ਅਰ੍ਧਮਾਸਾਃ ਪਰੂꣳषਿ ਤੇ ਮਾਸਾ ऽ ਆ ਚ੍ਛ੍ਯਨ੍ਤੁ ਸ਼ਮ੍ਯਨ੍ਤਃ । ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਾਣਿ ਮਰੁਤੋ ਵਿਲਿष੍ਟꣳ ਸੂਦਯਨ੍ਤੁ ਤੇ
ਅੱਧ ਮਹੀਨੇ, ਤੇਰੇ ਅੰਗ, ਤੈਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ; ਮਹੀਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕੱਟਣ, ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹੋਏ; ਦਿਨ-ਰਾਤ ਅਤੇ ਮਰੁਤ ਤੈਨੂੰ ਪੀਸਣ ਤੇ ਤੋੜਣ।
ਦੈਵ੍ਯਾ ऽ ਅਧ੍ਵਰ੍ਯਵਸ੍ ਤ੍ਵਾ ਛ੍ਯਨ੍ਤੁ ਵਿ ਚ ਆਸਤੁ । ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਪਰ੍ਵਸ਼ਸ੍ ਤੇ ਸਿਮਾਃ ਕृਣ੍ਵਨ੍ਤੁ ਸ਼ਮ੍ਯਨ੍ਤੀਃ
ਦਿਵਿਆ ਯਜਕ ਤੈਨੂੰ ਕੱਟਣ ਤੇ ਆਗਿਆ ਦੇਣ; ਤੇਰੇ ਅੰਗ, ਜੋੜਾਂ 'ਤੇ, ਹੱਦਾਂ ਬਣਾਉਣ, ਪੱਟੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣ।
ਦ੍ਯੌਸ੍ ਤੇ ਪृਥਿਵ੍ਯਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਵਾਯੁਸ਼੍ ਛਿਦ੍ਰਂ ਪृਣਾਤੁ ਤੇ । ਸੂਯਸ੍ ਤੇ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੈਃ ਸਹ ਲੋਕਂ ਕृਣੋਤੁ ਸਾਧੁਯਾ
ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਤੇ ਹਵਾ ਤੇਰੇ ਖੋਲ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਭਰ ਦੇਣ; ਸੂਰਜ ਤੇ ਤਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਤੇਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਬਣਾਉਣ।
ਸ਼ਂ ਤੇ ਪਰੇਭ੍ਯੋ ਗਾਤ੍ਰੇਭ੍ਯਃ ਸ਼ਮ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਵਰੇਭ੍ਯਃ । ਸ਼ਮ੍ ਅਸ੍ਥਭ੍ਯੋ ਮਜ੍ਜਭ੍ਯਃ ਸ਼ਮ੍ ਵ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਤਨ੍ਵੈ ਤਵ
ਤੇਰੇ ਉੱਪਰਲੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਹੇਠਲੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ; ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਮੱਜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ।
ਕਃ ਸ੍ਵਿਦ੍ ਏਕਾਕੀ ਚਰਤਿ ਕ ऽ ਉ ਸ੍ਵਿਜ੍ ਜਾਯਤੇ ਪੁਨਃ । ਕਿꣳ ਸ੍ਵਿਦ੍ਧਿਮਸ੍ਯ ਭੇषਜਂ ਕਿਮ੍ ਵ੍ ਆਵਪਨਂ ਮਹਤ੍
ਕੌਣ ਇਕੱਲਾ ਤੁਰਦਾ ਹੈ? ਕੌਣ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ? ਸਰਦੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀ ਹੈ? ਵੱਡਾ ਢੱਕਣ ਕੀ ਹੈ?
ਸੂਰ੍ਯ ऽ ਏਕਾਕੀ ਚਰਤਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਜਾਯਤੇ ਪੁਨਃ । ਅਗ੍ਨਿਰ੍ ਹਿਮਸ੍ਯ ਭੇषਜਂ ਭੂਮਿਰ੍ ਆਵਪਨਂ ਮਹਤ੍
ਸੂਰਜ ਇਕੱਲਾ ਤੁਰਦਾ ਹੈ; ਚੰਦ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅੱਗ ਸਰਦੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਵੱਡਾ ਢੱਕਣ ਹੈ।
ਕਿꣳ ਸ੍ਵਿਤ੍ ਸੂਰ੍ਯਸਮਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਕਿꣳ ਸਮੁਦ੍ਰਸਮꣳ ਸਰਃ । ਕਿꣳ ਸ੍ਵਿਤ੍ ਪृਥਿਵ੍ਯੈ ਵਰ੍षੀਯਃ ਕਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੀ ਹੈ? ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਿਹੜਾ ਸਰੋਵਰ ਹੈ? ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਸ ਦੀ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ?
ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸੂਰ੍ਯਸਮਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ ਦ੍ਯੌਃ ਸਮੁਦ੍ਰਸਮꣳ ਸਰਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪृਥਿਵ੍ਯੈ ਵਰ੍षੀਯਾਨ੍ ਗੋਸ੍ ਤੁ ਮਾਤ੍ਰਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਬ੍ਰਹਮ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਅਸਮਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਰੋਵਰ ਹੈ; ਇੰਦਰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ; ਗਾਂ ਦੀ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ।
ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਾ ਚਿਤਯੇ ਦੇਵਸਖ ਯਦਿ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਤ੍ਰ ਮਨਸਾ ਜਗਨ੍ਥ । ਯੇषੁ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ ਤ੍ਰਿषੁ ਪਦੇष੍ਵ੍ ਏष੍ਟਸ੍ ਤੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਭੁਵਨਮ੍ ਆ ਵਿਵੇਸ਼ਾꣳ੩ऽ
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਮਿੱਤਰ, ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਮਨ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਪਗਾਂ 'ਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਸਮਾਈ।
ਅਪਿ ਤੇषੁ ਤ੍ਰਿषੁ ਪਦੇष੍ਵ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਯੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਭੁਵਨਮ੍ ਆਵਿਵੇਸ਼ । ਸਦ੍ਯਃ ਪਰ੍ਯ੍ ਏਮਿ ਪृਥਿਵੀਮ੍ ਉਤ ਦ੍ਯਾਮ੍ ਏਕੇਨਾਙ੍ਗੇਨ ਦਿਵੋ ऽ ਅਸ੍ਯ ਪृष੍ਠਮ੍
ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਪਗਾਂ 'ਚ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਸਮਾਈ; ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਰਦਾ ਹਾਂ, ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ, ਇਸ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਪਿੱਠ।
ਕੇष੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਪੁਰੁष ऽ ਆ ਵਿਵੇਸ਼ ਕਾਨ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਪੁਰੁषੇ ऽ ਅਰ੍ਪਿਤਾਨਿ । ਏਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨ੍ ਉਪਵਲ੍ਹਾਮਸਿ ਤ੍ਵਾ ਕਿꣳ ਸ੍ਵਿਨ੍ ਨਃ ਪ੍ਰਤਿ ਵੋਚਾਸ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ
ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਪਰਵেশ ਕੀਤਾ? ਕੀ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ? ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਦੱਸੇਂਗਾ?
ਪਞ੍ਚਸ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਪੁਰੁष ऽ ਆ ਵਿਵੇਸ਼ ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਪੁਰੁषੇ ऽ ਅਰ੍ਪਿਤਾਨਿ । ਏਤਤ੍ ਤ੍ਵਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਮਨ੍ਵਾਨੋ ऽ ਅਸ੍ਮਿ ਨ ਮਾਯਯਾ ਭਵਸ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਤਰੋ ਮਤ੍
ਪੰਜ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਪਰਵेश ਕੀਤਾ; ਉਹ ਪੰਜ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ; ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਨਹੀਂ।
ਕਾ ਸ੍ਵਿਦ੍ ਆਸੀਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਚਿਤ੍ਤਿਃ ਕਿꣳ ਸ੍ਵਿਦ੍ ਆਸੀਦ੍ ਬृਹਦ੍ ਵਯਃ । ਕਾ ਸ੍ਵਿਦ੍ ਆਸੀਤ੍ ਪਿਲਿਪ੍ਪਿਲਾ ਕਾ ਸ੍ਵਿਦ੍ ਆਸੀਤ੍ ਪਿਸ਼ਙ੍ਗਿਲਾ
ਪਹਿਲੀ ਇੱਛਾ ਕੀ ਸੀ? ਵੱਡੀ ਤੇਜ਼ੀ ਕੀ ਸੀ? ਪਿਲਿਪਿਲਾ ਕੀ ਸੀ? ਪਿਸ਼ੰਗਿਲਾ ਕੀ ਸੀ?
ਦ੍ਯੌਰ੍ ਆਸੀਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਚਿਤ੍ਤਿਃ ਅਸ਼੍ਵऽ ਆਸੀਦ੍ ਬृਹਦ੍ ਵਯਃ । ਅਵਿਰ੍ ਆਸੀਤ੍ ਪਿਲਿਪ੍ਪਿਲਾ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ ਆਸੀਤ੍ ਪਿਸ਼ਙ੍ਗਿਲਾ
ਅਸਮਾਨ ਪਹਿਲੀ ਇੱਛਾ ਸੀ; ਘੋੜਾ ਵੱਡੀ ਤੇਜ਼ੀ ਸੀ; ਬਕਰਾ ਪਿਲਿਪਿਲਾ ਸੀ; ਰਾਤ ਪਿਸ਼ੰਗਿਲਾ ਸੀ।
ਕਾ ऽ ਈਮਰੇ ਪਿਸ਼ਂਗਿਲਾ ਕਾ ऽ ਈਂ ਕੁਰੁਪਿਸ਼ਂਗਿਲਾ । ਕ ऽ ਈਮ੍ ਆਸ੍ਕਨ੍ਦਮ੍ ਅਰ੍षਤਿ ਕ ऽ ਈਂ ਪਨ੍ਥਾਂ ਵਿ ਸਰ੍ਪਤਿ
ਇਹ ਪਿਸ਼ੰਗਿਲਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਕੁਰੂਪਿਸ਼ੰਗਿਲਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਕੌਣ ਟਾਹਣੀ 'ਤੇ ਛਲਾਂਗ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ? ਕੌਣ ਰਾਹ 'ਤੇ ਰੇਂਗਦਾ ਹੈ?
ਅਜਾਰੇ ਪਿਸ਼ਂਗਿਲਾ ਸ਼੍ਵਾਵਿਤ੍ ਕੁਰੁਪਿਸ਼ਂਗਿਲਾ । ਸ਼ਸ਼ ਆਸ੍ਕਨ੍ਦਮ੍ ਅਰ੍षਤ੍ਯ੍ ਅਹਿਃ ਪਨ੍ਥਾਂ ਵਿ ਸਰ੍ਪਤਿ
ਬੱਕਰੀ ਪਿਸ਼ੰਗਿਲਾ ਹੈ, ਕੁਤਾ ਕੁਰੂਪਿਸ਼ੰਗਿਲਾ ਹੈ। ਖਰਗੋਸ਼ ਟਾਹਣੀ 'ਤੇ ਛਲਾਂਗ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸੱਪ ਰਾਹ 'ਤੇ ਰੇਂਗਦਾ ਹੈ।
ਕਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਵਿष੍ਠਾਃ ਕਤ੍ਯ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਰਾਣਿ ਕਤਿ ਹੋਮਾਸਃ ਕਤਿਧਾ ਸਮਿਦ੍ਧਃ । ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਤ੍ਵਾ ਵਿਦਥਾ ਪृਚ੍ਛਮ੍ ਅਤ੍ਰ ਕਤਿ ਹੋਤਾਰ ऽ ऋਤੁਸ਼ੋ ਯਜਨ੍ਤਿ
ਇਸ ਦੀਆਂ ਲਦੀਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹਨ? ਅੱਖਰ ਕਿੰਨੇ ਹਨ? ਹਵਨ ਕਿੰਨੇ ਹਨ? ਕਿੰਨੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਅੱਗ ਜਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਯਜਨ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਕਿੰਨੇ ਪੁਜਾਰੀ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ?
षਡ੍ ਅਸ੍ਯ ਵਿष੍ਠਾਃ ਸ਼ਤਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਰਾਣ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੀਤਿਰ੍ ਹੋਮਾਃ ਸਮਿਧੋ ਹ ਤਿਸ੍ਰਃ । ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਤੇ ਵਿਦਥਾ ਪ੍ਰ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਸਪ੍ਤ ਹੋਤਾਰ ऋਤੁਸ਼ੋ ਯਜਨ੍ਤਿ
ਇਸ ਦੀਆਂ ਲਦੀਆਂ ਛੇ ਹਨ, ਅੱਖਰ ਸੌ ਹਨ, ਹਵਨ ਅੱਸੀ ਹਨ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੱਕੜੀਆਂ ਹਨ। ਯਜਨ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਸੱਤ ਪੁਜਾਰੀ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕੋ ऽ ਅਸ੍ਯ ਵੇਦ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਨਾਭਿਂ ਕੋ ਦ੍ਯਾਵਾਪृਥਿਵੀ ऽ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਮ੍ । ਕਃ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਵੇਦ ਬृਹਤੋ ਜਨਿਤ੍ਰਂ ਕੋ ਵੇਦ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਂ ਯਤੋਜਾਃ
ਕੌਣ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ? ਕੌਣ ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਅੰਤਰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ? ਕੌਣ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਉਤਪਤਿ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ? ਕੌਣ ਚੰਦ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਦਾ ਸਿਰਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ?
ਵੇਦਾਹਮ੍ ਅਸ੍ਯ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਨਾਭਿਂ ਵੇਦ ਦ੍ਯਾਵਾਪृਥਿਵੀ ऽ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਮ੍ । ਵੇਦ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਬृਹਤੋ ਜਨਿਤ੍ਰਂ ਅਥੋ ਵੇਦ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਂ ਯਤੋਜਾਃ
ਮੈਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਅੰਤਰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਉਤਪਤਿ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਚੰਦ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਦਾ ਸਿਰਾ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।
ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਾ ਪਰਮ੍ ਅਨ੍ਤਂ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਃ ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਯਤ੍ਰ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਨਾਭਿਃ । ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਾ ਵृष੍ਣੋ ऽ ਅਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਰੇਤਃ ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਵਾਚਃ ਪਰਮਂ ਵ੍ਯੋਮ
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰਲੇ ਸਿਰੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੱਡੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਬੀਜ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਵਾਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਆਕਾਸ਼ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ।
ਇਯਂ ਵੇਦਿਃ ਪਰੋ ऽ ਅਨ੍ਤਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ऽ ਅਯਂ ਯਜ੍ਞੋ ਯਤ੍ਰ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਨਾਭਿਃ । ਅਯꣳ ਸੋਮੋ ਵृष੍ਣੋ ऽ ਅਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਰੇਤਃ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਯਂ ਵਾਚਃ ਪਰਮਂ ਵ੍ਯੋਮ
ਇਹ ਵੇਦੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰਲਾ ਸਿਰਾ ਹੈ; ਇਹ ਯਜਨ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਮ ਵੱਡੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ।
ਸੁਭੂਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਃ ਪ੍ਰਥਮੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਮਹਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਣਵੇ । ਦਧੇ ਹ ਗਰ੍ਭਮ੍ ऋਤ੍ਵਿਯਂ ਯਤੋ ਜਾਤਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਚੰਗੀ ਜਾਤ ਵਾਲਾ, ਆਪ ਹੀ ਬਣਿਆ, ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ, ਨੇ ਰਸਮ ਦਾ ਬੀਜ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਜਨਮਿਆ।
ਹੋਤਾ ਯਕ੍ਸ਼ਤ੍ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿꣳ ਸੋਮਸ੍ਯ ਮਹਿਮ੍ਨਃ । ਜੁषਤਾਂ ਪਿਬਤੁ ਸੋਮꣳ ਹੋਤਰ੍ ਯਜ
ਪੁਜਾਰੀ ਸੋਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ; ਪੁਜਾਰੀ ਸੋਮ ਚੜ੍ਹਾਏ ਤੇ ਉਹ ਸੋਮ ਪੀਵੇ।
ਪ੍ਰਜਾਪਤੇ ਨ ਤ੍ਵਦ੍ ਏਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾ ਰੂਪਾਣਿ ਪਰਿ ਤਾ ਬਭੂਵ । ਯਤ੍ਕਾਮਾਸ੍ ਤੇ ਜੁਹੁਮਸ੍ ਤਨ੍ ਨੋ ऽ ਅਸ੍ਤੁ । ਵਯꣳ ਸ੍ਯਾਮ ਪਤਯੋ ਰਯੀਣਾਮ੍
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਿਸ ਇੱਛਾ ਲਈ ਅਸੀਂ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਸਾਡੀ ਹੋਵੇ। ਅਸੀਂ ਧਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣੀਏ।
ਅਸ਼੍ਵਸ੍ ਤੂਪਰੋ ਗੋਮृਗਸ੍ ਤੇ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਾਃ ਕृष੍ਣਗ੍ਰੀਵ ऽ ਆਗ੍ਨੇਯੋ ਰਰਾਟੇ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ ਸਾਰਸ੍ਵਤੀ ਮੇष੍ਯ੍ ਅਧਸ੍ਤਾਦ੍ਧਨ੍ਵੋਰ੍ ਆਸ਼੍ਵਿਨਾਵ੍ ਅਧੋਰਾਮੌ ਬਾਹ੍ਵੋਃ ਸੌਮਪੌष੍ਣਃ ਸ਼੍ਯਾਮੋ ਨਾਭ੍ਯਾꣳ ਸੌਰ੍ਯਯਾਮੌ ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼੍ ਚ ਕृष੍ਣਸ਼੍ ਚ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਸ੍ ਤ੍ਵਾष੍ਟ੍ਰੌ ਲੋਮਸ਼ਸਕ੍ਥੌ ਸਕ੍ਥ੍ਯੋਰ੍ ਵਾਯਵ੍ਯਃ ਸ਼੍ਵੇਤਃ ਪੁਚ੍ਛ ऽ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਯ ਸ੍ਵਪਸ੍ਯਾਯ ਵੇਹਦ੍ ਵੈष੍ਣਵੋ ਵਾਮਨਃ
ਰੋਹਿਤੋ ਧੂਮ੍ਰਰੋਹਿਤਃ ਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਰੋਹਿਤਸ੍ ਤੇ ਸੌਮ੍ਯਾ ਬਭ੍ਰੁਰ੍ ਅਰੁਣਬਭ੍ਰੁਃ ਸ਼ੁਕਬਭ੍ਰੁਸ੍ ਤੇ ਵਾਰੁਣਾਃ ਸ਼ਿਤਿਰਨ੍ਧ੍ਰੋ ऽਨ੍ਯਤਃਸ਼ਿਤਿਰਨ੍ਧ੍ਰਃ ਸਮਨ੍ਤਸ਼ਿਤਿਰਨ੍ਧ੍ਰਸ੍ ਤੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰਾਃ ਸ਼ਿਤਿਬਾਹੁਰ੍ ਅਨ੍ਯਤਃਸ਼ਿਤਿਬਾਹੁਃ ਸਮਨ੍ਤਸ਼ਿਤਿਬਾਹੁਸ੍ ਤੇ ਬਾਰ੍ਹਸ੍ਪਤ੍ਯਾਃ ਪृषਤੀ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਪृषਤੀ ਸ੍ਥੂਲਪृषਤੀ ਤਾ ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣ੍ਯਃ
ਲਾਲ, ਧੂੰਏਂ ਵਾਲਾ ਲਾਲ, ਕਰਕੰਧੂ ਲਾਲ ਤੇਰੇ ਹਨ, ਹੇ ਨਰਮ। ਭੂਰਾ, ਲਾਲ-ਭੂਰਾ, ਚਿੱਟਾ-ਭੂਰਾ ਵਰੁਣ ਦੇ ਹਨ; ਚਿੱਟਾ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲਾ, ਹੋਰ ਚਿੱਟਾ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਪਾਸੇ ਚਿੱਟਾ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਦੇ ਹਨ; ਚਿੱਟੀ ਬਾਂਹ, ਹੋਰ ਚਿੱਟੀ ਬਾਂਹ, ਸਭ ਪਾਸੇ ਚਿੱਟੀ ਬਾਂਹ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਦੇ ਹਨ; ਚਿੱਟੇ-ਚਿੱਟੇ, ਛੋਟੇ-ਚਿੱਟੇ, ਵੱਡੇ-ਚਿੱਟੇ ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣ ਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਾਲਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ੁਦ੍ਧਵਾਲੋ ਮਣਿਵਾਲਸ੍ ਤ ऽ ਆਸ਼੍ਵਿਨਾਃ ਸ਼੍ਯॆਤਃ ਸ਼੍ਯੇਤਾਕ੍ਸ਼ੋ ऽਰੁਣਸ੍ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਯ ਪਸ਼ੁਪਤਯੇ ਕਰ੍ਣਾ ਯਾਮਾ ऽ ਅਵਲਿਪ੍ਤਾ ਰੌਦ੍ਰਾ ਨਭੋਰੂਪਾਃ ਪਾਰ੍ਜਨ੍ਯਾਃ
ਸਾਫ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਸਾਫ ਵਾਲਾ, ਮਣੀ ਵਾਲਾ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੇ ਹਨ; ਚਿੱਟਾ, ਚਿੱਟੀ ਅੱਖ ਵਾਲਾ, ਲਾਲ ਰੁਦਰ ਤੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦੇ ਹਨ; ਕੰਨ ਯਮ ਦੇ ਹਨ; ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਰੌਦਰ ਦੇ ਹਨ; ਆਕਾਸ਼ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਪਾਰਜਨਿਆ ਦੇ ਹਨ।
ਪृਸ਼੍ਨਿਸ੍ ਤਿਰਸ਼੍ਚੀਨਪृਸ਼੍ਨਿਰ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਪृਸ਼੍ਨਿਸ੍ ਤੇ ਮਾਰੁਤਾਃ ਫਲ੍ਗੂਰ੍ ਲੋਹਿਤੋਰ੍ਣੀ ਪਲਕ੍ਸ਼ੀ ਤਾਃ ਸਾਰਸ੍ਵਤ੍ਯਃ ਪ੍ਲੀਹਾਕਰ੍ਣਃ ਸ਼ੁਣ੍ਠਾਕਰ੍ਣੋ ऽਦ੍ਧ੍ਯਾਲੋਹਕਰ੍ਣਸ੍ ਤੇ ਤ੍ਵਾष੍ਟ੍ਰਾਃ ਕृष੍ਣਗ੍ਰੀਵਃ ਸ਼ਿਤਿਕਕ੍ਸ਼ੋ ऽਞ੍ਜਿਸਕ੍ਥਸ੍ ਤ ऽ ਐਨ੍ਦ੍ਰਾਗ੍ਨਾਃ ਕृष੍ਣਾਞ੍ਜਿਰ੍ ਅਲ੍ਪਾਞ੍ਜਿਰ੍ ਮਹਾਞ੍ਜਿਸ੍ ਤ ऽ ਉषਸ੍ਯਾਃ
ਚਿੱਟਾ-ਚਿੱਟਾ, ਤਿਰਛਾ-ਚਿੱਟਾ, ਉਪਰਲਾ-ਚਿੱਟਾ ਮਾਰੁਤ ਦੇ ਹਨ; ਫਿੱਕਾ, ਲਾਲ ਪੂਛ ਵਾਲਾ, ਚਿੱਟਾ-ਚਿੱਟਾ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਹਨ; ਪਲੀਹਾ-ਕੰਨ, ਸੁੰਢ-ਕੰਨ, ਉਪਰਲਾ-ਲੋਹਾ-ਕੰਨ ਤਵਸ਼ਤਰ ਦੇ ਹਨ; ਕਾਲੀ ਗਰਦਨ, ਚਿੱਟੀ ਅੱਖ, ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲਾ ਪੱਟ ਇੰਦਰ-ਅੱਗ ਦੇ ਹਨ; ਕਾਲੀ ਉਂਗਲ, ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ, ਵੱਡੀ ਉਂਗਲ ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਿਲ੍ਪਾ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵ੍ਯੋ ਰੋਹਿਣ੍ਯਸ੍ ਤ੍ਰ੍ਯਵਯੋ ਵਾਚੇ ऽਵਿਜ੍ਞਾਤਾ ऽ ਅਦਿਤ੍ਯੈ ਸਰੂਪਾ ਧਾਤ੍ਰੇ ਵਤ੍ਸਤਰ੍ਯੋ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪਤ੍ਨੀਭ੍ਯਃ
ਕਾਰੀਗਰ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਦੇ ਹਨ, ਲਾਲ ਰੋਹਿਨੀ ਦੇ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਸਾਲਾ ਵਾਕ ਲਈ ਹਨ, ਅਣਜਾਣ ਆਦਿਤੀ ਲਈ ਹਨ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਧਾਤ੍ਰ ਲਈ ਹਨ, ਵੱਛੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀ ਲਈ ਹਨ।
ਘੋੜਾ ਉਪਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਗਾਂ ਤੇ ਹਿਰਨ ਤੇਰੇ ਹਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ। ਕਾਲੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਅੱਗ ਦਾ ਹੈ, ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ; ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਭੇੜ ਹੇਠਾਂ, ਰੇਤ ਹੇਠਾਂ ਹੈ; ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪੱਟ; ਸੌਮ ਤੇ ਪੌਸ਼ਣ ਦੇ ਬਾਂਹਾਂ; ਕਾਲਾ ਨਾਭੀ 'ਤੇ; ਸੂਰਜ ਦੇ ਪਾਸੇ; ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਕਾਲਾ ਪਾਸੇ, ਤਵਸ਼ਤਰ ਦੇ; ਲੰਬ ਵਾਲੇ ਪੱਟ, ਵਾਯੂ ਦੇ; ਚਿੱਟਾ ਪੂਛ ਇੰਦਰ ਲਈ; ਸੁੰਦਰ ਪੂਛ ਸਵਪਸਿਆ ਲਈ; ਵੱਡਾ ਵੈਸ਼ਨਵ ਬੌਨਾ ਹੈ।