श्रूयतां दिव्यायाः यजुषः कथा, या स्वयमिव यज्ञस्य महिमानं प्रकटयति। दीक्षिते यज्ञे, महान्तः दिव्याः दिशः, देवगुरुः बृहस्पतिः, पङ्क्तिर्छन्दः, चतुर्थं बलं, गौः, प्राणश्च, एते सर्वे सम्यक् समाश्रित्य तिष्ठन्ति। तत्र, यौवनेन शोभमानाः सर्वाः उषसः, अमराः सर्वे देवाः, त्रिष्टुभ् छन्दः, षष्ठं बलं, गौः, प्राणः च, एवं समुपस्थिताः। पुनः, दिव्यौ होतारौ, भिषजौ, इन्द्रेण सहयुक्तौ, जगती छन्दः, बलम्, वृषभः, गौः, प्राणः च समुपगृह्णन्ति। त्रयो देव्योऽपि—इळा, सरस्वती, भारत्यः—मरुतः, गणाः, विराड् छन्दः, सप्तमं बलं, दुहमानां गाम्, प्राणं च, स्वीकुर्वन्ति। तत्र त्वष्टा विश्वकर्मा, अद्भुतः, इन्द्राग्नी च पुष्टिवर्धनौ, द्विपदा छन्दः, बलम्, वृषभः, वृषगौः, प्राणश्च, समाश्रयन्ते। वनस्पतिः शमनो भवति, सविता भाग्यदः, ककुभ् छन्दः, अष्टमं बलं, वत्सां गाम्, प्राणं च, समुपदधाति। वरुणः सुशासनः, ‘स्वाहा’ शब्देन यज्ञं सफलं करोति, औषधिं च ददाति; अतिक्छन्दा छन्दः, महावृषभः, गौः, प्राणश्च, तत्र समुपस्थिताः। वसन्तऋतुना, देवाः, वसवः, त्रिवृत्स्तोत्रेण स्तुताः, रथन्तरतेजसा, हविषा, इन्द्रेण, प्राणश्च, समुपदत्ताः। ग्रीष्मे, देवाः, रुद्राः, पञ्चदशे स्तोत्रे स्तुताः, महत्या श्रियाः, बलं दत्त्वा, इन्द्राय हविर्यज्य, प्राणं च ददुः। वर्षासु, आदित्याः सप्तदशे स्तोत्रे स्तुताः, बहुवीर्येण, हविर्यज्य, इन्द्राय, प्राणं च ददुः। शरदि, देवाः, ऋभवः, एकविंशे स्तोत्रे, तेजसा श्रीमन्तः, समृद्धिं दत्वा, इन्द्राय हविर्यज्य, प्राणं च ददुः। हेमन्ते, देवाः, मरुतः, एकत्रिंशे स्तोत्रे, बलवीर्येण, इन्द्राय हविर्यज्य, प्राणं च ददुः। शिशिरे, देवाः, अमृताः, त्रयस्त्रिंशे स्तोत्रे, सत्येन, बृहद्विभूत्या, ऐश्वर्यं दत्वा, इन्द्राय हविर्यज्य, प्राणं च ददुः। अथ होतारः अग्निं समिधा यजति, इळायाः स्थले, अश्विभ्यां, इन्द्रेण, सरस्वत्याः, कृष्णमेणेन, यवैः, औषधिभिः, मधुना, दूर्वया, तेजसा, बलिना, पयसा, सोमेन, घृतेन, मधुना च। होतारः तद्देवताभ्यः हविर्यजति। तथैव तन्नूनपातं, सरस्वतीं, शुक्लमेणं, अश्विभ्यः, इन्द्राय बलवर्धनं, बदरैः, उपवाकया, औषधिभिः, पयसा, सोमेन, घृतेन, मधुना च यजति। नराशंसं, नग्नपतिं, सुरया, औषधिभिः, मेषं, सरस्वतीं भिषजं, अश्विनोः रथमिव, इन्द्रस्य मांसं, बदरैः, उपवाकया, औषधिभिः, पयसा, सोमेन, घृतेन, मधुना च यजति। इळाम्, आहूतां, सरस्वतीं, वृषभस्य बलवर्धनं, अश्विभ्यः, इन्द्राय, औषधिभिः, यवैः, कर्कन्धुभिः, मधुना, लाजैः, पयसा, सोमेन, घृतेन, मधुना च यजति। दर्भम्, रौम्यं भिषजं, अश्विनौ, अश्वम्, भिषजं गाम्, सरस्वतीं भिषजं, इन्द्राय दुहन्तीम्, पयसा, सोमेन, घृतेन, मधुना च यजति। दूरदिशः, शीघ्रगामिनः, अश्विनौ, इन्द्रं, उभे लोकौ, दुहन्तीम् गाम्, सरस्वतीम्, अश्विभ्यः, इन्द्राय, औषधिभिः, तेजसा, बलिना, पयसा, सोमेन, घृतेन, मधुना च यजति। शुभे रात्र्यहनी, अश्विनौ, सरस्वत्याः तेजः, इन्द्रं, औषधिभिः, गृध्रः इव व्योम्नि, श्रिया, पयसा, सोमेन, घृतेन, मधुना च यजति। दिव्यौ होतारौ, अश्विनौ, इन्द्रं, दिवा रात्र्या प्रबुद्धौ, औषधिभिः, सरस्वतीं भिषजं, बलदुहन्तीम्, पयसा, सोमेन, घृतेन, मधुना च यजति। त्रीः देवीः, त्रिविधं हविः, सुवर्णरूपं इन्द्रे, अश्विनौ, इडां, भारत्या वाचा, सरस्वतीम्, इन्द्राय महत्त्वं दुहन्तीम्, बलिना, पयसा, सोमेन, घृतेन, मधुना च यजति। सुरेरम्, वृषभम्, श्रेष्ठं हविः, त्वष्टारं, इन्द्रं, अश्विनौ, औषधिभिः, सरस्वतीम्, तेजसा, आवाहनेन, बलिना, वृकं बलिना, भिषजं श्रिया, सुरया, औषधिभिः, श्रिया, पयसा, सोमेन, घृतेन, मधुना च यजति। वनस्पतेः स्वामिनं, शमनं, शतकृत्वं, बलं क्रोधं, राजानं, व्याघ्रं, अश्विनौ, उग्रां सरस्वतीं भिषजं, इन्द्राय बलं दुहन्तीम्, पयसा, सोमेन, घृतेन, मधुना च यजति। अग्निं घृताहविषा यजति, शिशून् वसाहविषा पृथक्, अजं अश्विनौ, मेषं सरस्वत्यै, वृषभं इन्द्राय, सिंहं बलाय, अग्निं औषधिभिः, सोमं बलाय, इन्द्रं बलिनं, सवितारं, वरुणं भिषजं, वनस्पतेः स्वामिनं, प्रियाः आपः औषधिभिः, देवाः घृतपायिनः, अग्निं औषधिभिः, पयसा, सोमेन, घृतेन, मधुना च यजति। अश्विनौ अजमांसवसाहविषा यज्यते, सरस्वती मेषमांसवसाहविषा, इन्द्रं वृषभमांसवसाहविषा; सर्वे ते हविरादानं कुर्वन्तु। होतारः अश्विनौ, सरस्वतीं, इन्द्रं प्रज्ञं आह्वयेत्; एते सोमाः, अजैः, अविकैः, वृषभैः, अंकुरैः, अक्षिपिष्टैः, धान्यैः, बृहन्तः, मदिनः, सुतः, शुक्लाः, क्षीरवन्तः, अमृताः, मधुप्रवाहाः; अश्विनौ, सरस्वती, इन्द्रः प्रज्ञः, वृत्रहा, तैः तुष्टाः स्युः; सोमरसं पिबन्तु, हृष्टाः स्युः। होतः, हविरर्पय। अश्विनौ आहूय, अद्य अजमध्यमं गृह्णीयाताम्, वसा उत्तिष्ठता, द्वेषोभ्योऽपकृता, मनुष्यकृतादपसृता, घृते स्थापिता, प्रथमे पिष्टे, सुविदत्रे, शतं रुद्रेषु, वह्निपीतेषु, बहुधानेषु, पार्श्वात्, श्रोणितः, शुक्लात्, ऊर्ध्वात्, प्रत्येकाङ्गात् कृत्स्नात्—अश्विनौ हविरादानं कुर्वन्तु। होतः, अर्पय। सरस्वती आहूय, अद्य अविमध्यमं गृह्णीयात्, वसा उत्तिष्ठता, द्वेषोभ्योऽपकृता, मनुष्यकृतादपसृता, घृते स्थापिता, प्रथमे पिष्टे, सुविदत्रे, शतं रुद्रेषु, वह्निपीतेषु, बहुधानेषु, पार्श्वात्, श्रोणितः, शुक्लात्, ऊर्ध्वात्, प्रत्येकाङ्गात् कृत्स्नात्—सरस्वती हविरादानं कुर्वन्तु। होतः, अर्पय। इन्द्रं आहूय, अद्य वृषभमध्यमं गृह्णीयात्, वसा उत्तिष्ठता, द्वेषोभ्योऽपकृता, मनुष्यकृतादपसृता, घृते स्थापिता, प्रथमे पिष्टे, सुविदत्रे, शतं रुद्रेषु, वह्निपीतेषु, बहुधानेषु, पार्श्वात्, श्रोणितः, शुक्लात्, ऊर्ध्वात्, प्रत्येकाङ्गात् कृत्स्नात्—इन्द्रः हविरादानं कुर्वन्तु। होतः, अर्पय। वनस्पतेः स्वामिनमाह्वयेत्, स हि दृढेन, श्रियावता पाशेन बद्धः; यत्र अश्विनोः प्रिया आवासाः, यत्र सरस्वत्याः, यत्र इन्द्रस्य, अग्नेः, सोमस्य, इन्द्रस्य प्रज्ञस्य, सवितुः, वरुणस्य, वनस्पतेः पन्थानः, घृतपायिनां देवतानां, अग्नेः होतुः—सर्वत्र, यथायुक्तं, यथास्तुतं, एतान् सुसम्पन्नान् कुर्यात्; एवं वनस्पतेः स्वामी हविरादानं कुर्वीत। होतः, अर्पय। अग्निं यथायोग्यं हविर्यज्य आहूयेत्; अश्विनोः प्रिया आवासान् गृह्णीयात्, सरस्वत्याः, इन्द्रस्य, अग्नेः, सोमस्य, इन्द्रस्य प्रज्ञस्य, सवितुः, वरुणस्य, वनस्पतेः पन्थानः, घृतपायिनां देवतानां, अग्नेः होतुः, स्वस्य महिमानं, अन्नं च दद्यात्; जातवेदाः सर्ववित् हविरादानं कुर्वीत। होतः, अर्पय। सरस्वती दर्भः दिव्या, इन्द्राश्विभ्यः सुसंस्थिता; नेत्रदीधितिरिव, तेजः दर्भे धत्ते धनिनां लाभाय। ते भुञ्जीरन्। अर्पय। दिव्यद्वाराणि, अश्विनौ, भिषजौ, इन्द्रः, सरस्वती; श्वासबलवत्, द्वाराणि तेजः धत्ते धनिनां लाभाय। ते भुञ्जीरन्। अर्पय। दिव्याः उषसः, अश्विनौ, इन्द्रः प्रज्ञः, सरस्वती; बलवद्वाक्समानि, उषसः तेजः धत्ते धनिनां लाभाय। ते भुञ्जीरन्। अर्पय। दिव्यः पायुः, सरस्वती, अश्विनौ, इन्द्रः च वर्धिताः; श्रवणकीर्तिसमानि, पायवः तेजः धत्ते धनिनां लाभाय। ते भुञ्जीरन्। अर्पय। दिव्याः पुष्टिदाः, इन्द्राय, सरस्वत्यै, अश्विनौ, भिषजौ; दीप्तिवर्चसमानि, हवयः तेजः धत्ते धनिनां लाभाय। ते भुञ्जीरन्। अर्पय। देवाः, देवतानां भिषजः, होतारः, इन्द्रः, अश्विनौ; वषट्कारेण, सरस्वती, हृदयवर्चसमानि, होतारः तेजः धत्ते धनिनां लाभाय। ते भुञ्जीरन्। अर्पय। त्रयः दिव्याः, त्र्यः देव्यो, अश्विनौ, इळा, सरस्वती; नाभिसत्त्वसमानि, इन्द्राय, धनिनां लाभाय। ते भुञ्जीरन्। अर्पय। इन्द्रः देवः, नराशंसः, त्रिवारूथः, सरस्वती अश्विनौ च रथे वह्यन्ते; बीजस्वरूपममृतं, त्वष्टा बलानि इन्द्राय, धनिनां लाभाय। ते भुञ्जीरन्। अर्पय। एवं यज्ञे देवताः, छन्दांसि, ऋतवः, हविः, प्राणा, बलानि, सर्वं सम्यग् स्थापयन्ति। होतारः श्रद्धया हविर्यजति, देवाः तुष्टाः सन्ति, यज्ञोऽयं सफलो भवति।