शृणु, धर्मप्रिय, यथा शुक्लयजुर्वेदस्य महावाक्येषु, ब्रह्माण्डस्य विविधा तत्त्वानि, देवताः, छन्दांसि, दिशः, ऋतवः, प्रजाः, तथा यज्ञस्य विधयः एकत्र समाहिताः सन्ति। अत्र, सर्वस्य आरम्भे वयः (प्राणः) प्रधानः अस्ति। तस्य शिरः प्रजापतिः, छन्दः; क्षत्रं वयः, मायंदः, छन्दः; आधारः वयः, स्वामी, छन्दः; विश्वकर्मा वयः, परमेष्ठी, छन्दः; निवासः वयः, विवलम्, छन्दः; बलिष्ठः वयः, विशालः, छन्दः; पुरुषः वयः, तन्द्रः, छन्दः; व्याघ्रः वयः, अनाधृष्टः, छन्दः; सिंहः वयः, छदि, छन्दः; पश्ठवाद् वयः, बृहती, छन्दः; वृषभः वयः, ककुप्, छन्दः; गोः वयः, सतबृहती, छन्दः। ततः वृषभः यः न तु पुच्छयुक्तः, वयः, पङ्क्तिः, छन्दः; गौः वयः, जगती, छन्दः; त्रैवर्षः वयः, त्रिष्टुप्, छन्दः; द्वैवर्षः वयः, विराट्, छन्दः; पञ्चवर्षः वयः, गायत्री, छन्दः; त्रिकर्षः वयः, उष्णिक्, छन्दः; चतुर्वर्षः वयः, अनुष्टुप्, छन्दः। यज्ञकर्मणि, इन्द्रः च अग्निः, ईंटां अचलां कुर्याताम्। तस्या पृष्ठेन स्वर्गं, पृथिवीं, अन्तरिक्षं धारयेताम्। विश्वकर्मा, तव आसनं अन्तरिक्षस्य पृष्ठे स्थापयेत्, दीप्तिमान्, प्रसारितम्; अन्तरिक्षं धारय, स्थापय, न हिंसय; सर्वेभ्यः, प्राणाय, अपानाय, व्यानाय, उदानाय, स्थैर्याय, आचाराय। वायुः तव रक्षिता महात्मना, कल्याणेन, कवचेन, शान्त्या; तेन दैवेन, अङ्गिरः, दृढं उपविश। तव स्वरूपं—राणी, पूर्वदिक्; विराट्, दक्षिणदिक्; सम्राज्, पश्चिमदिक्; शब्दाधिपः, उत्तरदिक्; अधिपत्नी, महादिक्। विश्वकर्मा पुनः तव आसनं अन्तरिक्षस्य पृष्ठे स्थापयेत्, दीप्तिमान्। सर्वेभ्यः, प्राणाय, अपानाय, व्यानाय, सर्वदीप्तिं ददातु। वायुः तव स्वामी; तेन दैवेन, अङ्गिरः, दृढं उपविश। नभस् च नभस्य, वर्षा ऋतू; तव अग्नेः अन्तरबन्धः। स्वर्गः पृथिवी सज्जीक्रियेतां, आपः ओषधयः सज्जीक्रियन्ताम्, अग्नयः पृथक् सज्जीक्रियन्ताम्, श्रेष्ठत्वेन, दृढव्रतैः। अग्नयः, यः स्वर्गपृथिव्योः संयुक्ताः, वर्षा ऋतू सज्जीक्रियन्ते, देवाः तत्र प्रविशन्ति, यथा इन्द्रे। तेन दैवेन, अङ्गिरः, दृढं उपविश। इषा च ऊर्जा, शरद् ऋतू; तव अग्नेः अन्तरबन्धः। स्वर्गः पृथिवी सज्जीक्रियेतां, आपः ओषधयः सज्जीक्रियन्ताम्, अग्नयः पृथक् सज्जीक्रियन्ताम्, श्रेष्ठत्वेन, दृढव्रतैः। अग्नयः, यः स्वर्गपृथिव्योः संयुक्ताः, शरद् ऋतू सज्जीक्रियन्ते, देवाः तत्र प्रविशन्ति, यथा इन्द्रे। तेन दैवेन, अङ्गिरः, दृढं उपविश। प्रार्थना अस्ति—मम आयुः रक्ष; मम प्राणं रक्ष; मम अपानं रक्ष; मम व्यानं रक्ष; मम दृष्टिं रक्ष; मम श्रवणं रक्ष; मम वाक् वर्धय; मम मनः बलय; मम आत्मानं रक्ष; मम दीप्तिं ददातु। छन्दांसि—मा, प्रमा, प्रतिमा, अस्रीवय, पङ्क्ति, उष्णिक्, बृहती, अनुष्टुप्, विराट्, गायत्री, त्रिष्टुप्, जगती। पृथिवी छन्दः; अन्तरिक्षं छन्दः; द्यौः छन्दः; संवत्सरः छन्दः; तारा छन्दः; वाक् छन्दः; मनः छन्दः; कृषिः छन्दः; सुवर्णं छन्दः; गौः छन्दः; अजः छन्दः; अश्वः छन्दः। देवताः—अग्निः, वायुः, सूर्यः, चन्द्रमाः, वसवः, रुद्राः, आदित्याः, मरुतः, सर्वदेवाः, बृहस्पतिः, इन्द्रः, वरुणः। तव स्वरूपं—मुकुटः, अधिपः, स्थिराधारः, धारकः, पृथिवी। आयुषे, दीप्तये, कृषये, कल्याणाय, तव अभिषेकं करिष्ये। तव स्वरूपं—नियन्ता, अधिपः, संयन्ता, स्थिरः, समर्थः। पोषणाय, वीर्याय, धनाय, श्रीये, तव अभिषेकं करिष्ये। जगत् पूरय, विवरं पूरय, दृढं उपविश। इन्द्रः, अग्निः, बृहस्पतिः, तव गर्भे स्थापयन्ति। पृष्णिगावः तस्य सोमं पचन्ति, दुहन्त्यः। देवजनने, दिवि त्रिषु ज्योतिषां कुलानि। सर्ववाणीः इन्द्रं स्तुवन्ति, समुद्राधिपं, श्रेष्ठरथ्यं, सत्यधनाधिपं। स्वरूपाणि—तीव्रम् त्रिधा; दीप्तिम् पञ्चदशधा; द्यौः सप्तदशधा; आधारः एकविंशतिधा; प्रवाहः अष्टादशधा; तापः एकोनविंशतिधा; प्रतिनिवर्तनं षड्विंशतिधा; दीप्तिः द्वाविंशतिधा; संचयः त्रयोविंशतिधा; गर्भः चतुर्विंशतिधा; गर्भिणः पञ्चविंशतिधा; वीर्यं एकोनचत्वारिंशतिधा; इच्छाः एकत्रिंशतिधा; अधारः त्रयस्त्रिंशतिधा; ब्रध्नस्य विस्तारः चतुस्त्रिंशतिधा; शिखरम् षडत्रिंशतिधा; परिवर्तनं अष्टचत्वारिंशतिधा; धारकः चतुर्धा। तव स्वरूपं—अग्नेः अंशः, दीक्षायाः अधिपत्यं, ब्रह्मणः स्पर्शः, त्रिधा स्तोत्रम्। इन्द्रस्य अंशः, विष्णोः अधिपत्यं, राज्ञः स्पर्शः, पञ्चदशधा स्तोत्रम्। नरर्षीणां अंशः, समर्थस्य अधिपत्यं, प्रजनकस्य स्पर्शः, सप्तदशधा स्तोत्रम्। मित्रस्य अंशः, वरुणस्य अधिपत्यं, दिव्यवृष्टिः, वायोः स्पर्शः, एकविंशतिधा स्तोत्रम्। वसूनां अंशः, रुद्राणां अधिपत्यं, चतुर्पदस्य स्पर्शः, चतुर्विंशतिधा स्तोत्रम्। आदित्यस्य अंशः, मरुतां अधिपत्यं, गर्भिणः स्पर्शः, पञ्चविंशतिधा स्तोत्रम्। अदितेः अंशः, पूष्णः अधिपत्यं, वीर्यस्य स्पर्शः, एकोनचत्वारिंशतिधा स्तोत्रम्। सवितुः अंशः, बृहस्पतेः अधिपत्यं, दिशां स्पर्शः, चतुर्धा स्तोत्रम्। यवस्य अंशः, अयवस्य अधिपत्यं, प्रजनस्य स्पर्शः, चतुश्चत्वारिंशतिधा स्तोत्रम्। ऋभूणां अंशः, सर्वदेवस्य अधिपत्यं, प्राणिनां स्पर्शः, त्रयस्त्रिंशतिधा स्तोत्रम्। सहः, सहस्य, शिशिरऋतू; तव अग्नेः अन्तरालिङ्गनम्। स्वर्गः पृथिवी सज्जीक्रियेतां, आपः ओषधयः सज्जीक्रियन्ताम्, अग्नयः पृथक् सज्जीक्रियन्ताम्, श्रेष्ठपूजया, दृढव्रतैः। अग्नयः, यः स्वर्गपृथिव्योः संयुक्ताः, शिशिरऋतू सज्जीक्रियन्ते, देवाः तत्र प्रविशन्ति, यथा इन्द्रे। तेन दैवेन, अङ्गिरः, दृढं उपविश। एकेन स्तोत्रेण, प्रजाः अधीताः; प्रजापतिः अधिपः। त्रिभिः स्तोत्रैः, ब्रह्म निर्मितम्; बृहस्पतिः अधिपः। पञ्चभिः स्तोत्रैः, प्राणी निर्मिताः; प्रजापतेः अधिपत्यं। सप्तभिः स्तोत्रैः, सप्तर्षयः निर्मिताः; समर्थस्य अधिपत्यं। नवभिः स्तोत्रैः, पितरः निर्मिताः; अदितिः अधिपत्नी। एकादशभिः स्तोत्रैः, ऋतवः निर्मिताः; ऋतुपतयः अधिपः। त्रयोदशभिः स्तोत्रैः, मासाः निर्मिताः; संवत्सरः अधिपः। पञ्चदशभिः स्तोत्रैः, राज्यम्; इन्द्रः अधिपः। सप्तदशभिः स्तोत्रैः, पशवः गृह्याः; बृहस्पतिः अधिपः। एकोनविंशतिभिः स्तोत्रैः, शूद्रः आर्यः निर्मितौ; अहः रात्रिः अधिपत्नी। एकविंशतिभिः स्तोत्रैः, एकपदाः पशवः; वरुणः अधिपः। त्रयोविंशतिभिः स्तोत्रैः, लघुपशवः; पूष्णः अधिपः। पञ्चविंशतिभिः स्तोत्रैः, वनपशवः; वायुः अधिपः। सप्तविंशतिभिः स्तोत्रैः, स्वर्गपृथिव्यौ विस्तारिते; वसवः, रुद्राः, आदित्याः अनुक्रमेण अधिपः। एकोनत्रिंशतिभिः स्तोत्रैः, वृक्षाः निर्मिताः; सोमः अधिपः। एकत्रिंशतिभिः स्तोत्रैः, प्रजाः निर्मिताः; यवः अयवः अधिपः। त्रयस्त्रिंशतिभिः स्तोत्रैः, प्राणी बलिताः; प्रजापतिः परमः अधिपः। [जगत् पूरय, विवरं पूरय, दृढं उपविश। इन्द्रः, अग्निः, बृहस्पतिः, तव गर्भे स्थापयन्ति। पृष्णिगावः तस्य सोमं पचन्ति, दुहन्त्यः। देवजनने, दिवि त्रिषु ज्योतिषां कुलानि। सर्ववाणीः इन्द्रं स्तुवन्ति, समुद्राधिपं, श्रेष्ठरथ्यं, सत्यधनाधिपं।] अग्निः, जातवेदाः, तव विरोधिजनं जातं दूरं कुर्यात्; अजातं अपि दूरं कुर्यात्। सः सुमधुरं वदतु; अस्मान् अविहितान् रक्षतु; तव त्रिसंरक्षिते आश्रमे वसामः। बलात्, विरोधिजनं दूरं कुर्यात्; जातवेदाः अजातं दूरं कुर्यात्। सः सुमनसा वदतु; अस्मान् रक्षतु; विरोधिजनं दूरं कुर्यात्। षोडशधा स्तोत्रम्, वीर्यं च धनम्; चतुश्चत्वारिंशतिधा स्तोत्रम्, दीप्तिं च धनम्। अग्नेः मलः एषः; नाम जलासु; सर्वदेवाः तव स्तवनं कुर्वन्तु। घृताहुतिः, स्तोत्रस्य पृष्ठे उपविष्टः, यजमानाय पुत्रं धनं च ददातु। छन्दांसि: एव, वरिव, शम्भु, परिभू, आच्छ, मन, व्यच, सिन्धु, समुद्र, शरीर, ककुप्, त्रिककुप्, काव्य, अङ्कुप, अक्षरपङ्क्तिः, पदपङ्क्तिः, विस्तारपङ्क्तिः, क्षुरो भ्राजः। आच्छ, प्रच्छ, संयच्, वियच्, बृहच्, रथन्तरः, निकायः, विवधः, गिरः, भ्राजः, संस्तुप्, अनुष्टुप्, एव, वरिव, वय, वयस्कृच्, विष्पर्धा, विशालः, छदि, दूरोहनः, तन्द्रः, अङ्काङ्कः। रश्मिना, सत्यम् सत्याय प्रेरय; निर्गतेन, धर्मं धर्माय प्रेरय; अन्वगमनं, स्वर्गं स्वर्गाय प्रेरय; सम्बन्धेन च अन्तरिक्षे, अन्तरिक्षं अन्तरिक्षाय प्रेरय; विरोधे च पृथिव्यां, पृथिवीं पृथिव्यै प्रेरय; आधारः च वर्षा, वर्षं वर्षाय प्रेरय; दिवसः प्रसारणेन, दिवसं दिवसाय प्रेरय; रात्रेः अनुसरणेन, रात्रिं रात्र्यै प्रेरय; तीव्रेण, वस्तु वस्त्वै प्रेरय; चिह्नेन च आदित्यैः, आदित्यं आदित्याय प्रेरय। सूत्रेण च श्रीया, श्रीं श्रीये प्रेरय; गत्याः श्रवणेन, श्रवणं श्रवणाय प्रेरय; साहाय्येन च ओषधिभिः, ओषधिं ओषधिभ्यः प्रेरय; उच्चैः च देहेन, देहं देहेभ्यः प्रेरय; आयुर्भ्यः च विद्या, विद्यां विद्याय प्रेरय; विजये च दीप्त्या, दीप्तिं दीप्त्यै प्रेरय। त्वम् प्रथमः पादः; प्रथमपादाय त्वाम् स्थापयामि। त्वम् अनुगः पादः; अनुगपादाय त्वाम् स्थापयामि। त्वम् सम्पूर्णः पादः; सम्पूर्णपादाय त्वाम् स्थापयामि। त्वम् दीप्तिः; दीप्त्यै त्वाम् स्थापयामि। त्वम् त्रिधा; त्रिधाय त्वाम् स्थापयामि। त्वम् वर्धितः; वर्धनाय त्वाम् स्थापयामि। त्वम् विस्तारितः; विस्ताराय त्वाम् स्थापयामि। त्वम् संयुक्तः; संयोजनाय त्वाम् स्थापयामि। त्वम् प्रगति; प्रगतये त्वाम् स्थापयामि। त्वम् मार्गः; मार्गाय त्वाम् स्थापयामि। त्वम् आरोहः; आरोहाय त्वाम् स्थापयामि। त्वम् गमनः; गमनाय त्वाम् स्थापयामि। वीर्यं वीर्याय प्रेरय, हे अधिपः। पूर्वदिक्—राजन्यः; वसवः देवताः; अग्निः अस्त्राधिपः, समर्थः; त्रिस्तोत्रं पृथिव्याम्; घृतं, स्तोत्रम्, अविचलितं धारयतु; रथन्तरः साम अन्तरिक्षे स्थापयतु; ऋषयः, देवेषु प्रथमजाः, दिवि तव विस्तारं मापनं च कुर्युः; समर्थः, अधिपः, समवेताः, तव उपवेशनं दिविशिखरे, दिव्यलोके कुर्युः।