ਅਥੈਤਾਨ੍ ਅष੍ਟੌ ਵਿਰੂਪਾਨ੍ ਆ ਲਭਤੇ ऽਤਿਦੀਰ੍ਘਂ ਚਾਤਿਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਚਾਤਿਸ੍ਥੂਲਂ ਚਾਤਿਕृਸ਼ਂ ਚਾਤਿਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਚਾਤਿਕृष੍ਣਂ ਚਾਤਿਕੁਲ੍ਵਂ ਚਾਤਿਲੋਮਸ਼ਂ ਚ । ਅਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ऽ ਅਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ੍ ਤੇ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਾਃ । ਮਾਗਧਃ ਪੁꣳਸ਼੍ਚਲੀ ਕਿਤਵਃ ਕ੍ਲੀਬੋ ऽਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ऽ ਅਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ੍ ਤੇ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਾਃ
ਹੁਣ, ਇਹ ਅੱਠ ਵਿਅੰਗ ਹਨ: ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ, ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ, ਬਹੁਤ ਮੋਟਾ, ਬਹੁਤ ਪਤਲਾ, ਬਹੁਤ ਚਿੱਟਾ, ਬਹੁਤ ਕਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਗੰਜਾ, ਬਹੁਤ ਵੱਢ ਵਾਲਾ। ਨਾ ਸ਼ੂਦਰ, ਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਹਨ। ਮਾਗਧ, ਨਚਣ ਵਾਲੀ, ਜੂਆਰੀ, ਨਪੂੰਸਕ—ਇਹ ਵੀ, ਨਾ ਸ਼ੂਦਰ, ਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਹਨ।
ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰ੍षਾ ਪੁਰੁषਃ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਹਸ੍ਰਪਾਤ੍ । ਸ ਭੂਮਿꣳ ਸਰ੍ਵਤ ਸ੍ਪृਤ੍ਵਾਤ੍ਯ੍ ਅਤਿष੍ਠਦ੍ ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮ੍
ਉਸ ਪੁਰਖ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਹਨ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰ ਹਨ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਕੇ, ਦਸ ਉਂਗਲ ਵੱਧ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।
ਪੁਰੁषऽਏਵੇਦꣳ ਸਰ੍ਵਂ ਯਦ੍ ਭੂਤਂ ਯਚ੍ ਚ ਭਾਵ੍ਯਮ੍ । ਉਤਾਮृਤਤ੍ਵਸ੍ਯੇਸ਼ਾਨੋ ਯਦ੍ ਅਨ੍ਨੇਨਾਤਿਰੋਹਤਿ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਹੀ ਪੁਰਖ ਹੈ—ਜੋ ਹੋਇਆ ਤੇ ਜੋ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਜੋ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਏਤਾਵਾਨ੍ ਅਸ੍ਯ ਮਹਿਮਾਤੋ ਜ੍ਯਾਯਾꣳਸ਼੍ ਚ ਪੂਰੁषਃ । ਪਾਦੋ ऽਸ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਵਾ ਭੂਤਾਨਿ ਤ੍ਰਿਪਾਦ੍ ਅਸ੍ਯਾਮृਤਂ ਦਿਵਿ
ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੁਰਖ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸ ਦਾ ਚੌਥਾ ਭਾਗ ਹਨ; ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਅਮਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਪਾਦ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵ ਉਦ੍ ਐਤ੍ ਪੁਰੁषਃ ਪਾਦੋ ऽਸ੍ਯੇਹਾਭਵਤ੍ ਪੁਨਃ । ਤਤੋ ਵਿष੍ਵਙ੍ ਵ੍ਯਕ੍ਰਾਮਤ੍ ਸਾਸ਼ਨਾਨਸ਼ਨੇ ऽ ਅਭਿ
ਪੁਰਖ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ; ਇੱਕ ਭਾਗ ਇੱਥੇ ਮੁੜ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ, ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਿਆ, ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਨਾ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਵਿਰਾਡ੍ ਅਜਾਯਤ ਵਿਰਾਜੋ ऽ ਅਧਿ ਪੂਰੁषਃ । ਸ ਜਾਤੋ ऽ ਅਤ੍ਯ੍ ਅਰਿਚ੍ਯਤ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਭੂਮਿਮ੍ ਅਥੋ ਪੁਰਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਰਾਟ ਜਨਮਿਆ, ਤੇ ਵਿਰਾਟ ਤੋਂ ਪੁਰਖ। ਜਨਮ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਯਜ੍ਞਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਹੁਤਃ ਸਮ੍ਭृਤਂ ਪृषਦਾਜ੍ਯਮ੍ । ਪਸ਼ੂꣳਸ੍ ਤਾꣳਸ਼੍ ਚਕ੍ਰੇ ਵਾਯਵ੍ਯਾਨ੍ ਆਰਣ੍ਯਾ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਸ਼੍ ਚ ਯੇ
ਉਸ ਯਜਨ ਤੋਂ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਪਿਤ ਹੋਇਆ, ਘਿਉ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਛੀ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਬਣਾਏ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਯਜ੍ਞਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਹੁਤ ऽ ऋਚਃ ਸਾਮਾਨਿ ਜਜ੍ਞਿਰੇ । ਛਨ੍ਦਾꣳਸਿ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਯਜੁਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਜਾਯਤ
ਉਸ ਯਜਨ ਤੋਂ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਪਿਤ ਹੋਇਆ, ਰਿਗ ਤੇ ਸਾਮ ਗੀਤ ਜਨਮੇ; ਉਸ ਤੋਂ ਛੰਦ ਜਨਮੇ; ਉਸ ਤੋਂ ਯਜੁਰ ਜਨਮਿਆ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਸ਼੍ਵਾ ऽ ਅਜਾਯਨ੍ਤ ਯੇ ਕੇ ਚੋਭਯਾਦਤਃ । ਗਾਵੋ ਹ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਜ੍ ਜਾਤਾ ऽ ਅਜਾਵਯਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਘੋੜੇ ਜਨਮੇ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਜਾਨਵਰ ਦੋ ਕਤਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਗਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਤੇ ਭੇੜਾਂ ਜਨਮੀਆਂ।
ਤਂ ਯਜ੍ਞਂ ਬਰ੍ਹਿषਿ ਪ੍ਰੌਕ੍ਸ਼ਨ੍ ਪੁਰੁषਂ ਜਾਤਮ੍ ਅਗ੍ਰਤਃ । ਤੇਨ ਦੇਵਾ ऽ ਅਯਜਨ੍ਤ ਸਾਧ੍ਯਾ ऽ ऋषਯਸ਼੍ ਚ ਯੇ
ਉਹ ਯਜਨ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਪੁਰਖ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਹੀ ਤੇ ਛਿੜਕਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ, ਸਾਧਿਆ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਯਜਨ ਕੀਤਾ।
ਯਤ੍ ਪੁਰੁषਂ ਵ੍ਯ੍ ਅਦਧੁਃ ਕਤਿਧਾ ਵ੍ਯਕਲ੍ਪਯਨ੍ । ਮੁਖਂ ਕਿਮ੍ ਅਸ੍ਯ ਕੌ ਬਾਹੂ ਕਾ ਊਰੂ ਪਾਦਾ ऽ ਉਚ੍ਯੇਤੇ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿੰਨੇ ਹਿੱਸੇ ਕੀਤੇ? ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਕੀ ਸੀ? ਉਸਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਨ? ਉਸਦੀਆਂ ਰਾਣਾਂ ਤੇ ਪੈਰ ਕਿਹੜੇ ਸਨ, ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ऽਸ੍ਯ ਮੁਖਮ੍ ਆਸੀਦ੍ ਬਾਹੂ ਰਾਜਨ੍ਯਃ ਕृਤਃ । ਊਰੂ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਯ ਯਦ੍ ਵੈਸ਼੍ਯਃ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾꣳ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋ ऽ ਅਜਾਯਤ
ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਿਆ, ਬਾਂਹਾਂ ਰਾਜੇ ਬਣੇ, ਰਾਣਾਂ ਵੈਸ਼ ਬਣੀਆਂ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਮਨਸੋ ਜਾਤਸ਼੍ ਚਕ੍ਸ਼ੋਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ऽ ਅਜਾਯਤ । ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦ੍ ਵਾਯੁਸ਼੍ ਚ ਪ੍ਰਾਣਸ਼੍ ਚ ਮੁਖਾਦ੍ ਅਗ੍ਨਿਰ੍ ਅਜਾਯਤ
ਉਸਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਚੰਦਮਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸੂਰਜ, ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਹਵਾ ਤੇ ਸਾਹ, ਤੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।
ਨਾਭ੍ਯਾ ऽ ਆਸੀਦ੍ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ꣳ ਸ਼ੀਰ੍ष੍ਣੋ ਦ੍ਯੌਃ ਸਮ੍ ਅਵਰ੍ਤਤ । ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਭੂਮਿਰ੍ ਦਿਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਤ੍ ਤਥਾ ਲੋਕਾꣳऽ ਅਕਲ੍ਪਯਨ੍
ਉਸਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਅਕਾਸ਼ ਬਣਿਆ, ਸਿਰ ਤੋਂ ਅਸਮਾਨ, ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ, ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਬਣਾਏ।
ਯਤ੍ ਪੁਰੁषੇਣ ਹਵਿषਾ ਦੇਵਾ ਯਜ੍ਞਮ੍ ਅਤਨ੍ਵਤ । ਵਸਨ੍ਤੋ ऽਸ੍ਯਾਸੀਦ੍ ਆਜ੍ਯਂ ਗ੍ਰੀष੍ਮ ऽ ਇਧ੍ਮਃ ਸ਼ਰਦ੍ ਧਵਿਃ
ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਬਣਾਕੇ ਯਜਨ ਕੀਤਾ, ਤਾੰ ਬਸੰਤ ਉਸਦਾ ਘਿਉ, ਗਰਮੀ ਲੱਕੜ, ਤੇ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਬਣੀ।
ਸਪ੍ਤਾਸ੍ਯਾਸਨ੍ ਪਰਿਧਯਸ੍ ਤ੍ਰਿਃ ਸਪ੍ਤ ਸਮਿਧਃ ਕृਤਾਃ । ਦੇਵਾ ਯਦ੍ ਯਜ੍ਞਂ ਤਨ੍ਵਾਨਾ ऽ ਅਬਧ੍ਨਨ੍ ਪੁਰੁषਂ ਪਸ਼ੁਮ੍
ਉਸਦੇ ਸੱਤ ਘੇਰੇ ਸਨ, ਤੇ ਇਕੀਸ ਲੱਕੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯਜਨ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨੀ ਵਾਲਾ ਜਾਨਵਰ ਬਣਾਇਆ।
ਯਜ੍ਞੇਨ ਯਜ੍ਞਮ੍ ਅਯਜਨ੍ਤ ਦੇਵਾਸ੍ ਤਾਨਿ ਧਰ੍ਮਾਣਿ ਪ੍ਰਥਮਾਨ੍ਯ੍ ਆਸਨ੍ । ਤੇ ਹ ਨਾਕਂ ਮਹਿਮਾਨਃ ਸਚਨ੍ਤ ਯਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵੇ ਸਾਧ੍ਯਾਃ ਸਨ੍ਤਿ ਦੇਵਾਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯਜਨ ਨਾਲ ਹੀ ਯਜਨ ਕੀਤਾ; ਇਹੀ ਪਹਿਲੇ ਧਰਮ ਸਨ। ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਧਿਆ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਅਦ੍ਭ੍ਯਃ ਸਮ੍ਭृਤਃ ਪृਥਿਵ੍ਯੈ ਰਸਾਚ੍ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਃ ਸਮ੍ ਅਵਰ੍ਤਤਾਗ੍ਰੇ । ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਵਿਦਧਦ੍ ਰੂਪਮ੍ ਏਤਿ ਤਨ੍ ਮਰ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਦੇਵਤ੍ਵਮ੍ ਆਜਾਨਮ੍ ਅਗ੍ਰੇ
ਪਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਅਸਲ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸਦਾ ਰੂਪ ਤਵਸ਼ਟਰ ਨੇ ਬਣਾਇਆ; ਇਹੀ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵਾਂ ਦੀ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਮਹਿਮਾ ਬਣੀ।
ਵੇਦਾਹਮ੍ ਏਤਂ ਪੁਰੁषਂ ਮਹਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਣਂ ਤਮਸਃ ਪਰਸ੍ਤਾਤ੍ । ਤਮ੍ ਏਵ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾਤਿ ਮृਤ੍ਯੁਮ੍ ਏਤਿ ਨਾਨ੍ਯਃ ਪਨ੍ਥਾ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ऽਯਨਾਯ
ਮੈਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਹੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੋਖ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸ਼੍ ਚਰਤਿ ਗਰ੍ਭੇ ऽਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਜਾਯਮਾਨੋ ਬਹੁਧਾ ਵਿ ਜਾਯਤੇ । ਤਸ੍ਯ ਯੋਨਿਂ ਪਰਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਧੀਰਾਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਹ ਤਸ੍ਥੁਰ੍ ਭੁਵਨਾਨਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾ
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜੰਮਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਉਸਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਯੋ ਦੇਵੇਭ੍ਯ ऽ ਆਤਪਤਿ ਯੋ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪੁਰੋਹਿਤਃ । ਪੂਰ੍ਵੋ ਯੋ ਦੇਵੇਭ੍ਯੋ ਜਾਤੋ ਨਮੋ ਰੁਚਾਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਯੇ
ਉਹ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ।
ਰੁਚਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮ੍ਯਂ ਜਨਯਨ੍ਤੋ ਦੇਵਾ ऽ ਅਗ੍ਰੇ ਤਦ੍ ਅਬ੍ਰੁਵਨ੍ । ਯਸ੍ ਤ੍ਵੈਵਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਾ ऽ ਅਸਨ੍ ਵਸ਼ੇ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਚਮਕ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ: ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ ਚ ਤੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ਼੍ ਚ ਪਤ੍ਨ੍ਯਾਵ੍ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਰੂਪਮ੍ ਅਸ਼੍ਵਿਨੌ ਵ੍ਯਾਤ੍ਤਾਮ੍ । ਇष੍ਣਨ੍ਨ੍ ਇषਾਣਾਮੁਂ ਮ ऽ ਇषਾਣ ਸਰ੍ਵਲੋਕਂ ਮ ऽ ਇषਾਣ
ਤੈਥੋਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਤੇਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਤੇਰੇ ਪਾਸੇ ਹਨ, ਤਾਰੇ ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਹਨ, ਅਸ਼ਵਿਨ ਤੇਰਾ ਮੂੰਹ ਹਨ। ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਰੋਟੀ ਦੇ, ਸਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਹਕਮਤ ਦੇ।
ਤਦ੍ ਏਵਾਗ੍ਨਿਸ੍ ਤਦ੍ ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ ਤਦ੍ ਵਾਯੁਸ੍ ਤਦ੍ ਉ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ । ਤਦ੍ ਏਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਾ ऽ ਆਪਃ ਸ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਉਹੀ ਅੱਗ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਉਹੀ ਹਵਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਚੰਦਮਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਚਮਕ ਹੈ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇ ਨਿਮੇषਾ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਵਿਦ੍ਯੁਤਃ ਪੁਰੁषਾਦ੍ ਅਧਿ । ਨੈਨਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨ ਤਿਰ੍ਯਞ੍ਚਂ ਨ ਮਧ੍ਯੇ ਪਰਿ ਜਗ੍ਰਭਤ੍
ਸਾਰੇ ਪਲ, ਬਿਜਲੀਆਂ, ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਉੱਤੇ, ਨਾ ਪਾਸੇ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ ਫੜਿਆ।
ਨ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ऽ ਅਸ੍ਤਿ ਯਸ੍ਯ ਨਾਮ ਮਹਦ੍ ਯਸ਼ਃ । ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭ ऽ ਇਤ੍ਯ੍ ਏषਃ । ਮਾ ਮਾ ਹਿꣳਸੀਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏषਾ । ਯਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਜਾਤ ऽ ਇਤ੍ਯ੍ ਏष
ਉਸਦੀ ਕੋਈ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ; ਉਸਦਾ ਨਾਂ ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ। ਉਹ ਹੀ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਹੈ। 'ਮੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਵੋ' — ਇਹ ਉਸਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ। ਉਹੋ ਜਿਹੜੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਏषੋ ਹ ਦੇਵਃ ਪ੍ਰਦਿਸ਼ੋ ऽਨੁ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪੂਰ੍ਵੋ ਹ ਜਾਤਃ ਸ ऽ ਉ ਗਰ੍ਭੇ ऽ ਅਨ੍ਤਃ । ਸ ऽ ਏਵ ਜਾਤਃ ਸ ਜਨਿष੍ਯਮਾਣਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ ਜਨਾਸ੍ ਤਿष੍ਠਤਿ ਸਰ੍ਵਤੋਮੁਖਃ
ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਹੋਰ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖੜਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਜ੍ ਜਾਤਂ ਨ ਪੁਰਾ ਕਿਂ ਚਨੈਵ ਯ ਆਬਭੂਵ ਭੁਵਨਾਨਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾ । ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ਪ੍ਰਜਯਾ ਸꣳਰਰਾਣਸ੍ ਤ੍ਰੀਣਿ ਜ੍ਯੋਤੀꣳषਿ ਸਚਤੇ ਸ षੋਡਸ਼ੀ
ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਬਣਾਏ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਤਿੰਨ ਚਾਨਣ ਤੇ ਸੋਲਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯੇਨ ਦ੍ਯੌਰ੍ ਉਗ੍ਰਾ ਪृਥਿਵੀ ਚ ਦृਢਾ ਯੇਨ ਸ੍ਵ ਸ੍ਤਭਿਤਂ ਯੇਨ ਨਾਕਃ । ਯੋ ऽ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ੇ ਰਜਸੋ ਵਿਮਾਨਃ ਕਸ੍ਮੈ ਦੇਵਾਯ ਹਵਿषਾ ਵਿਧੇਮ
ਜਿਸ ਨੇ ਤਾਕਤਵਰ ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਮਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕੀਤਾ—ਜੋ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਰੇਤਾਂ ਉੱਤੇ—ਉਸ ਕਿਹੜੇ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਈਏ?
ਯਂ ਕ੍ਰਨ੍ਦਸੀ ऽ ਅਵਸਾ ਤਸ੍ਤਭਾਨੇ ऽ ਅਭ੍ਯੈਕ੍ਸ਼ੇਤਾਂ ਮਨਸਾ ਰੇਜਮਾਨੇ । ਯਤ੍ਰਾਧਿ ਸੂਰ ऽ ਉਦਿਤੋ ਵਿਭਾਤਿ ਕਸ੍ਮੈ ਦੇਵਾਯ ਹਵਿषਾ ਵਿਧੇਮ । ਆਪੋ ਹ ਯਦ੍ ਬृਹਤੀਃ । ਯਸ਼੍ ਚਿਦ੍ ਆਪਃ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋਵਾਂ, ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਥਾਮੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀਆਂ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹਨ—ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਕਿਹੜੇ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਈਏ? ਪਾਣੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਹਨ। ਉਹੀ ਪਾਣੀ ਹੈ।