాహా’’ అని వారు పిలిచారు. ‘‘మీరు ఇద్దరూ ఘృతాచీ, యోకులో కట్టబడి ఉన్నవారు; పానీయం తాగండి, మేలు కలిగించండి, మేలు నాకు ప్రసాదించండి.