उत्तरदिशि दिवं विद्यामहे। तस्याः श्रवणं सौमनी ऋचः, शरदृतुः श्रवणं, अनुष्टुप् शरद्वृत्तिः। अनुष्टुप् ऐडम्, ऐडं मन्थानः, मन्थानः एकविंशतिः। एकविंशत्याः वैराजः, तस्य द्रष्टा विश्वामित्रः। प्रजापतिना गृहीत्वा त्वया अहं जनानां कृते कर्णं गृह्णामि। एषा या धियः परा, तस्या मातरः वाक्। हेमन्तः वाक्सम्बन्धी ऋतु, पङ्क्तिः हेमन्तवृत्तिः। पङ्क्तिः संहता, संहतायाः आगरायणम्। आगरायणात् एकत्रिंशत्, तस्मात् शाक्वर-रैवतौ। तस्य द्रष्टा विश्वकर्मा। प्रजापतिना गृहीत्वा त्वया अहं जनानां कृते वाक् गृह्णामि। त्वं स्थिरा पृथ्वी, स्थिरं गर्भं, स्थिरा सन्, शुभेन स्थिरे गर्भे उपविश। युक्तस्य श्रेष्ठं ध्वजं गृहाण। अश्विनौ होतारौ त्वामत्र उपवेशयेताम्। ओ नेष्टृ, घृतवती, वसुधे, पृथिव्याः स्थाने सुखेन उपविश। रुद्राः वसवश्च त्वां स्तुवन्तु, एतान् शंसान् श्रेयसे पालय। अश्विनौ होतारौ त्वामत्र उपवेशयेताम्। स्वशक्तिभिः सह उपविश, दक्षपितर्, देवेषु महतोऽनुग्रहस्य विजयाय। पितेव पुत्रान् सौम्यभावेन प्रविश। अश्विनौ होतारौ त्वामत्र उपवेशयेताम्। त्वं पृथिव्याः स्नेहः, तव नाम आपः। सर्वे देवाः त्वां स्तुवन्तु। स्तोत्रेण स्तुता, घृतवती, अत्रोपविश; सन्ततिं धनं च देहि। अश्विनौ होतारौ त्वामत्र उपवेशयेताम्। आदित्याः, त्वां पृष्ठे उपवेशयामि, अन्तरिक्षस्य धारिणीं, दिशां स्वामिनीं, लोकतरङ्गिनीं, आपां बिन्दुं; त्वं विश्वकर्मा, द्रष्टा। अश्विनौ होतारौ त्वामत्र उपवेशयेताम्। शुक्रशुच्यौ ग्रीष्मौ; त्वं अग्नेः अन्तर्योजनम्। दिवौ पृथिव्यौ सुसंस्कृतौ स्ताम्, आपः ओषधयः सुसंस्कृताः स्युः, अग्नयः पृथक् सुसंस्कृताः स्युः, श्रेष्ठतया दृढव्रतैः। ये अग्नयः दिवि पृथिव्यां संयुज्यन्ते, एते ग्रीष्मौ सुसंस्कृतौ, तत्र देवाः इन्द्रवत् प्रविशन्तु। तेन देवत्वेन, हे अङ्गिरस्, दृढमुपविश। ऋतुभिः, रूपैः, देवैः, गर्भपतिभिः सह, अग्नये वैश्वानराय, अश्विनौ होतारौ त्वामत्र उपवेशयेताम्। वसुभिः, रुद्रैः, आदित्यैः, सर्वैः देवैः, गर्भपतिभिः सह, अग्नये वैश्वानराय, अश्विनौ होतारौ त्वामत्र उपवेशयेताम्। मम प्राणं पालय। अपानं पालय। व्यानं पालय। पृथिव्यां दृष्टिं विस्तरय। श्रवणं कीर्त्यां कुरु। आपः पुष्टयः कुरु। ओषधयः बलं कुरु। द्विपदः रक्ष। चतुष्पदः पालय। दिवः वर्षं स्रावय। वयः शीर्षः, प्रजापतिः छन्दः। क्षत्रं वयः, मयंदः छन्दः। अधारः वयः, स्वामी छन्दः। विश्वकर्मा वयः, परमेष्ठी छन्दः। निवासः वयः, विवलं छन्दः। बलं वयः, विशालः छन्दः। पुरुषः वयः, तन्द्रा छन्दः। व्याघ्रः वयः, अनाधृष्टः छन्दः। सिंहः वयः, छदि छन्दः। पश्ठवाद् वयः, बृहती छन्दः। वृषभः वयः, ककुप् छन्दः। ऋषभः वयः, सतोबृहती छन्दः। वृषभोऽनड्वान् वयः, पङ्क्तिः छन्दः। धेनुः वयः, जगती छन्दः। त्रैवर्षिकः वयः, त्रिष्टुप् छन्दः। द्वैवर्षिकः वयः, विराट् छन्दः। पञ्चवर्षः वयः, गायत्री छन्दः। त्र्युष्टिः वयः, उष्णिक् छन्दः। चतुर्वर्षः वयः, अनुष्टुप् छन्दः। इन्द्राग्नी, ईषिका अकम्पनीया भवतु। तस्याः पृष्ठेन दिवं पृथिवीं च अन्तरिक्षं च धारयथः। विश्वकर्मा त्वां अन्तरिक्षपृष्ठे उपवेशयतु, दीप्तां विस्तीर्णां; धारय, स्थापय, अन्तरिक्षं मा हिंसीः। सर्वेषां, प्राणस्य, अपानस्य, व्यानस्य, उदानस्य, स्थैर्यस्य, चरित्रस्य कृते। वायुः त्वां महिमा, श्रेयसा, कवचेन, शान्त्या रक्षतु; तेन देवत्वेन, हे अङ्गिरस्, दृढमुपविश। त्वं रजनि, पूर्वदिक्। त्वं विराट्, दक्षिणदिक्। त्वं स्वामिनी, पश्चिमदिक्। त्वं शब्दपति, उत्तरदिक्। त्वं स्वामिनी, महादिक्। विश्वकर्मा त्वामन्तरिक्षपृष्ठे उपवेशयतु, दीप्ताम्। सर्वेषां, प्राणस्य, अपानस्य, व्यानस्य, सर्वप्रकाशं देहि। वायुः तव स्वामी; तेन देवत्वेन, हे अङ्गिरस्, स्थिरमुपविश। नभस्, नभस्य, वर्षारौ; त्वम् अग्नेः अन्तर्योजनम्। दिवौ पृथिव्यौ सुसंस्कृतौ स्ताम्, आपः ओषधयः सुसंस्कृताः स्युः, अग्नयः पृथक् सुसंस्कृताः स्युः, श्रेष्ठतया दृढव्रतैः। ये अग्नयः दिवि पृथिव्यां संयुज्यन्ते, एते वर्षारौ सुसंस्कृतौ, तत्र देवाः इन्द्रवत् प्रविशन्तु। तेन देवत्वेन, हे अङ्गिरस्, दृढमुपविश। इषा, ऊर्जा शरदृतू; त्वम् अग्नेः अन्तर्योजनम्। दिवौ पृथिव्यौ सुसंस्कृतौ स्ताम्, आपः ओषधयः सुसंस्कृताः स्युः, अग्नयः पृथक् सुसंस्कृताः स्युः, श्रेष्ठतया दृढव्रतैः। ये अग्नयः दिवि पृथिव्यां संयुज्यन्ते, एते शरदृतू सुसंस्कृतौ, तत्र देवाः इन्द्रवत् प्रविशन्तु। तेन देवत्वेन, हे अङ्गिरस्, दृढमुपविश। मम आयुः पालय। प्राणं पालय। अपानं पालय। व्यानं पालय। दृष्टिं पालय। श्रवणं पालय। वाक् पुष्टयः कुरु। मनः बलं कुरु। आत्मानं पालय। ज्योतिः देहि। मा छन्दः। प्रमाः छन्दः। प्रतिमा छन्दः। अस्रीवयः छन्दः। पङ्क्तिः छन्दः। उष्णिक् छन्दः। बृहती छन्दः। अनुष्टुप् छन्दः। विराट् छन्दः। गायत्री छन्दः। त्रिष्टुप् छन्दः। जगती छन्दः। पृथ्वी छन्दः। अन्तरिक्षं छन्दः। द्यौः छन्दः। संवत्सरः छन्दः। नक्षत्राणि छन्दः। वाक् छन्दः। मनः छन्दः। कृषिः छन्दः। हिरण्यम् छन्दः। गौः छन्दः। अजः छन्दः। अश्वः छन्दः। अग्निः देवता। वायुः देवता। सूर्यः देवता। चन्द्रमाः देवता। वसवः देवताः। रुद्राः देवताः। आदित्याः देवताः। मरुतः देवताः। सर्वे देवाः देवताः। बृहस्पतिः देवता। इन्द्रः देवता। वरुणः देवता। त्वं किरीटी, अधिपः, स्थिराधारः, वाहकः, पृथ्वी। आयुषः तेजसः कृषेः श्रेयसे त्वां अभिषिञ्चामि। त्वं नियन्त्री, अधिपः, संयमिनी, स्थिरा, धारिणी। पुष्ट्यै, तेजसे, धनाय, समृद्धये त्वामभिषिञ्चामि। लोकं पूरय, विवरं पूरय, स्थिरमुपविश। इन्द्राग्नी, बृहस्पतिः त्वां अस्मिन्गर्भे स्थापयन्ति। पृष्ण्यः दुग्धदाः तस्मै सोमं संदधति। देवजातौ, स्वर्गस्य त्रिषु ज्योतिष्मद्भ्यः लोकेषु, गणाः। सर्वे वाचः इन्द्रं महयन्ति, सागरस्याधिपतिं, श्रेष्ठं सारथिं, सत्यम् प्रतिपालकम्। तीव्रं त्रिविधम्। दीप्तं पञ्चदशविधम्। द्यौर् सप्तदशधा। अधारः एकविंशतिधा। स्रवः अष्टादशधा। तापः एकोनविंशतिधा। प्रतिनिवृत्तिः षड्विंशतिधा। तेजः द्वाविंशतिधा। समवायः त्रयोविंशतिधा। गर्भः चतुर्विंशतिधा। अण्डानि पञ्चविंशतिधा। वीर्यं एकत्रिंशद्विधम्। क्रतुस्त्रयस्त्रिंशद्विधः। प्रतिष्ठा त्रयस्त्रिंशद्विधा। ब्रध्नस्य विस्तारः चतुस्त्रिंशद्विधः। शिखरं षड्विंशतिधा। प्रवृत्तिः अष्टाचत्वारिंशद्विधा। धारकः चतुर्विधः। त्वं अग्नेः अंशः, दीक्षायाः ऐश्वर्यम्, ब्रह्मणः स्पर्शः, त्रिप्रणवः। त्वं इन्द्रस्य अंशः, विष्णोः ऐश्वर्यम्, राज्ञः स्पर्शः, पञ्चदशप्रणवः। त्वं मनुष्याणां ऋषीणां अंशः, धारिणः ऐश्वर्यम्, जननस्य स्पर्शः, सप्तदशप्रणवः। त्वं मित्रस्य अंशः, वरुणस्य ऐश्वर्यम्, दिवः वर्षः, वातस्य स्पर्शः, एकविंशतिप्रणवः। त्वं वसूनां अंशः, रुद्राणां ऐश्वर्यम्, चतुष्पदां स्पर्शः, चतुर्विंशतिप्रणवः। त्वं आदित्यानां अंशः, मरुतां ऐश्वर्यम्, गर्भाणां स्पर्शः, पञ्चविंशतिप्रणवः। त्वं अदितेः अंशः, पूष्णः ऐश्वर्यम्, वीर्यस्य स्पर्शः, एकत्रिंशत्प्रणवः। त्वं सवितुः अंशः, बृहस्पतेः ऐश्वर्यम्, दिशां स्पर्शः, चतुष्प्रणवः। त्वं यवस्य अंशः, अयवस्य ऐश्वर्यम्, सन्ततेः स्पर्शः, चतुश्चत्वारिंशत्प्रणवः। त्वं ऋभूणाम् अंशः, सर्वदेवताः ऐश्वर्यम्, भूतानां स्पर्शः, त्रयस्त्रिंशत्प्रणवः। सहः, सहस्य, हेमन्तौ, त्वम् अग्नेः अन्तर्योजनम्; दिवौ पृथिव्यौ सुसंस्कृतौ स्ताम्, आपः ओषधयः सुसंस्कृताः स्युः, अग्नयः पृथक् सुसंस्कृताः स्युः, श्रेष्ठतया दृढव्रतैः। ये अग्नयः दिवि पृथिव्यां संयुज्यन्ते, एते हेमन्तौ सुसंस्कृतौ, तत्र देवाः इन्द्रवत् प्रविशन्तु। तेन देवत्वेन, हे अङ्गिरस्, दृढमुपविश। एकेन स्तोत्रेण प्रजाः अधीयन्त; प्रजापतिः अधिपः। त्रिभिः ब्रह्म सृष्टम्; बृहस्पतिः अधिपः। पञ्चभिः भूतानि सृष्टानि; प्रजापतिः अधिपः। सप्तभिः सप्तर्षयः सृष्टाः; धर्तुः अधिपः। नवभिः पितरः सृष्टाः; अदितिः स्वामिनी। एकादशभिः ऋतवः सृष्टाः; ऋतुपतयः अधिपः। त्रयोदशभिः मासाः सृष्टाः; संवत्सरः अधिपः। पञ्चदशभिः राजन्यं सृष्टम्; इन्द्रः अधिपः। सप्तदशभिः पशवः सृष्टाः; बृहस्पतिः अधिपः। एकोनविंशतिभिः शूद्रार्यौ सृष्टौ; अहोरात्रे स्वामिन्यौ। एकविंशतिभिः एकपादाः सृष्टाः; वरुणः अधिपः। त्रयोविंशतिभिः लघुपशवः सृष्टाः; पूषा अधिपः। पञ्चविंशतिभिः मृगाः सृष्टाः; वायुः अधिपः। सप्तविंशतिभिः दिवापृथिव्यौ विस्तारिते; वसवो रुद्राः आदित्याः अनुवृत्ताः; ते अधिपः। एकोनत्रिंशद्भिः वृक्षा सृष्टाः; सोमः अधिपः। एकत्रिंशद्भिः सन्ततिः सृष्टाः; यवायवौ अधिपौ। त्रयस्त्रिंशद्भिः भूतानि पुष्टानि; प्रजापतिः परमेष्ठी अधिपः। [लोकं पूरय, विवरं पूरय, स्थिरमुपविश। इन्द्राग्नी, बृहस्पतिः त्वां अस्मिन्गर्भे स्थापयन्ति। पृष्ण्यः दुग्धदाः तस्मै सोमं संदधति। देवजातौ, स्वर्गस्य त्रिषु ज्योतिष्मद्भ्यः लोकेषु, गणाः। सर्वे वाचः इन्द्रं महयन्ति, सागरस्याधिपतिं, श्रेष्ठं सारथिं, सत्यम् प्रतिपालकम्।] अग्ने, जातवेदः, अस्माकं प्रतिद्विषः जातान् अपाकरोतु; अजातांश्च अपाकरोतु। सौम्यया वाचा अस्मान् अभिवद; अविघ्ना अस्याम, त्रिसप्तसंवृतायाम् आश्रये वसाम। बलात् प्रतिद्विषः जातान् अपाकरोतु; अजातांश्च जातवेदः अपाकरोतु। सौम्यया वाचा अस्मान् अभिवदतु; अस्मान् अस्माकं प्रतिद्विषः अपाकरोतु। षोडशप्रणवः वीर्यं धनं च। चतुश्चत्वारिंशत्प्रणवः तेजो धनं च। एष अग्नेः मलम्; नाम आप्सु; सर्वे देवाः त्वां स्तुवन्तु। घृतवते, स्तोत्रपृष्ठे उपविष्टः, सन्ततिं धनं च यजमानाय ददातु। एवा छन्दः, वरिवः छन्दः, शम्भुः छन्दः, परिभूः छन्दः, आच्छ छन्दः, मनः छन्दः, व्यचः छन्दः, सिन्धुः छन्दः, समुद्रः छन्दः, शरीरः छन्दः, ककुप् छन्दः, त्रिककुप् छन्दः, काव्यः छन्दः, अङ्कुपः छन्दः, अक्षरपङ्क्तिः छन्दः, पदपङ्क्तिः छन्दः, विस्तरपङ्क्तिः छन्दः, क्षुरो भ्राजः छन्दः।