ଇଦଂ ଉତ୍ତରାତ୍ ସ୍ଵଃ । ତସ୍ଯ ଶ୍ରୋତ୍ରꣳ ସୌଵମ୍ । ଶରଚ୍ ଛ୍ରୌତ୍ରୀ । ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଶାରଦୀ । ଅନୁଷ୍ଟୁଭ ଽ ଐଡମ୍ । ଐଡାନ୍ ମନ୍ଥୀ । ମନ୍ଥିନ ଽ ଏକଵିꣳଶଃ ଽ । ଏକଵିꣳଶାଦ୍ ଵୈରାଜମ୍ । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଽ ଋଷିଃ । ପ୍ରଜାପତିଗୃହୀତଯା ତ୍ଵଯା ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ଗୃହ୍ଣାମି ପ୍ରଜାଭ୍ଯଃ
ଏହା ଉତ୍ତର ଦିଗର ସ୍ୱର୍ଗ। ଏହାର କାନ୍ ହେଉଛି ସୌମନ ଗୀତ। ଶରତ୍ ଋତୁ ଏହି କାନ୍ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଶାରଦ୍ ଛନ୍ଦ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍। ଏହି ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ କୁ ଏଇଡ଼ମ୍ କୁହାଯାଏ। ଏଇଡ଼ମ୍ ହେଉଛି ମଥିବା ଉପକରଣ। ଏହି ମଥିବା ଉପକରଣ ଏକୋଇଶି। ଏକୋଇଶିରୁ ବୈରାଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହାର ଋଷି। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମଠାରୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ମୁଁ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କାନ୍ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି।
ଇଯଂ ଉପରି ମତିଃ । ତସ୍ଯୈ ଵାଙ୍ ମାତ୍ଯା । ହେମନ୍ତୋ ଵାଚ୍ଯଃ । ପଙ୍କ୍ତିର୍ ହୈମନ୍ତୀ । ପଙ୍କ୍ତ୍ଯୈ ନିଧନଵତ୍ । ନିଧନଵତ ଽ ଆଗ୍ରଯଣଃ । ଆଗ୍ରଯଣାତ୍ ତ୍ରିଣଵତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିꣳଶୌ । ତ୍ରିଣଵତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିꣳଶାଭ୍ଯାꣳ ଶାକ୍ଵରରୈଵତେ । ଵିଶ୍ଵକର୍ମ ଽ ଋଷିଃ । ପ୍ରଜାପତିଗୃହୀତଯା ତ୍ଵଯା ଵାଚଂ ଗୃହ୍ଣାମି ପ୍ରଜାଭ୍ଯଃ । [ ଲୋକଂ ପୃଣ ଛିଦ୍ରଂ ପୃଣାଥୋ ସୀଦ ଧ୍ରୁଵା ତ୍ଵମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ ତ୍ଵା ବୃହସ୍ପତିର୍ ଅସ୍ମିନ୍ ଯୋନାଵ୍ ଅସୀଷଦନ୍ । ତା ଅସ୍ଯ ସୂଦଦୋହସଃ ସୋମꣳ ଶ୍ରୀଣନ୍ତି ପୃଶ୍ନଯଃ । ଜନ୍ମନ୍ ଦେଵାନାଂ ଵିଶସ୍ ତ୍ରିଷ୍ଵ୍ ଆ ରୋଚନେ ଦିଵଃ । ଇନ୍ଦ୍ରଂ ଵିଶ୍ଵା ଅଵୀଵୃଧନ୍ତ୍ ସମୁଦ୍ରଵ୍ଯଚସଂ ଗିରଃ । ରଥୀତମꣳ ରଥୀନାଂ ଵାଜାନାꣳ ସତ୍ପତିଂ ପତିମ୍ ॥ ]???
ଧ୍ରୁଵକ୍ଷିତିର୍ ଧ୍ରୁଵଯୋନିର୍ ଧ୍ରୁଵାସି ଧ୍ରୁଵଂ ଯୋନିମ୍ ଆ ସୀଦ ସାଧୁଯା । ଉଖ୍ଯସ୍ଯ କେତୁଂ ପ୍ରଥମଂ ଜୁଷାଣା । ଅଶ୍ଵିନାଧ୍ଵର୍ଯୂ ସାଦଯତାମ୍ ଇହ ତ୍ଵା
ତୁମେ ଦୃଢ଼ ପୃଥିବୀ, ଦୃଢ଼ ଗର୍ଭ; ତୁମେ ଦୃଢ଼, ଭଲ ଭାବରେ ଦୃଢ଼ ଗର୍ଭରେ ବସ। ଯୋଗ୍ୟ ଯାନର ପ୍ରଥମ ପତାକା ଗ୍ରହଣ କର। ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ଯଜୁର୍ବେଦ ପାଠକ, ଏଠାରେ ତୁମକୁ ବସାନ୍ତୁ।
କୁଲାଯିନୀ ଘୃତଵତୀ ପୁରଂଧିଃ ସ୍ଯୋନେ ସୀଦ ସଦନେ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ । ଅଭି ତ୍ଵା ରୁଦ୍ରା ଵସଵୋ ଗୃଣନ୍ତ୍ଵ୍ ଇମା ବ୍ରହ୍ମ ପୀପିହି ସୌଭଗାଯ । ଅଶ୍ଵିନାଧ୍ଵର୍ଯୂ ସାଦଯତାମ୍ ଇହ ତ୍ଵା
ଘୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦାୟିନୀ, ଘର ବନାଇଥିବା ମହିଳା, ପୃଥିବୀର ଆସନରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସ। ରୁଦ୍ର ଓ ବସୁମାନେ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରୁନ୍ତୁ; ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନାକୁ ଶୁଭ ହେବା ପାଇଁ ରକ୍ଷା କର। ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ଯଜୁର୍ବେଦ ପାଠକ, ଏଠାରେ ତୁମକୁ ବସାନ୍ତୁ।
ସ୍ଵୈର୍ ଦକ୍ଷୈର୍ ଦକ୍ଷପିତେହ ସୀଦ ଦେଵାନାꣳ ସୁମ୍ନେ ବୃହତେ ରଣାଯ । ପିତେଵୈଧି ସୂନଵ ଽ ଆ ସୁଶେଵା ସ୍ଵାଵେଶା ତନ୍ଵା ସଂ ଵିଶସ୍ଵ । ଅଶ୍ଵିନାଧ୍ଵର୍ଯୂ ସାଦଯତାମ୍ ଇହ ତ୍ଵା
ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତି ସହିତ, ଦକ୍ଷତାର ପିତା, ଏଠାରେ ବସ। ଦେବତାମାନଙ୍କର ବଡ଼ କୃପା ପାଇଁ ଏହି ବିଜୟ ଯଜ୍ଞରେ ଅଂଶ ନିଅ। ପିତା ଯେପରି ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଭଲପାଏ, ସେପରି ଆମ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ ହୁଅ, ନିଜ ଦେହରେ ଏଠିକୁ ପ୍ରବେଶ କର। ଅଶ୍ୱିନୀଦେବ ଏଠାରେ ତୁମକୁ ବସାନ୍ତୁ।
ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ପୁରୀଷମ୍ ଅସ୍ଯ୍ ଅପ୍ସୋ ନାମ ତାଂ ତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵେ ଽ ଅଭି ଗୃଣନ୍ତୁ ଦେଵାଃ । ସ୍ତୋମପୃଷ୍ଠା ଘୃତଵତୀହ ସୀଦ ପ୍ରଜାଵଦ୍ ଅସ୍ମେ ଦ୍ରଵିଣା ଯଜସ୍ଵ । ଅଶ୍ଵିନାଧ୍ଵର୍ଯୂ ସାଦଯତାମ୍ ଇହ ତ୍ଵା
ତୁମେ ପୃଥିବୀର ଆର୍ଦ୍ରତା, ତୁମ ନାମ ଜଳ। ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରୁନ୍ତୁ। ଘୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯେଉଁ ଗୀତରେ ସ୍ତୁତିତ, ସେଇ ତୁମେ ଏଠାରେ ବସ, ଆମକୁ ସନ୍ତାନ ସହିତ ଧନ ଦିଅ। ଅଶ୍ୱିନୀଦେବ ଏଠାରେ ତୁମକୁ ବସାନ୍ତୁ।
ଅଦିତ୍ଯାସ୍ ତ୍ଵା ପୃଷ୍ଠେ ସାଦଯାମ୍ଯ୍ ଅନ୍ତରିକ୍ଷସ୍ଯ ଧର୍ତ୍ରୀଂ ଵିଷ୍ଟମ୍ଭନୀଂ ଦିଶାମଧିପତ୍ନୀଂ ଭୁଵନାନାମୂର୍ମିର୍ ଦ୍ରପ୍ସୋ ଽ ଅପାମ୍ ଅସି ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ତ ଽ ଋଷିଃ । ଅଶ୍ଵିନାଧ୍ଵର୍ଯୂ ସାଦଯତାମ୍ ଇହ ତ୍ଵା
ମୁଁ ତୁମକୁ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ପୃଥିବୀର ପିଛିରେ ବସାଉଛି। ତୁମେ ମଧ୍ୟାକାଶର ଆଧାର ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗର ମାଲିକା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ତରଙ୍ଗ ଓ ଜଳର ବିନ୍ଦୁ। ତୁମେ ସମସ୍ତ କାମର କର୍ତ୍ତା ଓ ଋଷି। ଅଶ୍ୱିନୀଦେବ ଏଠାରେ ତୁମକୁ ବସାନ୍ତୁ।
ଶୁକ୍ରଶ୍ ଚ ଶୁଚିଶ୍ ଚ ଗ୍ରୀଷ୍ମାଵ୍ ଋତୂ ଽ ଅଗ୍ନେର୍ ଅନ୍ତଃଶ୍ଲେଷୋ ଽସି କଲ୍ପେତାଂ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ କଲ୍ପନ୍ତାମ୍ ଆପ ଽ ଓଷଧଯଃ କଲ୍ପନ୍ତାମ୍ ଅଗ୍ନଯଃ ପୃଥଙ୍ ନମ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯାଯ ସଵ୍ରତାଃ । ଯେ ଽ ଅଗ୍ନଯଃ ସମନସୋ ଽନ୍ତରା ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଽ ଇମେ ଗ୍ରୈଷ୍ମାଵ୍ ଋତୂ ଽ ଅଭିକଲ୍ପମାନାଽ ଇନ୍ଦ୍ରମ୍ ଇଵ ଦେଵା ଽ ଅଭିସଂ ଵିଶନ୍ତୁ ତଯା ଦେଵତଯାଙ୍ଗିରସ୍ଵଦ୍ ଧ୍ରୁଵେ ସୀଦତମ୍
ପ୍ରାଣଂ ମେ ପାହି । ଅପାନଂ ମେ ପାହି । ଵ୍ଯାନଂ ମେ ପାହି । ଚକ୍ଷୁର୍ ମ ଽ ଉର୍ଵ୍ଯା ଵି ଭାହି । ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ମେ ଶ୍ଲୋକଯ । ଅପଃ ପିନ୍ଵ । ଓଷଧୀର୍ ଜିନ୍ଵ । ଦ୍ଵିପାଦ୍ ଅଵ । ଚତୁଷ୍ପାତ୍ ପାହି । ଦିଵୋ ଵୃଷ୍ଟିମ୍ ଏରଯ
ମୋର ଶ୍ୱାସକୁ ରକ୍ଷା କର। ମୋର ନିମ୍ନଗତ ଶ୍ୱାସକୁ ରକ୍ଷା କର। ମୋର ବିସ୍ତୃତ ଶ୍ୱାସକୁ ରକ୍ଷା କର। ମୋର ଦୃଷ୍ଟି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ କର। ମୋର କାନକୁ ପ୍ରଶଂସିତ କର। ପାଣିକୁ ପୁଷ୍ଟ କର। ଔଷଧିଗୁଡ଼ିକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କର। ଦୁଇ ପାଉଁଥିବାମାନେ ନିରାପଦ ରୁହନ୍ତୁ। ଚାରି ପାଉଁଥିବାମାନେ ରକ୍ଷିତ ହେଉନ୍ତୁ। ଆକାଶରୁ ବର୍ଷା ପଡ଼ା।
ଅନଡ୍ଵାନ୍ ଵଯଃ ପଙ୍କ୍ତିଶ୍ ଛନ୍ଦଃ । ଧେନୁର୍ ଵଯୋ ଜଗତୀ ଛନ୍ଦଃ । ତ୍ର୍ଯଵିର୍ ଵଯସ୍ ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ ଛନ୍ଦଃ । ଦିତ୍ଯଵାଡ୍ ଵଯୋ ଵିରାଟ୍ ଛନ୍ଦଃ । ପଞ୍ଚାଵିର୍ ଵଯୋ ଗାଯତ୍ରୀ ଛନ୍ଦଃ । ତ୍ରିଵତ୍ସୋ ଵଯ ଽ ଉଷ୍ଣିକ୍ ଛନ୍ଦଃ । ତୁର୍ଯଵାଡ୍ ଵଯୋ ଽନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଛନ୍ଦଃ । [ ଲୋକଂ ପୃଣ ଛିଦ୍ରଂ ପୃଣାଥୋ ସୀଦ ଧ୍ରୁଵା ତ୍ଵମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ ତ୍ଵା ବୃହସ୍ପତିର୍ ଅସ୍ମିନ୍ ଯୋନାଵ୍ ଅସୀଷଦନ୍ । ତା ଅସ୍ଯ ସୂଦଦୋହସଃ ସୋମꣳ ଶ୍ରୀଣନ୍ତି ପୃଶ୍ନଯଃ । ଜନ୍ମନ୍ ଦେଵାନାଂ ଵିଶସ୍ ତ୍ରିଷ୍ଵ୍ ଆ ରୋଚନେ ଦିଵଃ । ଇନ୍ଦ୍ରଂ ଵିଶ୍ଵା ଅଵୀଵୃଧନ୍ତ୍ ସମୁଦ୍ରଵ୍ଯଚସଂ ଗିରଃ । ରଥୀତମꣳ ରଥୀନାଂ ଵାଜାନାꣳ ସତ୍ପତିଂ ପତିମ୍ ॥ ]???
ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ ଽ ଅଵ୍ଯଥମାନାମ୍ ଇଷ୍ଟକାଂ ଦୃꣳହତଂ ଯୁଵମ୍ । ପୃଷ୍ଠେନ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଽ ଅନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଚ ଵିବାଧସେ
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଏହି ଇଷ୍ଟକାକୁ ଅଡ଼ିଗ କର। ଏହାର ପିଠିରେ ତୁମେ ଦିନ ଓ ଜମି, ଏବଂ ମଧ୍ୟ ଆକାଶକୁ ଧାରଣ କର।
ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ତ୍ଵା ସାଦଯତ୍ଵ୍ ଅନ୍ତରିକ୍ଷସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠେ ଵ୍ଯଚସ୍ଵତୀଂ ପ୍ରଥସ୍ଵତୀମ୍ ଅନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଯଚ୍ଛାନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଦୃꣳହାନ୍ତରିକ୍ଷଂ ମା ହିꣳସୀଃ । ଵିଶ୍ଵସ୍ମୈ ପ୍ରାଣାଯାପାନାଯ ଵ୍ଯାନାଯୋଦାନାଯ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯୈ ଚରିତ୍ରାଯ । ଵାଯୁଷ୍ ଟ୍ଵାଭି ପାତୁ ମହ୍ଯା ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯା ଛର୍ଦିଷା ଶଂତମେନ ତଯା ଦେଵତଯାଙ୍ଗିରସ୍ଵଦ୍ ଧ୍ରୁଵା ସୀଦ
ରାଜ୍ଞ୍ଯ୍ ଅସି ପ୍ରାଚୀ ଦିକ୍ । ଵିରାଡ୍ ଅସି ଦକ୍ଷିଣା ଦିକ୍ । ସମ୍ରାଡ୍ ଅସି ପ୍ରତୀଚୀ ଦିକ୍ । ସ୍ଵରାଡ୍ ଅସ୍ଯ୍ ଉଦୀଚୀ ଦିକ୍ । ଅଧିପତ୍ନ୍ଯ୍ ଅସି ବୃହତୀ ଦିକ୍
ତୁମେ ରାଣୀ, ପୂର୍ବ ଦିଗ। ତୁମେ ବିରାଟ୍, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ। ତୁମେ ସମ୍ରାଟ୍, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ। ତୁମେ ସ୍ୱରାଟ୍, ଉତ୍ତର ଦିଗ। ତୁମେ ମହାନ ଦିଗର ସ୍ୱାମିନୀ।
ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ତ୍ଵା ସାଦଯତ୍ଵ୍ ଅନ୍ତରିକ୍ଷସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠେ ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମତୀମ୍ । ଵିଶ୍ଵସ୍ମୈ ପ୍ରାଣାଯାପାନାଯ ଵ୍ଯାନାଯ ଵିଶ୍ଵଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ ଯଚ୍ଛ । ଵାଯୁଷ୍ଟେ ଽଧିପତିସ୍ ତଯା ଦେଵତଯାଙ୍ଗିରସ୍ଵଦ୍ ଧ୍ରୁଵା ସୀଦ
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ଆକାଶର ପିଠିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବେ ବସାଉନ୍ତୁ। ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ, ଶ୍ୱାସ, ନିଶ୍ୱାସ, ବିକୀରଣ ଶ୍ୱାସ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଆଲୋକ ଦିଅ। ବାୟୁ ତୁମର ସ୍ୱାମୀ; ସେଇ ଦେବତା ସହିତ, ହେ ଅଙ୍ଗିରସ, ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସ।
ଆଯୁର୍ ମେ ପାହି । ପ୍ରାଣଂ ମେ ପାହି । ଅପାନଂ ମେ ପାହି । ଵ୍ଯାନଂ ମେ ପାହି । ଚକ୍ଷୁର୍ ମେ ପାହି । ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ମେ ପାହି । ଵାଚଂ ମେ ପିନ୍ଵ । ମନୋ ମେ ଜିନ୍ଵ । ଆତ୍ମାନଂ ମେ ପାହି । ଜ୍ଯୋତିର୍ ମେ ଯଚ୍ଛ
ମୋ ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କର। ମୋ ଶ୍ୱାସକୁ ରକ୍ଷା କର। ମୋ ନିମ୍ନଗତ ଶ୍ୱାସକୁ ରକ୍ଷା କର। ମୋ ସମ୍ପ୍ରସାରିତ ଶ୍ୱାସକୁ ରକ୍ଷା କର। ମୋ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ରକ୍ଷା କର। ମୋ ଶ୍ରବଣକୁ ରକ୍ଷା କର। ମୋ କଥାକୁ ପୁଷ୍ଟ କର। ମୋ ମନକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କର। ମୋ ଆତ୍ମାକୁ ରକ୍ଷା କର। ମୋତେ ଆଲୋକ ଦିଅ।
ମା ଛନ୍ଦଃ । ପ୍ରମା ଛନ୍ଦଃ । ପ୍ରତିମା ଛନ୍ଦଃ । ଽ ଅସ୍ରୀଵଯଶ୍ ଛନ୍ଦଃ । ପଙ୍କ୍ତିଶ୍ ଛନ୍ଦଃ । ଽ ଉଷ୍ଣିକ୍ ଛନ୍ଦଃ । ବୃହତୀ ଛନ୍ଦଃ । ଽଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଛନ୍ଦଃ । ଵିରାଟ୍ ଛନ୍ଦଃ । ଗାଯତ୍ରୀ ଛନ୍ଦଃ । ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ ଛନ୍ଦଃ । ଜଗତୀ ଛନ୍ଦଃ
ମା ଛନ୍ଦ। ପ୍ରମା ଛନ୍ଦ। ପ୍ରତିମା ଛନ୍ଦ। ଅଶ୍ରୀବୟ ଛନ୍ଦ। ପଙ୍କ୍ତି ଛନ୍ଦ। ଉଷ୍ଣିକ୍ ଛନ୍ଦ। ବୃହତୀ ଛନ୍ଦ। ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଛନ୍ଦ। ବିରାଟ୍ ଛନ୍ଦ। ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ। ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ ଛନ୍ଦ। ଜଗତୀ ଛନ୍ଦ।
ପୃଥିଵୀ ଛନ୍ଦଃ । ଽଅନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଛନ୍ଦଃ । ଦ୍ଯୌଶ୍ ଛନ୍ଦଃ । ସମାଶ୍ ଛନ୍ଦଃ । ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଛନ୍ଦଃ । ଵାକ୍ ଛନ୍ଦଃ । ମନଶ୍ ଛନ୍ଦଃ । କୃଷିଶ୍ ଛନ୍ଦଃ । ହିରଣ୍ଯଂ ଛନ୍ଦଃ । ଗୌଶ୍ ଛନ୍ଦଃ । ଽଅଜା ଛନ୍ଦଃ । ଽଅଶ୍ଵଶ୍ ଛନ୍ଦଃ
ପୃଥିବୀ ହେଉଛି ଛନ୍ଦ; ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ଛନ୍ଦ; ଦିବି ଛନ୍ଦ; ବର୍ଷ ଛନ୍ଦ; ତାରାଗୁଡିକ ଛନ୍ଦ; କଥା ଛନ୍ଦ; ମନ ଛନ୍ଦ; ଚାଷ ଛନ୍ଦ; ସୁନା ଛନ୍ଦ; ଗାଈ ଛନ୍ଦ; ଛେଉ ଛନ୍ଦ; ଘୋଡା ଛନ୍ଦ।
ଅଗ୍ନିର୍ ଦେଵତା । ଵାତୋ ଦେଵତା । ସୂର୍ଯୋ ଦେଵତା । ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦେଵତା । ଵସଵୋ ଦେଵତା । ରୁଦ୍ରା ଦେଵତା । ଽଽଆଦିତ୍ଯା ଦେଵତା । ମରୁତୋ ଦେଵତା । ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା ଦେଵତା । ବୃହସ୍ପତିର୍ ଦେଵତା । ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଦେଵତା । ଵରୁଣୋ ଦେଵତା
ଅଗ୍ନି ଦେବତା; ବାୟୁ ଦେବତା; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା; ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦେବତା; ବସୁ ଦେବତା; ରୁଦ୍ର ଦେବତା; ଆଦିତ୍ୟ ଦେବତା; ମାରୁତ ଦେବତା; ସମସ୍ତ ଦେବତା; ବୃହସ୍ପତି ଦେବତା; ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତା; ବରୁଣ ଦେବତା।
ମୂର୍ଧାସି ରାଡ୍ ଧ୍ରୁଵାସି ଧରୁଣା ଧର୍ତ୍ର୍ଯ୍ ଅସି ଧରଣୀ । ଆଯୁଷେ ତ୍ଵା ଵର୍ଚସେ ତ୍ଵା କୃଷ୍ଯୈ ତ୍ଵା କ୍ଷେମାଯ ତ୍ଵା
ତୁମେ ମୁଣ୍ଡ, ଶାସକ, ଅଟୁଟ ଭିତ, ଧାରଣ କରୁଥିବା, ପୃଥିବୀ। ଜୀବନ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଚାଷ, ଭଲରେ ରହିବା ପାଇଁ ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛି।
ଅଗ୍ନେର୍ ଭାଗୋ ଽସି ଦୀକ୍ଷାଯା ଽ ଆଧିପତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ପୃତଂ ତ୍ରିଵୃତ୍ ସ୍ତୋମଃ । ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଭାଗୋ ଽସି ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଆଧିପତ୍ଯଂ କ୍ଷତ୍ରꣳ ସ୍ପୃତଂ ପଞ୍ଚଦଶଃ ସ୍ତୋମଃ । ନୃଚକ୍ଷସାଂ ଭାଗୋ ଽସି ଧାତୁର୍ ଆଧିପତ୍ଯଂ ଜନିତ୍ରꣳ ସ୍ପୃତꣳ ସପ୍ତଦଶଃ ସ୍ତୋମଃ । ମିତ୍ରସ୍ଯ ଭାଗୋ ଽସି ଵରୁଣସ୍ଯାଧିପତ୍ଯଂ ଦିଵୋ ଵୃଷ୍ଟିର୍ ଵାତ ସ୍ପୃତ ଽଏକଵିꣳଶ ସ୍ତୋମଃ
ଵସୂନାଂ ଭାଗୋ ଽସି ରୁଦ୍ରାଣାମ୍ ଆଧିପତ୍ଯଂ ଚତୁଷ୍ପାତ୍ ସ୍ପୃତଂ ଚତୁର୍ଵିꣳଶ ସ୍ତୋମଃ । ଆଦିତ୍ଯାନାଂ ଭାଗୋ ଽସି ମରୁତାମ୍ ଆଧିପତ୍ଯଂ ଗର୍ଭା ସ୍ପୃତାଃ ପଞ୍ଚଵିꣳଶ ସ୍ତୋମଃ । ଅଦିତ୍ଯୈ ଭାଗୋ ଽସି ପୂଷ୍ଣ ଽ ଆଧିପତ୍ଯମ୍ ଓଜ ସ୍ପୃତଂ ତ୍ରିଣଵ ସ୍ତୋମଃ । ଦେଵସ୍ଯ ସଵିତୁର୍ ଭାଗୋ ଽସି ବୃହସ୍ପତେର୍ ଆଧିପତ୍ଯꣳ ସମୀଚୀର୍ ଦିଶ ସ୍ପୃତାଶ୍ ଚତୁଷ୍ଟୋମ ସ୍ତୋମଃ
ଯଵାନାଂ ଭାଗୋ ଽସ୍ଯ୍ ଅଯଵାନାମ୍ ଆଧିପତ୍ଯଂ ପ୍ରଜା ସ୍ପୃତାଶ୍ ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିꣳଶ ସ୍ତୋମଃ । ଋଭୂଣାଂ ଭାଗୋ ଽସି ଵିଶ୍ଵେଷାଂ ଦେଵାନାମ୍ ଆଧିପତ୍ଯଂ ଭୂତꣳ ସ୍ପୃତଂ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିꣳଶ ସ୍ତୋମଃ
ତୁମେ ଯବର ଅଂଶ, ଯବ ନୁହେଁଥିବାର ଅଧିପତି, ସନ୍ତାନର ସଂସ୍ପର୍ଶ, ଚଉଅଳିଶ ପ୍ରକାରର ସ୍ତୋତ୍ର। ତୁମେ ଋଭୁମାନଙ୍କର ଅଂଶ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ଭୂତମାନଙ୍କର ସଂସ୍ପର୍ଶ, ତେତିସ ପ୍ରକାରର ସ୍ତୋତ୍ର।
ସହଶ୍ ଚ ସହସ୍ଯଶ୍ ଚ ହୈମନ୍ତିକାଵ୍ ଋତୂ ଽ ଅଗ୍ନେର୍ ଅନ୍ତଃଶ୍ଲେଷୋ ସି କଲ୍ପେତାଂ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ କଲ୍ପନ୍ତାମ୍ ଆପ ଽ ଓଷଧଯଃ କଲ୍ପନ୍ତାମ୍ ଅଗ୍ନଯଃ ପୃଥଙ୍ ନମ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯାଯ ସଵ୍ରତାଃ । ଯେ ଽ ଅଗ୍ନଯଃ ସମନସୋ ନ୍ତରା ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଽ ଇମେ ହୈମନ୍ତିକାଵ୍ ଋତୂ ଽ ଅଭିକଲ୍ପମାନା ଽ ଇନ୍ଦ୍ରମ୍ ଇଵ ଦେଵା ଽ ଅଭିସଂଵିଶନ୍ତୁ ତଯା ଦେଵତଯାଙ୍ଗିରସ୍ଵଦ୍ ଧ୍ରୁଵେ ସୀଦତମ୍
ଏକଯାସ୍ତୁଵତ ପ୍ରଜା ଽ ଅଧୀଯନ୍ତ ପ୍ରଜାପତିର୍ ଅଧିପତିର୍ ଆସୀତ୍ । ତିସୃଭିର୍ ଅସ୍ତୁଵତ ବ୍ରହ୍ମାସୃଜ୍ଯତ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତିର୍ ଅଧିପତିର୍ ଆସୀତ୍ । ପଞ୍ଚଭିର୍ ଅସ୍ତୁଵତ ଭୂତାନ୍ଯ୍ ଅସୃଜ୍ଯନ୍ତ ଭୂତାନାଂ ପତିର୍ ଅଧିପତିର୍ ଆସୀତ୍ । ସପ୍ତଭିର୍ ଅସ୍ତୁଵତ ସପ୍ତ ଋଷଯୋ ଽସୃଜ୍ଯନ୍ତ ଧାତାଧିପତିର୍ ଆସୀତ୍
ଏକ ଷ୍ଲୋକରେ ସନ୍ତାନମାନେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ; ପ୍ରଜାପତି ପ୍ରଧାନ ଥିଲେ। ତିନି ଷ୍ଲୋକରେ ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି ହେଲା; ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି ପ୍ରଧାନ ଥିଲେ। ପାଞ୍ଚ ଷ୍ଲୋକରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ମାଳିକ ପ୍ରଧାନ ଥିଲେ। ସାତ ଷ୍ଲୋକରେ ସାତ ଋଷି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଧାତାଙ୍କର ମାଳିକ ପ୍ରଧାନ ଥିଲେ।
ଏହା ଉପରେ ଥିବା ବୁଦ୍ଧି। ଏହାର ମାଆ ହେଉଛି ବାକ୍। ହେମନ୍ତ ଋତୁ ବାକ୍ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ହେମନ୍ତ ଛନ୍ଦ ପଙ୍କ୍ତି। ପଙ୍କ୍ତିରେ ନିଧନ ଅଛି। ନିଧନ ସହିତ ଆଗ୍ରୟଣ। ଆଗ୍ରୟଣରୁ ଉନଚାଳିଶ ହୁଏ। ଏହି ଉନଚାଳିଶରୁ ଶାକ୍ବର ଓ ରୈବତ ଆସେ। ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଏହାର ଋଷି। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମଠାରୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ମୁଁ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବାକ୍ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି।
ଶୁକ୍ର ଓ ଶୁଚି ଦୁଇଁ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁ। ତୁମେ ଅଗ୍ନିର ଭିତର ଏକତା। ଦ୍ୟୁଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀ, ଜଳ ଓ ଔଷଧି, ଅଲଗା ଅଲଗା ଅଗ୍ନି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୟାରି ହେଉ। ଯେଉଁ ଅଗ୍ନିମାନେ ଦ୍ୟୁଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ଏକତାରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁ ତୟାରି ହେଉ, ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେପରି ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ। ସେଇ ଦେବତା ସହିତ, ଓ ଅଙ୍ଗିରସ, ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସ।
ସଜୂର୍ ଋତୁଭିଃ ସଜୂର୍ ଵିଧାଭିଃ ସଜୂର୍ ଦେଵୈଃ ସଜୂର୍ ଦେଵୈର୍ ଵଯୋନାଧୈର୍ ଅଗ୍ନଯେ ତ୍ଵା ଵୈଶ୍ଵାନରାଯାଶ୍ଵିନାଧ୍ଵର୍ଯୂ ସାଦଯତାମ୍ ଇହ ତ୍ଵା । ସଜୂର୍ ଋତୁଭିଃ ସଜୂର୍ ଵିଧାଭିଃ ସଜୂର୍ ଵସୁଭିଃ ସଜୂର୍ ଦେଵୈର୍ ଵଯୋନାଧୈର୍ ଅଗ୍ନଯେ ତ୍ଵା ଵୈଶ୍ଵାନରାଯାଶ୍ଵିନାଧ୍ଵର୍ଯୂ ସାଦଯତାମ୍ ଇହ ତ୍ଵା । ସଜୂର୍ ଋତୁଭିଃ ସଜୂର୍ ଵିଧାଭିଃ ସଜୂ ରୁଦ୍ରୈଃ ସଜୂର୍ ଦେଵୈର୍ ଵଯୋନାଧୈର୍ ଅଗ୍ନଯେ ତ୍ଵା ଵୈଶ୍ଵାନରାଯାଶ୍ଵିନାଧ୍ଵର୍ଯୂ ସାଦଯତାମ୍ ଇହ ତ୍ଵା । ସଜୂର୍ ଋତୁଭିଃ ସଜୂର୍ ଵିଧାଭିଃ ସଜୂର୍ ଆଦିତ୍ଯୈଃ ସଜୂର୍ ଦେଵୈର୍ ଵଯୋନାଧୈର୍ ଅଗ୍ନଯେ ତ୍ଵା ଵୈଶ୍ଵାନରାଯାଶ୍ଵିନାଧ୍ଵର୍ଯୂ ସାଦଯତାମ୍ ଇହ ତ୍ଵା । ସଜୂର୍ ଋତୁଭିଃ ସଜୂର୍ ଵିଧାଭିଃ ସଜୂର୍ ଵିଶ୍ଵୈର୍ ଦେଵୈଃ ସଜୂର୍ ଦେଵୈର୍ ଵଯୋନାଧୈର୍ ଅଗ୍ନଯେ ତ୍ଵା ଵୈଶ୍ଵାନରାଯାଶ୍ଵିନାଧ୍ଵର୍ଯୂ ସାଦଯତାମ୍ ଇହ ତ୍ଵା
ଋତୁମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି, ଦେବତାମାନେ, ଗର୍ଭର ନାୟକମାନେ ସହିତ, ଅଗ୍ନି ବୈଶ୍ୱାନରଙ୍କ ପାଇଁ, ଆଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଓ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୁଷମାନେ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ବସାନ୍ତୁ। ଋତୁମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି, ବସୁମାନେ, ଦେବତାମାନେ, ଗର୍ଭର ନାୟକମାନେ ସହିତ, ଅଗ୍ନି ବୈଶ୍ୱାନରଙ୍କ ପାଇଁ, ଆଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଓ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୁଷମାନେ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ବସାନ୍ତୁ। ଋତୁମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି, ରୁଦ୍ରମାନେ, ଦେବତାମାନେ, ଗର୍ଭର ନାୟକମାନେ ସହିତ, ଅଗ୍ନି ବୈଶ୍ୱାନରଙ୍କ ପାଇଁ, ଆଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଓ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୁଷମାନେ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ବସାନ୍ତୁ। ଋତୁମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି, ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ଦେବତାମାନେ, ଗର୍ଭର ନାୟକମାନେ ସହିତ, ଅଗ୍ନି ବୈଶ୍ୱାନରଙ୍କ ପାଇଁ, ଆଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଓ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୁଷମାନେ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ବସାନ୍ତୁ। ଋତୁମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ଦେବତାମାନେ, ଗର୍ଭର ନାୟକମାନେ ସହିତ, ଅଗ୍ନି ବୈଶ୍ୱାନରଙ୍କ ପାଇଁ, ଆଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଓ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୁଷମାନେ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ବସାନ୍ତୁ।
ମୂର୍ଧା ଵଯଃ ପ୍ରଜାପତିଶ୍ ଛନ୍ଦଃ । କ୍ଷତ୍ରଂ ଵଯୋ ମଯଂଦଂ ଛନ୍ଦଃ । ଵିଷ୍ଟମ୍ଭୋ ଵଯୋ ଽଧିପତିଶ୍ ଛନ୍ଦଃ । ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଵଯଃ ପରମେଷ୍ଠୀ ଛନ୍ଦଃ । ଵସ୍ତୋ ଵଯୋ ଵିଵଲଂ ଛନ୍ଦଃ । ଵୃଷ୍ଣିର୍ ଵଯୋ ଵିଶାଲଂ ଛନ୍ଦଃ । ପୁରୁଷୋ ଵଯସ୍ ତନ୍ଦ୍ରଂ ଛନ୍ଦଃ । ଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଵଯୋ ଽନାଧୃଷ୍ଟଂ ଛନ୍ଦଃ । ସିꣳହୋ ଵଯଶ୍ ଛଦିଶ୍ ଛନ୍ଦଃ । ପଷ୍ଠଵାଡ୍ ଵଯୋ ବୃହତୀ ଛନ୍ଦଃ । ଽ ଉକ୍ଷା ଵଯଃ କକୁପ୍ ଛନ୍ଦଃ । ଽ ଋଷଭୋ ଵଯଃ ସତୋବୃହତୀ ଛନ୍ଦଃ
ମୁଣ୍ଡ ହେଉଛି ବୟଃ, ପ୍ରଜାପତି, ଛନ୍ଦ। କ୍ଷତ୍ର ହେଉଛି ବୟଃ, ମୟଂଦ, ଛନ୍ଦ। ଆଧାର ହେଉଛି ବୟଃ, ଅଧିପତି, ଛନ୍ଦ। ବିଶ୍ୱକର୍ମା ହେଉଛି ବୟଃ, ପରମେଷ୍ଠୀ, ଛନ୍ଦ। ଘର ହେଉଛି ବୟଃ, ବିବଳମ୍, ଛନ୍ଦ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଛି ବୟଃ, ବିଶାଳ, ଛନ୍ଦ। ପୁରୁଷ ହେଉଛି ବୟଃ, ତନ୍ଦ୍ର, ଛନ୍ଦ। ବାଘ ହେଉଛି ବୟଃ, ଅନାଧୃଷ୍ଟ, ଛନ୍ଦ। ସିଂହ ହେଉଛି ବୟଃ, ଛଦି, ଛନ୍ଦ। ପଷ୍ଠବାଡ଼ ହେଉଛି ବୟଃ, ବୃହତୀ, ଛନ୍ଦ। ବୃଷ ହେଉଛି ବୟଃ, କକୁପ୍, ଛନ୍ଦ। ଋଷଭ ହେଉଛି ବୟଃ, ସତୋବୃହତୀ, ଛନ୍ଦ।
ନିଶ୍ଚିହ୍ନ ବୃଷ ହେଉଛି ବୟଃ, ପଙ୍କ୍ତି, ଛନ୍ଦ। ଗାଈ ହେଉଛି ବୟଃ, ଜଗତୀ, ଛନ୍ଦ। ତିନି ବର୍ଷର ବୟସ୍କ ହେଉଛି ବୟଃ, ତୃଷ୍ଟୁପ୍, ଛନ୍ଦ। ଦୁଇ ବର୍ଷର ବୟସ୍କ ହେଉଛି ବୟଃ, ବିରାଟ୍, ଛନ୍ଦ। ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର ବୟସ୍କ ହେଉଛି ବୟଃ, ଗାୟତ୍ରୀ, ଛନ୍ଦ। ତିନି ବଛା ଥିବା ଗାଈ ହେଉଛି ବୟଃ, ଉଷ୍ଣିକ୍, ଛନ୍ଦ। ଚାରି ବର୍ଷର ବୟସ୍କ ହେଉଛି ବୟଃ, ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ଛନ୍ଦ।
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ଆକାଶର ପିଠିରେ ବସାଉନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଅଛ। ମଧ୍ୟ ଆକାଶକୁ ଧର, ସ୍ଥିର କର, ଏବଂ କିଛି କ୍ଷତି ନ ହେଉ। ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ, ଶ୍ୱାସ, ନିଶ୍ୱାସ, ବିକୀରଣ ଶ୍ୱାସ, ଉପରକୁ ଯିବା ଶ୍ୱାସ, ସ୍ଥିରତା ଓ ଆଚରଣ ପାଇଁ। ବାୟୁ ତୁମକୁ ମହତ୍ତ୍ୱ, ମଙ୍ଗଳ, ରକ୍ଷା, ଶାନ୍ତି ଦେଇ ସୁରକ୍ଷିତ କରୁନ୍ତୁ; ସେଇ ଦେବତା ସହିତ, ହେ ଅଙ୍ଗିରସ, ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସ।
ନଭଶ୍ ଚ ନଭସ୍ଯଶ୍ ଚ ଵାର୍ଷିକାଵ୍ ଋତୂ ଽ ଅଗ୍ନେର୍ ଅନ୍ତଃଶ୍ଲେଷୋ ସି କଲ୍ପେତାଂ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ କଲ୍ପନ୍ତାମ୍ ଆପ ଽ ଓଷଧଯଃ କଲ୍ପନ୍ତାମ୍ ଅଗ୍ନଯଃ ପୃଥଙ୍ ନମ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯାଯ ସଵ୍ରତାଃ । ଯେ ଽ ଅଗ୍ନଯଃ ସମନସୋଽନ୍ତରା ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଽ ଇମେ ଵାର୍ଷିକାଵ୍ ଋତୂ ଽ ଅଭିକଲ୍ପମାନାଽ ଇନ୍ଦ୍ରମ୍ ଇଵ ଦେଵା ଽ ଅଭିସଂ ଵିଶନ୍ତୁ ତଯା ଦେଵତଯାଙ୍ଗିରସ୍ଵଦ୍ ଧ୍ରୁଵେ ସୀଦତମ୍
ନଭସ୍ ଓ ନଭସ୍ୟ ଦୁଇଟି ବର୍ଷା ଋତୁ; ତୁମେ ଅଗ୍ନିର ଭିତର ଏକତା। ଦ୍ୟୌଃ ଓ ପୃଥିବୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉ, ଜଳ ଓ ଔଷଧି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉ, ଅଗ୍ନିଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉ। ଯେଉଁ ଅଗ୍ନିଗୁଡ଼ିକି ଦ୍ୟୌଃ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ଏକତାରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ବର୍ଷା ଋତୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେପରି ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ। ସେଇ ଦେବତାତ୍ମକ ଶକ୍ତି ସହିତ, ହେ ଅଙ୍ଗିରସ, ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସ।
ଇଷଶ୍ ଚୋର୍ଜଶ୍ ଚ ଶାରଦାଵ୍ ଋତୂ ଽ ଅଗ୍ନେର୍ ଅନ୍ତଃଶ୍ଲେଷୋଽସି କଲ୍ପେତାଂ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ କଲ୍ପନ୍ତାମ୍ ଆପ ଽ ଓଷଧଯଃ କଲ୍ପନ୍ତାମ୍ ଅଗ୍ନଯଃ ପୃଥଙ୍ ନମ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯାଯ ସଵ୍ରତାଃ । ଯେ ଽ ଅଗ୍ନଯଃ ସମନସୋଽନ୍ତରା ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଽ ଇମେ ଶାରଦାଵ୍ ଋତୂ ଽ ଅଭିକଲ୍ପମାନା ଽଇନ୍ଦ୍ରମ୍ ଇଵ ଦେଵାଽ ଅଭିସଂ ଵିଶନ୍ତୁ ତଯା ଦେଵତଯାଙ୍ଗିରସ୍ଵଦ୍ ଧ୍ରୁଵେ ସୀଦତମ୍
ଇଷ ଓ ଊର୍ଜା ଦୁଇଟି ଶରଦ୍ ଋତୁ; ତୁମେ ଅଗ୍ନିର ଭିତର ଏକତା। ଦ୍ୟୌଃ ଓ ପୃଥିବୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉ, ଜଳ ଓ ଔଷଧି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉ, ଅଗ୍ନିଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉ। ଯେଉଁ ଅଗ୍ନିଗୁଡ଼ିକି ଦ୍ୟୌଃ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ଏକତାରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ଶରଦ୍ ଋତୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେପରି ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ। ସେଇ ଦେବତାତ୍ମକ ଶକ୍ତି ସହିତ, ହେ ଅଙ୍ଗିରସ, ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସ।
ଯନ୍ତ୍ରୀ ରାଡ୍ ଯନ୍ତ୍ର୍ଯ୍ ଅସି ଯମନୀ ଧ୍ରୁଵାସି ଧରିତ୍ରୀ । ଇଷେ ତ୍ଵୋର୍ଜେ ତ୍ଵା ରଯ୍ଯୈ ତ୍ଵା ପୋଷାଯ ତ୍ଵା । ଲୋକଂ ପୃଣ ଛିଦ୍ରଂ ପୃଣାଥୋ ସୀଦ ଧ୍ରୁଵା ତ୍ଵମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ ତ୍ଵା ବୃହସ୍ପତିର୍ ଅସ୍ମିନ୍ ଯୋନାଵ୍ ଅସୀଷଦନ୍ । ତା ଅସ୍ଯ ସୂଦଦୋହସଃ ସୋମꣳ ଶ୍ରୀଣନ୍ତି ପୃଶ୍ନଯଃ । ଜନ୍ମନ୍ ଦେଵାନାଂ ଵିଶସ୍ ତ୍ରିଷ୍ଵ୍ ଆ ରୋଚନେ ଦିଵଃ । ଇନ୍ଦ୍ରଂ ଵିଶ୍ଵା ଅଵୀଵୃଧନ୍ତ୍ ସମୁଦ୍ରଵ୍ଯଚସଂ ଗିରଃ । ରଥୀତମꣳ ରଥୀନାଂ ଵାଜାନାꣳ ସତ୍ପତିଂ ପତିମ୍
ତୁମେ ଯନ୍ତ୍ରୀ, ଶାସକ, ନିୟମକ, ଅଟୁଟ, ଧାରଣ କରୁଥିବା। ଖାଦ୍ୟ, ଶକ୍ତି, ଧନ, ପୋଷଣ ପାଇଁ ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛି। ଜଗତକୁ ପୂରଣ କର, ଖାଲି ସ୍ଥାନକୁ ପୂରଣ କର, ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବସି ରୁହ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି, ବୃହସ୍ପତି ଏହି ଗର୍ଭରେ ତୁମକୁ ବସାଇଛନ୍ତି। ପ୍ରିଶ୍ନି ଗାଈମାନେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସୋମ ତିଆରି କରନ୍ତି, ଦୁହିବା ଗାଈମାନେ। ଦେବତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ସମୟରେ, ତିନି ଦିବି ଆଲୋକରେ ଗୋଷ୍ଠୀମାନେ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ କଥା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଡ଼ କରିଥିଲା, ସମୁଦ୍ର ଅଞ୍ଚଳର ଅଧିପତି, ରଥ ଚାଳକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସତ୍ୟ ପୁରସ୍କାରର ମାଳିକ।
ଆଶୁର୍ ତ୍ରିଵୃତ୍ । ଭାନ୍ତଃ ପଞ୍ଚଦଶଃ । ଵ୍ଯୋମା ସପ୍ତଦଶଃ । ଧରୁଣ ଽ ଏକଵିꣳଶଃ । ପ୍ରତୂର୍ତିର୍ ଅଷ୍ଟାଦଶଃ । ତପୋ ନଵଦଶଃ । ଽଅଭୀଵର୍ତଃ ସଵିꣳଶଃ । ଵର୍ଚୋ ଦ୍ଵାଵିꣳଶଃ । ସଂଭରଣସ୍ ତ୍ରଯୋଵିꣳଶଃ । ଯୋନିଶ୍ ଚତୁର୍ଵିꣳଶଃ । ଗର୍ଭାଃ ପଞ୍ଚଵିꣳଶଃ । ଽ ଓଜସ୍ ତ୍ରିଣଵଃ । କ୍ରତୁର୍ ଏକତ୍ରିꣳଶଃ । ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିꣳଶଃ । ବ୍ରଧ୍ନସ୍ଯ ଵିଷ୍ଟପଂ ଚତୁସ୍ତ୍ରିꣳଶଃ । ନାକଃ ଷଟ୍ତ୍ରିꣳଶଃ । ଵିଵର୍ତୋ ଷ୍ଟାଚତ୍ଵାରିꣳଶଃ । ଧର୍ତ୍ରଂ ଚତୁଷ୍ଟୋମଃ
ତେଜସ୍ବୀ ତିନି ପ୍ରକାରର, ଦୀପ୍ତି ପନ୍ଦର ପ୍ରକାରର, ଆକାଶ ସତର ପ୍ରକାରର, ଆଧାର ଏକୋଇଶ ପ୍ରକାରର, ବିସ୍ତାର ଅଠର ପ୍ରକାରର, ଉଷ୍ମା ଉନେଇସ ପ୍ରକାରର, ପୁନଃ ଫେରିବା ଛବିଶ ପ୍ରକାରର, ଚମକ ଏକୋଇଶ ପ୍ରକାରର, ସଂଗ୍ରହ ବଇଶ ପ୍ରକାରର, ଜନ୍ମସ୍ଥାନ ଚଉବିଶ ପ୍ରକାରର, ଗର୍ଭ ପଚିଶ ପ୍ରକାରର, ଶକ୍ତି ଉଣଚାଳିଶ ପ୍ରକାରର, ଇଚ୍ଛା ଏକତିସ ପ୍ରକାରର, ଆଧାର ତେତିସ ପ୍ରକାରର, ବ୍ରଧ୍ନର ବିସ୍ତାର ଚଉତିସ ପ୍ରକାରର, ଶିଖର ଛଅତିସ ପ୍ରକାରର, ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅଠଚଉଅଳିଶ ପ୍ରକାରର, ଧାରଣ କ୍ୱାତିସ ପ୍ରକାରର।
ତୁମେ ଅଗ୍ନିର ଅଂଶ, ଦୀକ୍ଷାର ଅଧିପତି, ବ୍ରହ୍ମର ସଂସ୍ପର୍ଶ, ତିନି ପ୍ରକାରର ସ୍ତୋତ୍ର। ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରର ଅଂଶ, ବିଷ୍ଣୁର ଅଧିପତି, ଶାସନର ସଂସ୍ପର୍ଶ, ପନ୍ଦର ପ୍ରକାରର ସ୍ତୋତ୍ର। ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କର ଅଂଶ, ଧାତାର ଅଧିପତି, ଜନ୍ମଦାତାର ସଂସ୍ପର୍ଶ, ସତର ପ୍ରକାରର ସ୍ତୋତ୍ର। ତୁମେ ମିତ୍ରର ଅଂଶ, ବରୁଣର ଅଧିପତି, ଦିବର ବର୍ଷା, ବାୟୁର ସଂସ୍ପର୍ଶ, ଏକୋଇଶ ପ୍ରକାରର ସ୍ତୋତ୍ର।
ତୁମେ ବସୁମାନଙ୍କର ଅଂଶ, ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ଚାରିପାଇଁ ଜୀବର ସଂସ୍ପର୍ଶ, ଚଉବିଶ ପ୍ରକାରର ସ୍ତୋତ୍ର। ତୁମେ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କର ଅଂଶ, ମରୁତମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ଗର୍ଭର ସଂସ୍ପର୍ଶ, ପଚିଶ ପ୍ରକାରର ସ୍ତୋତ୍ର। ତୁମେ ଅଦିତିର ଅଂଶ, ପୂଷଣର ଅଧିପତି, ଶକ୍ତିର ସଂସ୍ପର୍ଶ, ଉଣଚାଳିଶ ପ୍ରକାରର ସ୍ତୋତ୍ର। ତୁମେ ଦେବତା ସବିତାର ଅଂଶ, ବୃହସ୍ପତିର ଅଧିପତି, ଭଲ ଦିଶାର ସଂସ୍ପର୍ଶ, ଚାରି ପ୍ରକାରର ସ୍ତୋତ୍ର।
ସହ ଓ ସହସ୍ୟ, ଏହି ଦୁଇ ହେମନ୍ତ ଋତୁ ଅଗ୍ନିର ଭିତର ଆଲିଙ୍ଗନ। ଦିନ ଓ ଜମି, ପାଣି ଓ ଉଦ୍ଭିଦ, ଅଗ୍ନିଗୁଡିକୁ ଅଲଗା ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉ, ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ନିଶ୍ଚଳ ନିୟମରେ। ଯେଉଁ ଅଗ୍ନିଗୁଡିକ ଦିନ ଓ ଜମିର ଭିତରେ ଏକତାରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ଦୁଇ ହେମନ୍ତ ଋତୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଇ, ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ; ଏହି ଦେବତା ଶକ୍ତି ସହିତ, ଅଙ୍ଗିରସ, ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବସି ରହନ୍ତୁ।