ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਯਜਨ ਦੀ ਰਸਮ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਆਦਰਯੁ ਨੇ ਲੁਕਿਆ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਬਲਦ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁੜ ਉਥੇ ਹੀ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ-ਦਾਇਕ ਭੋਜਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਰ, ਯਕਾਸਕਉ, ਸ਼ਕੁੰਤਿਕਾ, ਆਹਲਗ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਝੂਠੇ ਰੂਪਾਂ ‘ਨਿਗਲਗਲੀਤੀ’ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। ਉਹ ਵਹਿਮ ਕਰ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ, ਆਦਰਯੁ, ਤੇਰਾ ਮੂੰਹ ਸਾਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਨਾ ਸਮਝਾਵੇ। ਇਸ ਰਸਮ ਵਿਚ, ਤੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੱਡਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਹਨ। ‘ਪ੍ਰਤਿਲਾਮੀਤੀ’—ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਆਪਣੀ ਮੁਠੀ ਗਰਭ ਵਿਚ ਦਬਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੇਰਾ ਮੂੰਹ ਸਾਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਨਾ ਸਮਝਾਵੇ। ਹੁਣ, ਉਸਨੂੰ ਉਪਰ ਚੁੱਕੋ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਮੱਧ ਹਿੱਸਾ ਵਧੇ, ਜਿਵੇਂ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਉਪਰ ਚੁੱਕੋ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੱਧ ਹਿੱਸਾ ਹਲਚਲ ਕਰੇ, ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਹੋ ਕੇ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਦੀ ਝਿੱਲੀ ਮੋਟੀ ਹੋ ਕੇ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਗਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਲਚਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸੋਹਣੀ, ਚੌੜੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਆਪਣੀ ران ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਸੱਚ ਦੀ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਗੱਡਿਆਂ ਵਾਂਗ। ਜਦੋਂ ਹਿਰਨ ਜੌ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੋਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸ਼ੂਦਰ ਆਰੀਆ ਔਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਇਹੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਹਿਰਨ ਜੌ ਖਾਂਦਾ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਪੋਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਸ਼ੂਦਰ ਆਰੀਆ ਔਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਮੈਂ ਦਧਿਕ੍ਰਾਵਣ, ਜਿੱਤੂ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸਾਡੀ ਲਈ ਸੁਗੰਧਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵੱਲ ਲੰਘਾ ਲਵੇ। ਗਾਇਆਤਰੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ, ਜਗਤੀ, ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ, ਪੰਕਤੀ, ਬ੍ਰਹਤੀ, ਉਸ਼ਣੀਹ, ਕਕੁਭ, ਤੇ ਸੂਚੀ ਸ਼ਲੋਕ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ। ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲੇ, ਚਾਰ ਪੈਰ ਵਾਲੇ, ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਵਾਲੇ, ਛੇ ਪੈਰ ਵਾਲੇ, ਅਣਗਠੇ ਤੇ ਗਠੇ ਛੰਦ, ਸੂਚੀ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ। ਮਹਾਨ, ਉਜਲੇ, ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਬਦਲ-ਵਾਂਗ, ਬਿਜਲੀ-ਵਾਂਗ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਸੂਚੀ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ। ਮਰਦ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਤੇਰੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵੰਡਣ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸੂਚੀ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ। ਚਾਂਦੀ, ਹਿਰਨ, ਸੀਸਾ, ਜੂਆਂ—all ਕੁਝ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ; ਘੋੜੇ ਦੀ ਚਮੜੀ ਉੱਤੇ ਹੱਦਾਂ ਤੇ ਪੱਟੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹੋ, ਬੰਨ੍ਹੋ। ਸ਼ਾਇਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜੌ ਹੈ, ਉਹ ਜੌ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੀਸਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਬਣਾਓ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੌਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੱਟਦਾ, ਕੌਣ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ, ਕੌਣ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਗ ਬੰਨ੍ਹਦਾ; ਕੌਣ ਹੈ ਤੁਹਾਡਾ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲਾ, ਰਿਸ਼ੀ? ਰੁੱਤਾਂ, ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਜੋੜ, ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੇਣ; ਸਾਲ ਦੀ ਊਰਜਾ, ਬੰਨ੍ਹਣ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ। ਅਧ-ਮਾਸ, ਅੰਗ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ; ਮਾਸ, ਕੱਟਦੇ ਹੋਏ, ਬੰਨ੍ਹਣ; ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਮਰੁਤ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਟਦੇ ਤੇ ਤੋੜਦੇ ਹਨ। ਦੇਵ-ਪੁਜਾਰੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੱਟਦੇ ਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ; ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਗ, ਜੋੜਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਦਾਂ ਬਣਾਉਣ, ਬੰਨ੍ਹਣ। ਅਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਵਾਤਾਵਰਨ, ਤੇ ਹਵਾ ਤੁਹਾਡਾ ਮੁਖ ਭਰਦੇ; ਸੂਰਜ ਤੇ ਤਾਰੇ ਤੁਹਾਡੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਬਣਾਉਣ। ਉਪਰਲੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਹੇਠਲੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ; ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਮਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ। ਕੌਣ ਇਕੱਲਾ ਤੁਰਦਾ ਹੈ? ਕੌਣ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ? ਸਰਦੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀ ਹੈ? ਮਹਾਨ ਢਕਣ ਵਾਲਾ ਕੀ ਹੈ? ਸੂਰਜ ਇਕੱਲਾ ਤੁਰਦਾ; ਚੰਦ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ; ਅੱਗ ਸਰਦੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਮਹਾਨ ਢਕਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੀ ਹੈ? ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਝੀਲ ਕੀ ਹੈ? ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਸ ਦੀ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਜਾਣੀ? ਬ੍ਰਹਮ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼ ਝੀਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ; ਇੰਦਰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵੱਡਾ; ਗਾਂ ਦੀ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਜਾਣੀ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਜੇ ਤੂੰ ਮਨ ਨਾਲ ਇਹ ਸਮਝਿਆ; ਉਹ ਤਿੰਨ ਪਗ ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਆ ਗਈ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਪਗਾਂ ਵਿਚ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਆ ਗਈ; ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਰਦਾ ਹਾਂ, ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਇਸ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਪਿੱਠ। ਕਿਸ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਗਿਆ? ਕੀ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਰੱਖੇ ਹਨ? ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ; ਇੱਥੇ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਦੱਸੇਗਾ? ਪੰਜ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਗਿਆ; ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਰੱਖੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਲੱਭ ਰਿਹਾ, ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਵਿਚਾਰ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ। ਪਹਿਲਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਸੀ? ਵੱਡੀ ਤੇਜ਼ੀ ਕੀ ਸੀ? ਪਿਲਿੱਪਿਲਾ ਕੀ ਸੀ? ਪਿਸ਼ੰਗਿਲਾ ਕੀ ਸੀ? ਅਕਾਸ਼ ਪਹਿਲਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੀ; ਘੋੜਾ ਵੱਡੀ ਤੇਜ਼ੀ; ਬੱਕਰੀ ਪਿਲਿੱਪਿਲਾ; ਰਾਤ ਪਿਸ਼ੰਗਿਲਾ। ਪਿਸ਼ੰਗਿਲਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਕੁਰੁਪਿਸ਼ੰਗਿਲਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਕੌਣ ਡਾਲ ਤੇ ਉੱਡਦਾ? ਕੌਣ ਰਾਹ ਤੇ ਸਰਕਦਾ? ਮਾਦਾ ਬੱਕਰੀ ਪਿਸ਼ੰਗਿਲਾ, ਕੁੱਤਾ ਕੁਰੁਪਿਸ਼ੰਗਿਲਾ। ਖਰਗੋਸ਼ ਡਾਲ ਤੇ ਉੱਡਦਾ, ਸੱਪ ਰਾਹ ਤੇ ਸਰਕਦਾ। ਇਸ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਗੋਬਰ ਹਨ? ਕਿੰਨੇ ਅੱਖਰ? ਕਿੰਨੀ ਆਹੁਤੀ? ਕਿੰਨੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ? ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਯਜਨ-ਸਭਾ ਵਿਚ, ਕਿੰਨੇ ਪੁਜਾਰੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਛੇ ਗੋਬਰ, ਸੌ ਅੱਖਰ, ਅੱਸੀ ਆਹੁਤੀ, ਤਿੰਨ ਜਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਕੜੀਆਂ। ਯਜਨ-ਸਭਾ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ: ਸੱਤ ਪੁਜਾਰੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੌਣ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਨਾਭੀ ਜਾਣਦਾ? ਕੌਣ ਅਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਜਾਣਦਾ? ਕੌਣ ਸੂਰਜ ਦੀ ਵੱਡੀ ਉਤਪਤੀ ਜਾਣਦਾ? ਕੌਣ ਚੰਦ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਜਾਣਦਾ? ਮੈਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਨਾਭੀ ਜਾਣਦਾ; ਮੈਂ ਅਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਜਾਣਦਾ; ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਵੱਡੀ ਉਤਪਤੀ ਜਾਣਦਾ; ਮੈਂ ਚੰਦ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਵੀ ਜਾਣਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਜਨ ਵਿਚ ਗੂੜ੍ਹੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ, ਉੱਤਰਾਂ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮ ਸਚਾਈਆਂ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਜ਼ ਖੋਲ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।