यदा यज्ञकर्म आरभ्यते, तदा अर्धमासाः तवाङ्गानि बध्नन्तु, मासाः बन्धनपूर्वकं त्वां छिनन्तु, अहोरात्राणि च मरुतश्च त्वां पिषन्तु, विदारयन्तु च। दिव्याः ऋत्विजः त्वां छिनन्तु, आज्ञापयन्तु च; तवाङ्गानि संधिषु सीमाः कुर्वन्तु, बध्नन्तु च। स्वर्गः पृथिवी अन्तरिक्षं च वायुः च तव विवरं पूरयन्तु; सूर्यः नक्षत्रैः सहितः तव लोकं शुभमकरोतु। ऊर्ध्वाङ्गेभ्यः शान्तिः, अधराङ्गेभ्यः शान्तिः, अस्थिभ्यः मज्जाभ्यः च शान्तिः, तव शरीरे शान्तिः। कः खलु एकाकी चरति? कः पुनः जायते? किम् हेमन्तस्य औषधम्? किम् महत् छादनम्? एकाकी सूर्यः चरति, चन्द्रमाः पुनः जायते, अग्निः हेमन्तस्य औषधम्, पृथिवी महत् छादनम्। किम् सूर्यस्य तेजसा तुल्यम्? कः समुद्रस्य सरसः समः? कः पृथिव्या महान्? कस्य मितिः न ज्ञायते? ब्रह्म सूर्यतेजसा तुल्यः, द्यौः समुद्रसमः सरः, इन्द्रः पृथिव्या महान्, गावः यस्य मितिः न ज्ञायते। त्वां पृच्छामि, देवमित्र, यदि मनसा एतत् अवगतवान्; विष्णोः ये त्रिणि पदानि, यत्र पूजितः, तत्र एव समग्रं जगत् प्रविष्टम्। अहं तेषु त्रिषु पादेषु अस्मि, यत्र जगत् प्रविष्टम्; अहं शीघ्रं पृथिवीं च व्योम च एकेन अंशेन, अस्य दिवः पृष्ठतः, चरामि। कस्मिन् पुरुषः प्रविष्टः? के तत्र पुरुषे स्थापिताः? हे ब्रह्मन्, त्वां पृच्छामः; किमत्र वक्ष्यसि? पञ्चसु एव पुरुषः प्रविष्टः; ते पुरुषे एव स्थापिताः; अहं त्वां अन्वेषयामि, न मायया त्वं मतिषु श्रेष्ठः। किम् पूर्वं संकल्पितम्? किम् महत् वेगम्? कः पिलिप्पिला? कः पिशङ्गिला? दिवः पूर्वसंकल्पः, अश्वः महत् वेगः, अजः पिलिप्पिला, रात्रिः पिशङ्गिला। का एषा पिशङ्गिला? कः कुरुपिशङ्गिला? कः शाखायाम् उत्प्लवते? कः पन्थानम् अनुस्रवति? अज्या पिशङ्गिला, श्वा कुरुपिशङ्गिला, शशकः शाखायाम् उत्प्लवते, सर्पः पन्थानम् अनुस्रवति। कति अस्य विट्? कति अक्षराणि? कति हविः? कति विधया प्रेर्यते? त्वां पृच्छामि, यज्ञसमितौ, कति ऋत्विजः कालेन यजन्ति? षट् विट्, शतम् अक्षराणि, अशीतिः हविः, त्रयः समिधः; सप्त ऋत्विजः कालेन यजन्ति। कः लोकनाभिं वेद? कः दिवं पृथिवीं च अन्तरिक्षं वेद? कः सूर्यस्य महत् योनिं वेद? कः चन्द्रमसः जन्म वेद? अहं लोकनाभिं वेद, अहं दिवं पृथिवीं च अन्तरिक्षं वेद, अहं सूर्यस्य महत् योनिं वेद, अहं चन्द्रमसः जन्म अपि वेद। पृथिव्याः परं अन्तं त्वां पृच्छामि, लोकनाभिं त्वां पृच्छामि, महाश्वस्य बीजम् त्वां पृच्छामि, वाचः परं स्थानम् त्वां पृच्छामि। अयं वेदी पृथिव्याः परः अन्तः, अयं यज्ञः लोकनाभिः, अयं सोमः महाश्वस्य बीजम्, अयं ब्रह्म वाचः परं स्थानम्। यः सुविजातः, स्वयम्भूः, स प्रथमः महतोऽर्णवस्य अन्तः, कर्मणः गर्भं न्यधात्, यतः प्रजापतिः जातः। ऋत्विजः सोमस्य महत्त्वेन प्रजापतिम् आह्वयन्ति; स तुष्टः भवतु; ऋत्विजः जुहुयात्, स सोमं पिबतु। हे प्रजापते, त्वत्तः अन्यः न कश्चन एतानि रूपाणि सर्वाणि पर्याप्नोत्; यद् वाञ्छसि, यस्मिन् यजामहे, तत् अस्माकम् अस्तु; वयं धनानां स्वामिनः स्याम। अश्वः उपरि, गाः मृगाः च तव, हे प्रजापतेः अपत्य, कृष्णग्रीवा अग्नेः, अग्रे स्थापितः; सरस्वत्याः मेषः अधः, आसरे; अश्विनोः अधरजानुनी, सौम्यः पौष्णः बाहू, कृष्णः नाभौ, सूर्यस्य पार्श्वे, श्वेतकृष्णे पार्श्वे, त्वष्टुः, रोमशाः ऊरू, वायोः; श्वेतपुच्छः इन्द्रस्य, सुशोभनः स्वपस्यस्य; महावैष्णवः वामनः। रक्तः, धूम्ररक्तः, कर्कन्धुरक्तः तव, सौम्य; बब्रह्मणः, बब्रह्मरक्तः, श्वेतबब्रह्मः वरुणस्य; श्वेतचिह्नः, अन्यः श्वेतचिह्नः, सर्वतः श्वेतचिह्नः सावित्र्याः; श्वेतबाहुः, अन्यः श्वेतबाहुः, सर्वतः श्वेतबाहुः बृहस्पतेः; चित्तिः, लघुचित्तिः, महाचित्तिः मैत्रावरुणस्य। शुद्धमूर्धाः, सर्वशुद्धमूर्धाः, रत्नमूर्धाः अश्विनोः; श्वेतः, श्वेतनेत्रः, रक्तः रुद्रस्य, पशुपतेः; कर्णे यमस्य; अनुलेप्यः रौद्रस्य; दिवाकृतयः पर्जन्यस्य। चित्रः, तिर्यञ्चित्रः, ऊर्ध्वचित्रः मरुताम्; रक्तः, रक्तपुच्छः, चित्तिः सरस्वत्याः; प्लीहकर्णः, शुण्डाकर्णः, ऊर्ध्वायसकर्णः त्वष्टुः; कृष्णग्रीवः, श्वेतनेत्रः, चिह्नजङ्घः इन्द्राग्न्योः; कृष्णाङ्गुलिः, लघ्वङ्गुलिः, महाङ्गुलिः उषसः। विश्वकर्माणः वैश्वदेव्याः, रक्ताः रोहिण्याः, त्रिवर्षाः वाचः, अज्ञाताः अदितेः, तुल्यरूपाः धात्रुः, वत्साः देवपत्नीनाम्। कृष्णग्रीवाः अग्नेः, श्वेतचित्तयः वसूनाम्, रक्ताः रुद्रस्य, श्वेताः, दृश्यमानाः आदित्यानाम्, दिवाकृतयः पर्जन्यस्य। ऊर्ध्वाः, ऋषभः, वामनः इन्द्रविष्ण्योः; ऊर्ध्वः, श्वेतबाहुः, श्वेतपृष्ठः इन्द्रबृहस्पत्योः; वराहाकृतयः शीघ्राः; चित्राः अग्निमरुताम्; कृष्णाः पौष्ण्याः। एते इन्द्राग्न्यौ, द्विरूपाः; अग्निसौम्यौ, वामनाः; अनड्वाहः अग्निविष्ण्योः, अनुज्ञाताः; मैत्रावरुणी, अपरः; मैत्री, अपरः। कृष्णग्रीवाः अग्नेः, हरिताः सोमस्य, श्वेताः वायोः, अचिह्नाः अदितेः, तुल्यरूपाः धात्रुः, वत्साः देवपत्नीनाम्। कृष्णाः पृथिव्याः, धूम्राः अन्तरिक्षस्य, स्थूलाः दिवः, चित्राः विद्युतः, श्यावाः नक्षत्राणाम्। धूम्राः वसन्तस्य, श्वेताः ग्रीष्मस्य, कृष्णाः वर्षासु, रक्तचित्तयः शरदः, हरिताः हेमन्तस्य, बब्रह्मणः शिशिरस्य। त्रिवर्षाः गायत्र्यै, पञ्चवर्षाः त्रिष्टुभे, द्विवर्षा युग्याः जगत्यै, त्रिवत्साः अनुष्टुभे, चतुर्वर्षा युग्याः उष्णिहे। षड्वर्षा युग्याः विराजः, वृषभाः बृहती, ऋषभाः ककुभः, अनड्वाहः पङ्क्त्यै, गावः अतिच्छन्दसे। कृष्णग्रीवाः अग्नेः, हरिताः सोमस्य, उपध्वस्ताः सावित्र्याः, वत्साः सरस्वत्याः, कृष्णाः पूष्णः, चित्राः मरुताम्, नानारूपाः विश्वदेवानाम्, अनुज्ञाताः द्यावापृथिव्योः। एते गतयः उक्ताः—इन्द्राग्न्यौ, कृष्णाः, वरुण्यौ, चित्राः, मरुतः, रूपाणाम् उर्वरितमः। एवं ऋषयः, यजमानः च, देवान्, यज्ञं, पशूंश्च, भूमिं, दिवं, अन्तरिक्षं, सर्वं च, तत्त्वेन, यथाक्रमम्, पृच्छन्ति, वदन्ति, च, यथाशास्त्रं, यथायोग्यम्, ब्रह्मणा प्रतिपादितम्।