ଅଥୈତାନ୍ ଅଷ୍ଟୌ ଵିରୂପାନ୍ ଆ ଲଭତେ ଽତିଦୀର୍ଘଂ ଚାତିହ୍ରସ୍ଵଂ ଚାତିସ୍ଥୂଲଂ ଚାତିକୃଶଂ ଚାତିଶୁକ୍ଲଂ ଚାତିକୃଷ୍ଣଂ ଚାତିକୁଲ୍ଵଂ ଚାତିଲୋମଶଂ ଚ । ଅଶୂଦ୍ରା ଽ ଅବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ ତେ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯାଃ । ମାଗଧଃ ପୁꣳଶ୍ଚଲୀ କିତଵଃ କ୍ଲୀବୋ ଽଶୂଦ୍ରା ଽ ଅବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ ତେ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯାଃ
ଏହି ଅଷ୍ଟ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକୃତି ମିଳେ: ବହୁତ ଉଚ୍ଚ, ବହୁତ ଛୋଟ, ବହୁତ ମୋଟ, ବହୁତ ପତଳା, ବହୁତ ଧଳା, ବହୁତ କଳା, ବହୁତ ଟକୁଳ, ବହୁତ ଲୋମଶ। ସେମାନେ ଶୂଦ୍ର ନୁହେଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁ—ସେମାନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର। ମାଗଧ, ବେଶ୍ୟା, ଜୁଆରି, ନପୁଂସକ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୂଦ୍ର ନୁହେଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର।
ସହସ୍ରଶୀର୍ଷା ପୁରୁଷଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସହସ୍ରପାତ୍ । ସ ଭୂମିꣳ ସର୍ଵତ ସ୍ପୃତ୍ଵାତ୍ଯ୍ ଅତିଷ୍ଠଦ୍ ଦଶାଙ୍ଗୁଲମ୍
ସେ ପୁରୁଷଙ୍କର ହଜାର ମୁଣ୍ଡ, ହଜାର ଆଖି, ହଜାର ପାଦ। ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୃଥିବୀକୁ ଆବୃତ କରି, ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ଉପରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ।
ପୁରୁଷଽଏଵେଦꣳ ସର୍ଵଂ ଯଦ୍ ଭୂତଂ ଯଚ୍ ଚ ଭାଵ୍ଯମ୍ । ଉତାମୃତତ୍ଵସ୍ଯେଶାନୋ ଯଦ୍ ଅନ୍ନେନାତିରୋହତି
ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ପୁରୁଷ ହେଉଛନ୍ତି—ଯାହା ହୋଇଛି ଓ ଯାହା ହେବ। ସେ ଅମୃତତ୍ୱର ମାଲିକ, ଯାହା ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବଢ଼ିଯାଏ।
ଏତାଵାନ୍ ଅସ୍ଯ ମହିମାତୋ ଜ୍ଯାଯାꣳଶ୍ ଚ ପୂରୁଷଃ । ପାଦୋ ଽସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵା ଭୂତାନି ତ୍ରିପାଦ୍ ଅସ୍ଯାମୃତଂ ଦିଵି
ଏହି ହେଉଛି ତାଙ୍କର ମହିମା, ଏବଂ ପୁରୁଷ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ବଡ଼। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କର ଚତୁର୍ଥାଂଶ, ତିନି ଭାଗ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅମର।
ତ୍ରିପାଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵ ଉଦ୍ ଐତ୍ ପୁରୁଷଃ ପାଦୋ ଽସ୍ଯେହାଭଵତ୍ ପୁନଃ । ତତୋ ଵିଷ୍ଵଙ୍ ଵ୍ଯକ୍ରାମତ୍ ସାଶନାନଶନେ ଽ ଅଭି
ପୁରୁଷଙ୍କର ତିନି ଭାଗ ଉପରକୁ ଉଠିଗଲେ; ତାଙ୍କର ଏକ ଭାଗ ପୁଣି ଏଠି ଜନ୍ମ ନେଲା। ସେଠାରୁ ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲେ, ଯାହା ଖାଏ ଓ ଯାହା ଖାଏନି।
ତସ୍ମାଦ୍ ଵିରାଡ୍ ଅଜାଯତ ଵିରାଜୋ ଽ ଅଧି ପୂରୁଷଃ । ସ ଜାତୋ ଽ ଅତ୍ଯ୍ ଅରିଚ୍ଯତ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଭୂମିମ୍ ଅଥୋ ପୁରଃ
ତାଙ୍କୁଠାରୁ ବିରାଟ୍ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ବିରାଟ୍ ଠାରୁ ପୁରୁଷ। ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେ ପୃଥିବୀର ପଛ ଓ ସାମ୍ନାରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଯଜ୍ଞାତ୍ ସର୍ଵହୁତଃ ସମ୍ଭୃତଂ ପୃଷଦାଜ୍ଯମ୍ । ପଶୂꣳସ୍ ତାꣳଶ୍ ଚକ୍ରେ ଵାଯଵ୍ଯାନ୍ ଆରଣ୍ଯା ଗ୍ରାମ୍ଯାଶ୍ ଚ ଯେ
ସେ ଯଜ୍ଞରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଘିଅ ତିଆରି ହେଲା। ସେ ବାୟୁର, ଅରଣ୍ୟର, ଗ୍ରାମର ପଶୁମାନେ ତିଆରି କଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଯଜ୍ଞାତ୍ ସର୍ଵହୁତ ଽ ଋଚଃ ସାମାନି ଜଜ୍ଞିରେ । ଛନ୍ଦାꣳସି ଜଜ୍ଞିରେ ତସ୍ମାଦ୍ ଯଜୁସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଅଜାଯତ
ସେ ଯଜ୍ଞରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଋକ୍ ଓ ସାମ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଛନ୍ଦ ତିଆରି ହେଲା; ଯଜୁସ୍ ତିଆରି ହେଲା।
ତସ୍ମାଦ୍ ଅଶ୍ଵା ଽ ଅଜାଯନ୍ତ ଯେ କେ ଚୋଭଯାଦତଃ । ଗାଵୋ ହ ଜଜ୍ଞିରେ ତସ୍ମାତ୍ ତସ୍ମାଜ୍ ଜାତା ଽ ଅଜାଵଯଃ
ସେଠାରୁ ଘୋଡ଼ା ଓ ଦୁଇ ଧାଡ଼ି ଦାନ୍ତ ଥିବା ପଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଗାଈ ତିଆରି ହେଲେ, ଏବଂ ଛାଗ ଓ ମେଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତଂ ଯଜ୍ଞଂ ବର୍ହିଷି ପ୍ରୌକ୍ଷନ୍ ପୁରୁଷଂ ଜାତମ୍ ଅଗ୍ରତଃ । ତେନ ଦେଵା ଽ ଅଯଜନ୍ତ ସାଧ୍ଯା ଽ ଋଷଯଶ୍ ଚ ଯେ
ସେ ଯଜ୍ଞକୁ କୁଶ ଉପରେ ଛିଟିଲେ, ଆଦିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପୁରୁଷକୁ। ଏହା ସହିତ ଦେବତା, ସାଧ୍ୟମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ଯତ୍ ପୁରୁଷଂ ଵ୍ଯ୍ ଅଦଧୁଃ କତିଧା ଵ୍ଯକଲ୍ପଯନ୍ । ମୁଖଂ କିମ୍ ଅସ୍ଯ କୌ ବାହୂ କା ଊରୂ ପାଦା ଽ ଉଚ୍ଯେତେ
ଯେତେବେଳେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ବିଭାଜନ କରାଗଲା, ସେମାନେ କେତେ ଅଂଶ କଲେ? ତାଙ୍କର ମୁହଁ କ'ଣ ଥିଲା? ତାଙ୍କର ବାହୁ କେଉଁଠି? ତାଙ୍କର ଉରୁ ଏବଂ ପାଦ କ'ଣ ଥିଲା, ସେମାନେ ପଚାରନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଽସ୍ଯ ମୁଖମ୍ ଆସୀଦ୍ ବାହୂ ରାଜନ୍ଯଃ କୃତଃ । ଊରୂ ତଦ୍ ଅସ୍ଯ ଯଦ୍ ଵୈଶ୍ଯଃ ପଦ୍ଭ୍ଯାꣳ ଶୂଦ୍ରୋ ଽ ଅଜାଯତ
ତାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲେ; ବାହୁରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେଲେ; ଉରୁରୁ ବୈଶ୍ୟ ହେଲେ; ପାଦରୁ ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଚନ୍ଦ୍ରମା ମନସୋ ଜାତଶ୍ ଚକ୍ଷୋଃ ସୂର୍ଯୋ ଽ ଅଜାଯତ । ଶ୍ରୋତ୍ରାଦ୍ ଵାଯୁଶ୍ ଚ ପ୍ରାଣଶ୍ ଚ ମୁଖାଦ୍ ଅଗ୍ନିର୍ ଅଜାଯତ
ତାଙ୍କର ମନରୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଜନ୍ମିଲେ; ଚକ୍ଷୁରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଲେ; କାନରୁ ବାୟୁ ଏବଂ ଶ୍ୱାସ ଆସିଲେ; ମୁହଁରୁ ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମିଲେ।
ନାଭ୍ଯା ଽ ଆସୀଦ୍ ଅନ୍ତରିକ୍ଷꣳ ଶୀର୍ଷ୍ଣୋ ଦ୍ଯୌଃ ସମ୍ ଅଵର୍ତତ । ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଭୂମିର୍ ଦିଶଃ ଶ୍ରୋତ୍ରାତ୍ ତଥା ଲୋକାꣳଽ ଅକଲ୍ପଯନ୍
ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ ଆକାଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ମୁଣ୍ଡରୁ ସ୍ୱର୍ଗ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା; ପାଦରୁ ପୃଥିବୀ ହେଲା; କାନରୁ ଦିଗଗୁଡିକ ହେଲା; ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା।
ଯତ୍ ପୁରୁଷେଣ ହଵିଷା ଦେଵା ଯଜ୍ଞମ୍ ଅତନ୍ଵତ । ଵସନ୍ତୋ ଽସ୍ଯାସୀଦ୍ ଆଜ୍ଯଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଽ ଇଧ୍ମଃ ଶରଦ୍ ଧଵିଃ
ଯେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହବି ଭାବେ ନେଇ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ବସନ୍ତ ତାହାର ଘିଅ ହେଲା, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ତାହାର କାଠ ହେଲା, ଶରତ ତାହାର ହବି ହେଲା।
ସପ୍ତାସ୍ଯାସନ୍ ପରିଧଯସ୍ ତ୍ରିଃ ସପ୍ତ ସମିଧଃ କୃତାଃ । ଦେଵା ଯଦ୍ ଯଜ୍ଞଂ ତନ୍ଵାନା ଽ ଅବଧ୍ନନ୍ ପୁରୁଷଂ ପଶୁମ୍
ସାତଟି ପରିଧି ଥିଲା; ତିନି ଥର ସାତଟି କାଠ ତିଆରି ହେଲା। ଦେବତାମାନେ ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ସେମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ବଳିପଶୁ ଭାବେ ବାନ୍ଧିଲେ।
ଯଜ୍ଞେନ ଯଜ୍ଞମ୍ ଅଯଜନ୍ତ ଦେଵାସ୍ ତାନି ଧର୍ମାଣି ପ୍ରଥମାନ୍ଯ୍ ଆସନ୍ । ତେ ହ ନାକଂ ମହିମାନଃ ସଚନ୍ତ ଯତ୍ର ପୂର୍ଵେ ସାଧ୍ଯାଃ ସନ୍ତି ଦେଵାଃ
ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କଲେ; ଏହିମାନେ ପ୍ରଥମ ଧର୍ମ ହେଲେ। ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗର ଉଚ୍ଚତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବ ସାଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ବସୁଛନ୍ତି।
ଅଦ୍ଭ୍ଯଃ ସମ୍ଭୃତଃ ପୃଥିଵ୍ଯୈ ରସାଚ୍ ଚ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣଃ ସମ୍ ଅଵର୍ତତାଗ୍ରେ । ତସ୍ଯ ତ୍ଵଷ୍ଟା ଵିଦଧଦ୍ ରୂପମ୍ ଏତି ତନ୍ ମର୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଦେଵତ୍ଵମ୍ ଆଜାନମ୍ ଅଗ୍ରେ
ଜଳରୁ ପୃଥିବୀର ସାର ଏକତ୍ରିତ ହେଲା, ଏହାରୁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଆଦିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଆକୃତି ତ୍ୱଷ୍ଟା ତିଆରି କଲେ; ଏହି ଆରମ୍ଭରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଦେବତ୍ୱ ହେଲା।
ଵେଦାହମ୍ ଏତଂ ପୁରୁଷଂ ମହାନ୍ତମ୍ ଆଦିତ୍ଯଵର୍ଣଂ ତମସଃ ପରସ୍ତାତ୍ । ତମ୍ ଏଵ ଵିଦିତ୍ଵାତି ମୃତ୍ଯୁମ୍ ଏତି ନାନ୍ଯଃ ପନ୍ଥା ଵିଦ୍ଯତେ ଽଯନାଯ
ମୁଁ ଏହି ମହାନ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜାଣିଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅନ୍ଧକାରରୁ ଦୂରେ। ତାଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ ମାତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ ଜିତିପାରିବ; ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପଥ ନାହିଁ।
ପ୍ରଜାପତିଶ୍ ଚରତି ଗର୍ଭେ ଽଅନ୍ତର୍ ଅଜାଯମାନୋ ବହୁଧା ଵି ଜାଯତେ । ତସ୍ଯ ଯୋନିଂ ପରି ପଶ୍ଯନ୍ତି ଧୀରାସ୍ ତସ୍ମିନ୍ ହ ତସ୍ଥୁର୍ ଭୁଵନାନି ଵିଶ୍ଵା
ପ୍ରଜାପତି ଗର୍ଭରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି, ଅଜନ୍ମା ହେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ବହୁ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି। ଧୀରମନ୍ତି ତାଙ୍କର ମୂଳକୁ ଦେଖନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଯୋ ଦେଵେଭ୍ଯ ଽ ଆତପତି ଯୋ ଦେଵାନାଂ ପୁରୋହିତଃ । ପୂର୍ଵୋ ଯୋ ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଜାତୋ ନମୋ ରୁଚାଯ ବ୍ରାହ୍ମଯେ
ଯିଏ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଯିଏ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ପୁରୋହିତ, ଯିଏ ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ସେଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ରୁଚଂ ବ୍ରାହ୍ମ୍ଯଂ ଜନଯନ୍ତୋ ଦେଵା ଽ ଅଗ୍ରେ ତଦ୍ ଅବ୍ରୁଵନ୍ । ଯସ୍ ତ୍ଵୈଵଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵିଦ୍ଯାତ୍ ତସ୍ଯ ଦେଵା ଽ ଅସନ୍ ଵଶେ
ଦେବତାମାନେ ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ବ୍ରହ୍ମର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସୃଷ୍ଟି କରି, କହିଥିଲେ: ଯିଏ ଏଭଳି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଜାଣିଥାଏ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଅଧୀନରେ ରହନ୍ତି।
ଶ୍ରୀଶ୍ ଚ ତେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ ଚ ପତ୍ନ୍ଯାଵ୍ ଅହୋରାତ୍ରେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ରୂପମ୍ ଅଶ୍ଵିନୌ ଵ୍ଯାତ୍ତାମ୍ । ଇଷ୍ଣନ୍ନ୍ ଇଷାଣାମୁଂ ମ ଽ ଇଷାଣ ସର୍ଵଲୋକଂ ମ ଽ ଇଷାଣ
ଶ୍ରୀ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତୁମର ପତ୍ନୀ; ଦିନ ଓ ରାତି ତୁମର ପାଖରେ; ତାରାମାନେ ତୁମର ଆକୃତି; ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ତୁମର ମୁଖ। ଆମକୁ ପୋଷଣ ଦିଅ; ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଆମକୁ ସ୍ୱାମିତ୍ୱ ଦିଅ।
ତଦ୍ ଏଵାଗ୍ନିସ୍ ତଦ୍ ଆଦିତ୍ଯସ୍ ତଦ୍ ଵାଯୁସ୍ ତଦ୍ ଉ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ । ତଦ୍ ଏଵ ଶୁକ୍ରଂ ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ତା ଽ ଆପଃ ସ ପ୍ରଜାପତିଃ
ସେଇ ଅଗ୍ନି, ସେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସେଇ ବାୟୁ, ସେଇ ଚନ୍ଦ୍ରମା; ସେଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ସେଇ ବ୍ରହ୍ମ, ସେମାନେ ଜଳ, ସେଇ ପ୍ରଜାପତି।
ସର୍ଵେ ନିମେଷା ଜଜ୍ଞିରେ ଵିଦ୍ଯୁତଃ ପୁରୁଷାଦ୍ ଅଧି । ନୈନମୂର୍ଧ୍ଵଂ ନ ତିର୍ଯଞ୍ଚଂ ନ ମଧ୍ଯେ ପରି ଜଗ୍ରଭତ୍
ସମସ୍ତ ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ବିଦ୍ୟୁତ୍, ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। କେହି ତାଙ୍କୁ ଉପରେ, କିମ୍ବା ପାର୍ଶ୍ୱରେ, କିମ୍ବା ମଧ୍ୟରେ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ନ ତସ୍ଯ ପ୍ରତିମା ଽ ଅସ୍ତି ଯସ୍ଯ ନାମ ମହଦ୍ ଯଶଃ । ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭ ଽ ଇତ୍ଯ୍ ଏଷଃ । ମା ମା ହିꣳସୀଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଷା । ଯସ୍ମାନ୍ ନ ଜାତ ଽ ଇତ୍ଯ୍ ଏଷ
ତାଙ୍କର କୌଣସି ସମାନ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ନାମ ମହାନ ଯଶସ୍ବୀ। ସେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଭାବେ ପରିଚିତ। 'ମୋତେ କ୍ଷତି କରିନାହଁ' ତାଙ୍କର ଆଦେଶ। ସେଠାରୁ କିଛି ଜନ୍ମ ନେଇନଥିଲା।
ଏଷୋ ହ ଦେଵଃ ପ୍ରଦିଶୋ ଽନୁ ସର୍ଵାଃ ପୂର୍ଵୋ ହ ଜାତଃ ସ ଽ ଉ ଗର୍ଭେ ଽ ଅନ୍ତଃ । ସ ଽ ଏଵ ଜାତଃ ସ ଜନିଷ୍ଯମାଣଃ ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ ଜନାସ୍ ତିଷ୍ଠତି ସର୍ଵତୋମୁଖଃ
ଏହି ଦେବତା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ସେ ଗର୍ଭରେ ଅଛନ୍ତି। ସେ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, ଆଗକୁ ଜନ୍ମିବେ; ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦଢ଼ିଆ ଅଛନ୍ତି।
ଯସ୍ମାଜ୍ ଜାତଂ ନ ପୁରା କିଂ ଚନୈଵ ଯ ଆବଭୂଵ ଭୁଵନାନି ଵିଶ୍ଵା । ପ୍ରଜାପତିଃ ପ୍ରଜଯା ସꣳରରାଣସ୍ ତ୍ରୀଣି ଜ୍ଯୋତୀꣳଷି ସଚତେ ସ ଷୋଡଶୀ
ଯାହାଠାରୁ ପୂର୍ବରୁ କିଛି ଜନ୍ମିନଥିଲା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତ ହେଲେ, ପ୍ରଜାପତି ସନ୍ତାନ ସହିତ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେ ତିନି ପ୍ରକାଶ ଏବଂ ଷୋଡ଼ଶୀ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।
ଯେନ ଦ୍ଯୌର୍ ଉଗ୍ରା ପୃଥିଵୀ ଚ ଦୃଢା ଯେନ ସ୍ଵ ସ୍ତଭିତଂ ଯେନ ନାକଃ । ଯୋ ଽ ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ରଜସୋ ଵିମାନଃ କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ
ଯିଏ ଦୁର୍ଦ୍ଧର ଆକାଶ ଓ ଦୃଢ଼ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯିଏ ଆକାଶକୁ ଉପରେ ରଖିଛନ୍ତି, ଯିଏ ମହାନ ଶୂନ୍ୟକୁ ନିୟମିତ କରିଛନ୍ତି, ଯିଏ ମଧ୍ୟାକାଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଧୂଳିର ରାଜା ଭାବେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି—ସେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ କେଉଁଠି ଆମେ ନିବେଦନ କରିବା?
ଯଂ କ୍ରନ୍ଦସୀ ଽ ଅଵସା ତସ୍ତଭାନେ ଽ ଅଭ୍ଯୈକ୍ଷେତାଂ ମନସା ରେଜମାନେ । ଯତ୍ରାଧି ସୂର ଽ ଉଦିତୋ ଵିଭାତି କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ । ଆପୋ ହ ଯଦ୍ ବୃହତୀଃ । ଯଶ୍ ଚିଦ୍ ଆପଃ
ଯିଏଙ୍କ ଭରସାରେ ଦୁଇ ଦୁଃଖିତ ଦିନ ଓ ରାତି ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ମନରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୋଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ—ସେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ କେଉଁଠି ଆମେ ନିବେଦନ କରିବା? ଜଳ ନିଶ୍ଚୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଜଳ ନିଜେ।