अग्नये बहुमुखाय प्रथमजं मारुतः प्राप्तः। मारुतः तापवंतः सवातिं लभन्ते, गार्हपत्ये मारुतः बष्किहां, क्रीडन्तः मारुतः मिश्रितान्, स्वधारिणः मारुतः अनुवर्तिनः। एते गतिमन्तः उद्घोषिताः—इन्द्राग्नी, शृंगिणः, महेन्द्रः, विश्वकर्मणः बहुरूपाः। पितृभ्यः सोमधारिणः धूम्रपीताः, बार्हिषदः पितृभ्यः पीतपीताः, अग्निना दग्धः पितृभ्यः कृष्णपीताः, त्र्यंबकानां कृष्णचित्ताः। एते गतिमन्तः उद्घोषिताः—शुनासीरस्य, वायोः शुक्लः, सूर्यस्य शुक्लः। वसन्ते शाद्वलान्, ग्रीष्मे तित्तरान्, वर्षासु चक्राण्, शरदि बकान्, हेमन्ते काकान्, शिशिरे कपोतान् प्राप्तवान्। समुद्राय शिंशुमारान्, पर्जन्याय मेंढकान्, आपः मत्स्यान्, मित्राय कुलीपयान्, वरुणाय मगरान्। सोमाय हंसान्, वायवे बकान्, इन्द्राग्न्यौ कुररान्, मित्राय मृगान्, वरुणाय रक्तहंसान्। अग्नये दार्वाघाटान्, वनवृक्षे श्येनान्, अग्निसोमाभ्यां शुकान्, अश्विनाभ्यां मयूरान्, मित्रवरुणाभ्यां कपोतान्। सोमाय तित्तिरान्, त्वष्ट्रे कौलीकान्, गोष्ठे देवपत्नीभ्यः पक्षिणः, अग्नये पारुष्णान्। अह्नि कपोतान्, रात्रौ सीचापूं, संधिभ्यः जातूं, मासे दात्यूहान्, संवत्सरे महाव्याघ्रं। पृथिव्यां मूषकान्, अन्तरिक्षे पञ्चनकुलान्, दिवि शूकरान्, दिशासु नकुलमृगान्, उपदिशासु पट्टनकुलान्। वसुभ्यः कृष्णसारान्, रुद्रभ्यः चित्रमृगान्, आदित्येभ्यः न्यंकून्, सर्वदेवेभ्यः चित्रसारान्, साध्येभ्यः कुलुंगान्। ईशानाय परस्वतान्, मित्राय गवः, वरुणाय महिषान्, बृहस्पतये गव्यान्, त्वष्ट्रे उष्ट्रान्। प्रजापतये मनुष्यः, हस्त्यै गजः, वाच् प्लुषिपक्षी, चक्षुषे मक्षिका, श्रोत्रे मधुकणाः। प्रजापतिवायुभ्यां पशवः, वरुणाय वनमेषः, यमाय कृष्णसारः, नरपतये वानरः, व्याघ्राय रक्तगवः, वृषभाय वनगवः, श्येनाय बकः, नीलकण्ठाय कृमिः, समुद्राय शिंशुमारः, हिमवते गजः। मयूरः प्रजापतेः, उलूकः हलिक्ष्णस्य, वृषदंशः धात्रेः, बकः दिशां, कोकिलः अग्नेः, कलविङ्कः लोहिताहेः, पुष्करसादः त्वष्ट्रेः, सारसः वाचः। सोमाय कुलुंगः, वनाय अजः, नकुलाय नकुलः, शाकाय पौष्णपक्षी, शृगालाय मयूरः, इन्द्राय वनगवः, पिद्वाय न्यंकुः, कक्कटाय कर्कटः, अनुमत्यै प्रतिश्रुत्का, चक्रवाकाय रक्तहंसः। बालाका सूर्यस्य, शार्गः सृजयस्य, शयाण्डकः मैत्राय, शारिः सरस्वत्याः, पुरुषवाक् श्वः, शार्दूलः भूम्याः, वृकः पृदाकोः, शुकः मन्यवे, शुकः सरस्वत्याः, पुरुषवाक् नराय। सुपर्णः पर्जन्यस्य, आतिर्वाहसः दर्विदस्य, गृध्रः वायोः, कलविङ्कः अग्नेः, पुष्करसादः त्वष्ट्रेः, सारसः वाचः, प्लवः अन्तरिक्षस्य, मद्गु मत्स्यः नदीपतये, कूर्मः द्यावापृथिव्यै। पुरुषमृगः सोमस्य, गोहः कालकाय, दार्वाघाटः वनपतिभ्यः, कर्कवाकुः सावित्रे, हंसः वाताय, नाक्रः मकराय, कुलीपया अकूपाराय, शल्पः ह्रियै। एणिः अह्नि, मेंढकः रात्रौ, मूषकः तित्तिराय, सर्पः अश्विनाभ्यां, कृष्णः रात्रौ, ऋक्षः जातवे, सुशिलिका अन्यजनाय, जहकः विष्णवे। अन्यवापः पक्षी पक्षर्धे, ऋश्यः मयूराय, सुपर्णः गन्धर्वेभ्यः, उत्पलः आपः, कश्यपः कूर्मः मासे, रक्तमत्स्यः कुंडृणाची, गोलत्तिका अप्सरसेभ्यः, असितः मृत्यवे। वर्षाहू पक्षी ऋतुभ्यः, मूषकः शूकराय, मान्थालः पितृभ्यः, अजगरः वसुभ्यः, शाद्वलः कपोताय, उलूकः शशाय, वनमेषः निरृतिवरुणाभ्यां। शित्रः पक्षी आदित्येभ्यः, उष्ट्रः ज्योतिषे, गृध्रः मत्यै, सृमरा वनाय, चित्रमृगः रुद्राय, क्वयी पक्षी कुटरुराय, दात्यौहा अश्वेभ्यः, पिकः कामाय। गण्डः विश्वदेवेभ्यः, कृष्णश्वानः कर्णाय, गर्दभः तारक्षवे, ऋक्षः राक्षसेभ्यः, वराहः इन्द्राय, सिंहः मारुतः, कर्कलासः पिप्पकाय, शकुनिः अस्त्राय, चित्रसारः सर्वदेवेभ्यः। शादं पक्षी दध्ना, अवका दन्तमूलैः, मृत्तिका यवैः, तेगा दंष्ट्रैः, सरस्वती जिह्वाग्रेण, जिह्वामूलं कण्ठिका, तालु हनुभ्यः, आपः मुखेन, वीर्यं शिश्नेन, आदित्याः दाढ्या, मार्गः भ्रूभ्यः, द्यावापृथिवी पलकाभ्यां, विद्युत् पलकपुटैः, श्वेतं स्वाहै, कृष्णं स्वाहै, ऊर्ध्वपलका वारणा, अधःपलका वारणा। वायुः श्वासप्रश्वासाभ्यां, नासिका अभिगमेन, अधोठः शुभेन, ऊर्ध्वठः दीप्तेन, अन्तःठः अल्पदीप्तेन, बाह्यठः स्थापनेन, शिरः गर्जनाय, मस्तिष्कं विद्युत्, कर्णौ श्रवणाय, श्रवणं कर्णाभ्यां, अधःकण्ठः आपः, शुष्ककण्ठः मनसा, ग्रीवा अदित्यै, शिरः निरृत्यै, शिरः घोषाय, प्राणः केशाय, समूहो शरीराय। मच्छिका केशैः, इन्द्रः निद्रया, बृहस्पतिः पक्षीस्थानं, कूर्माः शैलैः, पादः जंघाभ्यां, ऋक्षः पादाभ्यां, शाद्वलः वेगेन, यात्रा बाहुभ्यां, अरणिः हनुभ्यां, अग्निः पूर्वबाहुभ्यां, पूषा बाहुभ्यां, अश्विनौ स्कन्धाभ्यां, रुद्रः रुदनाय। प्रथमः भागः अग्नये, द्वितीयः वायवे, तृतीयः इन्द्राय, चतुर्थः सोमाय, पञ्चमः अदित्यै, षष्ठः इन्द्राण्यै, सप्तमः मारुतः, अष्टमः बृहस्पतये, नवमः अर्यमणे, दशमः धात्रे, एकादशः इन्द्राय, द्वादशः वरुणाय, त्रयोदशः यमाय। प्रथमः भागः इन्द्राग्न्यौ, द्वितीयः सरस्वत्यै, तृतीयः मित्राय, चतुर्थः आपः, पञ्चमः निरृत्यै, षष्ठः अग्निसोमाभ्यां, सप्तमः सर्पेभ्यः, अष्टमः विष्णवे, नवमः पूष्णे, दशमः त्वष्ट्रे, एकादशः इन्द्राय, द्वादशः वरुणाय, त्रयोदशः यम्यै; दक्षिणः द्यावापृथिव्यै, उत्तरः सर्वदेवेभ्यः। स्कन्धः मारुतः, प्रथमः सर्वदेवेभ्यः, कक्षः रुद्रः, द्वितीयः आदित्येभ्यः, तृतीयः वायवे, पुच्छं अग्निसोमाभ्यां, ऊरू कृुंचेभ्यः, कटी इन्द्रबृहस्पती, जानु मित्रवरुणाभ्यां, जंघा आक्रमणाभ्यां, बलं स्थूरेभ्यः, त्वक् कुष्ठेभ्यः। पूषा गुदेन, अन्धः गूढान्तरगृहेण, सर्पः गुदेन, विचरन्तः गात्रैः, आपः मूत्रेण, वीर्यं शिश्नेन, शीघ्रः लिङ्गेन, सन्ततिः बीजेन, काकः पित्तेन, विसर्गः गुदेन, उलूकः विष्ठायाम्। इन्द्रस्य गोष्ठः, अदित्याः बलम्, दिशाः स्कन्धः, अदित्याः चिकित्सा, मेघाः हृदयम्, अन्तरिक्षं फुफ्फुसैः, दिवः उदरेण, चक्रवाकः वृक्केण, पर्वताः प्लीहेन, शिलाः यकृत्, वाल्मीका ग्रन्थिभिः, धाराः पित्तेन, सरांसि यकृत्, समुद्रः उदरेण, वैश्वानरः भस्मना। नाभ्या आधारः, दृढता रसैः, आपः उष्णेन, रश्मयः बिन्दुभिः, कुहू उष्णेन, शीतः मेदसा, हिमः अश्रुभिः, गर्जन्तः दोषैः, स्नायु रक्षाभिः, चित्रा अंगैः, तारा रूपेण, भूमिः त्वचा; जुम्बकाय स्वाहा। आदौ हिरण्यगर्भः उत्पन्नः; स एव सर्वस्य जन्मनः एकः प्रभुः। स भूमिं दिवं च स्थापयामास—कस्मै देवाय हविर्ददाम? स एकः सर्वस्य प्राणतो नयतो राजा, लोकस्य अधिपः—कस्मै देवाय हविर्ददाम? यस्य महिमा हिमवतः समुद्रः नदी च घोषयन्ति, यस्य दिशाः, यस्य बाहवः—कस्मै देवाय हविर्ददाम? यः आत्मानं बलं च ददाति, सर्वे देवाः तम् ईश्वरं पूजयन्ति, यस्य छाया अमृतं, यस्य छाया मृत्युः—कस्मै देवाय हविर्ददाम? सर्वतः शुभाः सन्तु नः चिन्ताः, अनवच्छिन्नाः, नित्यनूतनाः, सृजनशीलाः। देवाः नः रक्षन्तु, प्रतिदिनं वृद्धिं ददतु, अपायात् नः पालयन्तु। देवाः नः अनुग्रहं ददतु, देवाः नः उदारता प्रत्यागच्छतु। देवमित्रं समीपं गच्छेम, देवाः नः दीर्घायुष्यम् ददतु। इति, वेदवाक्येषु वर्णितं, विविधं जीवजगत्, देवता, अंगानि, तेषां सम्बन्धाः, हिरण्यगर्भस्य महिमा च, श्रद्धया, आदरपूर्वकं, एकीकृत्य कथितम्।