एकदा ऋषयः यज्ञस्य आरम्भे वृक्षम् उपतस्थुः। ते तम् आवोचन्—“त्वं बलवतः शाखाः भूत्वा अस्माकं मित्रं भव, उत्तमं तारणं, वीर्यवन्तं च। गोचर्मणा बद्धः दृढः भव, यः त्वयि स्थितः सः सर्वत्र विजयम् आप्नुयात्।” स्वर्गभूमिभ्याम् उद्भूतं बलम्, वृक्षेभ्यः संचितं तेजः, इन्द्रस्य वज्रः गोचर्मणा वेष्टितः, रथः च होमाय समर्प्यते इति तैः समुच्यते। इन्द्रस्य वज्रं, मरुतां गणः, मित्रस्य बीजं, वरुणस्य नाभिः—एषं हवं स्वीकृत्य, हे देव, अस्माकं आह्वानाय रथम् अधिशेहि। पृथिव्यां च दिवि च घोषः क्रियताम्, सर्वत्र ते कीर्तिः प्रतिष्ठाप्यताम्। हे दुन्दुभे, इन्द्रेण देवैः सह शत्रून् दूरं नय। बलवता ओजसा च घोषय, हे दुन्दुभे, क्लेशं व्यपनय, अमङ्गलं प्रतिहन। पापं निष्कासय, त्वं इन्द्रस्य मुष्टिः—दृढं घोषय। शुद्धेन शब्देन घोषय, हे दुन्दुभे, तव स्वनः पुनः पुनः प्रतिनदतु। अस्माकं सारथयः, हे इन्द्र, संग्रामे विजयी भवन्तु, अश्वैः सह प्रस्थितुं समर्थाः स्युः। अग्नये कृष्णग्रीवः, सरस्वत्यै चित्रवर्णः, मेष्यै मेषः, सोमाय कपिलः, पूष्णे श्यामः, बृहस्पते हरित्पृष्ठः, विश्वदेवेभ्यः पिङ्गलः, इन्द्राय रक्तः, मरुद्भ्यः चित्रः, इन्द्राग्निभ्यां मिश्रवर्णः, सावित्रे वरुणाय च विवर्णौ, एकसत्यै कृष्णः, पेट्वे पाण्डुरः इति पशवः समर्प्यन्ते। अग्नये रक्तखुरः वृषभः, अनीकवते रक्तपादः, सावित्रे पूष्णे च विवर्णौ, विश्वदेवेभ्यः रजतानाभिकौ, तूपरवे पाण्डुरौ, मरुद्भ्यः चित्रः, अग्नये कृष्णः, सरस्वत्यै अजः, मेष्यै मेषः, वरुणाय पाण्डुरः इति पशवः दत्ताः। अग्नये गायत्री त्र्यृचः, राथन्तरे अष्टकपालः, इन्द्राय त्रिष्टुभ् पञ्चदशर्चः, बर्हते एकादशकपालः, सर्वेभ्यः देवेभ्यः जगती सप्तदशर्चः, वरूपाय द्वादशकपालः, मित्रावरुणे अनुष्टुभ् एकविंशत्यर्चः, वैराजाय पुष्टिः, बृहस्पते पङ्क्तिः एकत्रिंशदर्चः, शाक्वरे चारुः, सवित्रे उष्णिक् त्रयस्त्रिंशदर्चः, रैवते द्वादशकपालः, प्रजापतये चारुः, अदिते विष्णुपत्न्यै चारुः, अग्नये वैश्वानराय द्वादशकपालः, अनुमत्यै अष्टकपालः इति हविरुपहाराः समर्प्यन्ते। ततः सविता देवः यज्ञं प्रेरयतु, यजमानं शुभाय प्रेरयतु। दिव्यः गन्धर्वः, लक्षणधारकः, अस्माकं लक्षणं शुद्धयतु। वाक्पतिः बलं ददातु। वयं सवितुः देवस्य उत्तमं तेजः धियः धियः धीयमहे। सः अस्माकं धियः प्रेरयतु। सवितर् देव, सर्वाणि अमङ्गलानि अपाकुरु, यद् शुभं अस्ति तत् अस्मभ्यं दत्तु। वयं वसूनां विभाजकं सवितारं सर्वं पुरुषदर्शिनं आह्वयामः। ब्राह्मणत्वाय ब्राह्मणः, क्षत्राय क्षत्रियः, मरुद्भ्यः वैश्यः, तपसे शूद्रः, तमसे चौरः, नरकाय वीरहन्, पापाय क्लिबः, विक्रयाय कर्मारः, कामाय वेश्या, निषादाय मागधः इति विविधाः पुरुषाः नियुक्ताः। नृत्याय सूतः, गीताय मागधः, धर्माय सभासदः, अमङ्गलाय विडालः, हास्याय हासकः, मुदाय स्त्रीसखः, हर्षाय कुमारः, प्रज्ञाय रथकारः, स्थैर्याय तक्षकः इति च। तपसे कुम्भकारः, मायाय लोहारः, शोभाय मणिकारः, श्रियै तन्तुवायः, धनुर्वेदाय इषुकृत्, शस्त्राय धनुर्विद्, कर्मणि तन्तुवायः, दैवाय रज्जुकृत्, मृत्यवे व्याधः, विनाशाय श्वपः इति च। नद्यै मत्स्यग्रहः, श्वापदग्रहाय निषादः, पुरुषव्याघ्राय उग्रः, गन्धर्वाप्सरसां पतितः, परिचारकाय उन्मत्तः, सर्पदेवताय अनिकेतः, अक्षक्रीडाय धूर्तः, अनक्षक्रीडाय राक्षसः, पिशाचाय वेताळः, मन्त्रिकाय कंटककारः इति च। संयोगाय परदारगः, गृहाय परपुरुषः, क्लेशाय त्यक्तः, विनाशाय विश्वासघाती, अमङ्गलाय वन्ध्यापतिः, प्रायश्चित्ताय दक्षः, ज्ञानाय स्मारकः, रतये प्रियः, वर्णाय अनुयायी, बलाय सहायः इति च। विकृतये कुब्जः, हर्षाय वामनः, द्वाराय खञ्जः, निद्राय अन्धः, अधर्माय बधिरः, शुद्धये वैद्यः, प्रज्ञाय ज्योतिष्कः, शिक्षाय पृच्छकः, अधिकशिक्षाय अनुयायी, सीमाय न्यायिकः इति च। गजाय हस्तिपः, वेगे अश्वपालकः, पुष्ट्यै गोपालकः, बलाय मेंढकः, तेजसे अजपालकः, अन्नाय कृषकः, पानाय सुरापकः, श्रियै गृहपति, समृद्धये कोशाध्यक्षः, निरीक्षणाय पर्यवेक्षकः इति च। तेजसे दारुकः, प्रभाय अग्निधः, हुताय यजमानः, समृद्धये परिचारकः, परमे लोकाय उपासकः, देवलोकाय दूतः, मनुष्यलोकाय घोषकः, सर्वेषां लोकानां सहायः, प्रतिनिवृत्तये पेषकः, प्रज्ञाय वस्त्रधावकः, कामाय रंगकारः इति च। सत्याय अन्तर्यामी चौरः, रिपुघ्नाय सूचकः, विवेकाय भृत्यः, निरीक्षणाय पर्यवेक्षकः, बालाय परिचारकः, समृद्धये विहारकः, स्नेहाय मधुरवक्ता, रक्षाय अश्वविद्, दिव्यलोकाय दुहिता, परमे लोकाय सेवकः इति च। क्रोधाय दग्धा, रोषाय धावकः, संयमाय बध्नातः, शोकाय अनुसारी, श्रेयसे विमोचयिता, किलाय त्रिकूटः, शोभाय मनोजातः, आचाराय अञ्जनकारः, विनाशाय कोशकारः, संयमाय सूत्रम् इति च। संयमाय सूत्रम्, अथर्वभ्यः रक्षितः, संवत्सराय परिवर्तकः, अर्धवर्षाय अजातः, वर्तमानवर्षाय गतः, गतवर्षाय गतः, संवत्सराय जीर्णः, संवत्सराय पलितः, ऋभुभ्यः चमसकारः, साध्येभ्यः चर्मसञ्ज्ञकः इति च। सरोभ्यः मत्स्यग्रहः, स्थलेषु स्थायी, पङ्के सेवकः, सरसिषु तृणच्छेदकः, शुष्के नौकिकः, तरणाय नाविकः, तीर्थे तर्ता, दुर्गे कणिकुञ्चकः, घोषाय पत्रवायः, गुहाय व्याघ्रः, शैलान्ते पेषकः, पर्वते किम्पुरुषः इति च। विकृताय पौलकसः, वर्णाय सुवर्णकारः, तुलाय वणिक्, सायं गाल्विन्, सर्वेभ्यः भस्मकः, समृद्धये जागरूकः, विपत्तौ निद्रालुः, क्लेशाय निन्दकः, वृद्धये स्तुतिकः, विवादाय विभजकः इति च। अक्षराजाय जुआरी, जयपदाय नवाक्षः, तृतीयपदाय व्यवस्थापकः, चतुर्थपदाय व्यवस्थापकः, उत्प्लवाय सभास्तम्भः, मृत्यवे गोघ्नः, क्षयाय गोहन्, क्षुधाय गोविकर्तुः समीपे स्थितः याचकः, पापाय विचर्य, अघाय पर्वतान्वासी इति च। प्रतिध्वनये घोषकः, शब्दाय कूकुः, अन्ताय वाचालः, अनन्ताय मूकः, निनादाय दुन्दुभिः, महत्त्वाय वीणाकः, क्रन्दाय वंशिकः, नीचस्वनाय शंखवादकः, अरण्याय वनचारी, अन्ये विपिने अग्निकृत् इति च। परिहासाय वेश्या, हास्याय विडालः, यादवाय चित्रवर्णः, ग्रामाय लेखकः, घोषकाय ते, महत्त्वाय वीणावादकः, हस्तघाताय वंशिकः, नृत्याय हर्षाय च तालवादकः इति च। अग्नये स्थूलः, पृथिव्यै आसनविस्तारकः, वायवे पतितः, अन्तरिक्षाय वेणुवादकः, दिव्याय खनकः, सूर्याय पिङ्गलः, नक्षत्रेभ्यः कीटः, चन्द्रमसे कुष्ठी, दिवसे श्वेतः पिङ्गललोचनः, रात्रौ कृष्णः पिङ्गललोचनः इति च। एते अष्ट विकृताः प्राप्यन्ते—अत्युच्चः, अत्यवचः, अतिक्रूरः, अतिस्थूलः, अतीव श्वेतः, अतीव कृष्णः, अतिप्रच्युतकेशः, अति रोमशः। न तु शूद्राः, न ब्राह्मणाः—एते प्रजापतेः एव। मागधः, वेश्या, जुआरी, क्लिबः—एते अपि प्रजापतेः एव, न शूद्राः, न ब्राह्मणाः। सः पुरुषः सहस्रशिराः, सहस्राक्षः, सहस्रपादः। सः सर्वतः पृथिव्यां व्याप्य, दशाङ्गुलं उन्नतः स्थितः। एषः एव सर्वम्—यत् भूतम्, यत् भविष्यति। सः अमृतस्य ईश्वरः, यः अन्नेन वर्धते। एषा पुरुषस्य महिमा, पुरुषः तु एतद् अधिकः। सर्वाणि भूतानि तस्य पादश्चत्वारि, त्रयः पादाः दिवि अमृताः। त्रयः पादाः पुरुषः उदक्रामन्, एकः पादः पुनः इह जातः। तस्मात् सर्वतः व्याप्तवान्, यत् भुङ्क्ते यच्च न भुङ्क्ते। तस्मात् विराज् अजायत, विराजः पुरुषः। जातः, सः भूमेः परतः, पृष्ठतः, पुरतः च व्याप्तवान्। तस्मात् यज्ञात् सर्वतः कृतात् घृतं संप्रासूत। पशवः, विहगाः, अरण्ये, ग्राम्याः च सृष्टाः। तस्मात् यज्ञात्, सम्पूर्णं कृतात् ऋचः, साम्नि, छन्दांसि, यजुः च जातानि। तस्मात् अश्वाः जाताः, द्विदन्ताः पशवः, गावः, अजाः, अवयः च तस्मात् जाताः। ते यं यज्ञं पूर्वे सृष्ट्वा, कुशेषु सिञ्चन्ति। तेन देवाः, साध्याः, ऋषयः च यजन्ते इति। एवं स यज्ञः, स पुरुषः, सृष्टेः आदौ स्थितः, सर्वं जगत्, सर्वे देवाः, सर्वे जनाः च तस्मै एव समर्पिताः।